Drugi rząd Wincentego Witosa - Polski Serwis Naukowy

Drugi rząd Wincentego Witosa – gabinet pod kierownictwem premiera Wincentego Witosa, utworzony 28 maja 1923 roku. Rząd ustąpił 14 grudnia 1923 roku.

Pakt Lanckoroński i utworzenie rządu Chjeno - Piasta

W okresie rządów Władysława Sikorskiego toczyły się rozmowy między prawicą a "Piastem". Odbywały się często konferencje. Brali w nich udział m.in. Wincenty Witos, Stanisław Głąbiński oraz senator "Piasta" Ludwik Hammerling, właściciel Lanckorony. W rozmowach tych uczestniczyli także przedstawiciele Chadecji oraz chrześcijańsko-narodowi, którzy byli przeciwni ustępstwom dla "Piasta" w sprawie reformy rolnej. W klubie PSL "Piast" grupa Dąbskiego też stanowczo sprzeciwiała się porozumieniu z prawicą.

Władysław Kiernik (ur. 27 lipca 1879 w Bochni, zm. 23 sierpnia 1971 w Warszawie) – polityk polski, aktywny działacz ruchu ludowego, minister spraw wewnętrznych, minister rolnictwa, w II RP poseł w latach 1919–1933 (na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm I, II i III kadencji), po II wojnie światowej poseł na Sejm Ustawodawczy; adwokat.

Stanisław Nowodworski (ur. 1873 w Warszawie, zm. 22 września 1931 w Warszawie) – prawnik, polityk, działacz społeczny, minister sprawiedliwości, senator I kadencji w II RP.

W marcu obradował Zarząd Główny PSL "Piast", który wyraził sprzeciw wobec projektu utworzenia rządu opartego na PSL Piast, lewicy i słowiańskich mniejszościach narodowych. Pozostawał tylko sojusz z prawicą, który w kwietniu zatwierdził klub parlamentarny PSL Piast.

Dnia 17 maja w mieszkaniu senatora ZLN Juliana Zdanowskiego w Warszawie podpisano słynny Pakt Lanckoroński. Udział Hammerlinga w kierowniczym aktywie Piasta i fakt, że obrady wstępne odbywały się podobno w jego majątku w Lanckoronie, przyczyniły się do powstania powszechnie przyjętej, choć nieścisłej nazwy. Pakt podpisali: Głąbiński, Seyda, Witos, Kiernik, Korfanty i Chaciński.

Marian Szydłowski (ur. 8 listopada 1884 w Jarosławiu, zm. 13 kwietnia 1939 w Krakowie) – polski inżynier górnictwa, minister przemysłu i handlu, poseł na Sejm I i II kadencji w II RP.

Ludwik Darowski, pseud. i krypt. K. Darski, D-ski, Michał Kowieński, Ludar, Lud. Dar., Michał, Wiesław (ur. 11 sierpnia 1881 w Opatowie, zm. 15 listopada 1948 w Warszawie) – polityk polski, minister pracy i polityki społecznej, wojewoda łódzki i krakowski.

Po podpisaniu porozumienia Piasta, ZLN i chadecji (Klub Chrześcijańsko - Narodowy przeciwny reformie rolnej odmówił podpisania paktu, obiecując jednak poparcie nowemu rządowi) pozostawała jeszcze kwestia ewentualnego pozyskania NPR.

Zjazd NPR z dni 20-21 maja 1923 r. zajął postawę niezdecydowaną wobec nowo powstałej centro - prawicowej większości parlamentarnej.

W tej sytuacji Piast i ChZJN postanowiły obalic rząd Sikorskiego. Premier Sikorski dowiedziawszy się o pakcie lanckorońskim, postanowił postawic pod głosowanie prowizorium budżetowe, które miało byc swego rodzaju wotum zaufania dla jego rządu.

Marian Seyda (ur. 7 lipca 1879 w Poznaniu, zm. 17 maja 1967 w Buenos Aires) – polski polityk i publicysta związany z ruchem narodowym, w II RP poseł na Sejm Ustawodawczy oraz I kadencji, senator II i III kadencji, brat Władysława, Zygmunta i Pelagii Schittek.

Premier (z franc. premier - pierwszy, od łac. primus, pierwszy) – w wielu krajach szef rządu. W Polsce oficjalnie nazywany Prezesem Rady Ministrów (w okresie II Rzeczypospolitej w użyciu były również terminy: Prezydent Ministrów oraz Prezes Ministrów). W innych krajach nazywany: Pierwszy Minister (Wielka Brytania - Prime Minister), Kanclerz (Niemcy, Austria - Kanzler), Prezydent Ministrów (Ministerpräsident) – landy niemieckie, Minister Stanu (Statsminister) - kraje skandynawskie.

Dopiero 26 maja doszło do głosowania w sprawie prowizorium budżetowego. W obronie rzadu Sikorskiego wystąpiły PSL Wyzwolenie i PPS. Partie te broniły Sikorskiego od chwili gdy stąło się jasne że po jego upadku dojdzie do władzy rząd centrowo - prawicowy. W głosowaniu za skreśleniem funduszów dyspozycyjnych wypowiedziało się 279 posłów (Piast, ZLN, Chadecja, komuniści i mniejszości narodowe), natomiast za rządem głosowały kluby PPS, PSL Wyzwolenie, NPR oraz grupa Dąbskiego w sumie 117 głosów.

Aleksander Osiński (ur. 27 lutego 1870 w Pilicy koło Olkusza, zm. 10 lutego 1956 w Warszawie) – generał major Armii Imperium Rosyjskiego i generał dywizji Wojska Polskiego.

Polskie Stronnictwo Ludowe "Piast" powstało w grudniu 1913 (lub 1 lutego 1914) w Tarnowie z rozłamu w Polskim Stronnictwie Ludowym. Ugrupowanie założyli działacze skupieni wokół tygodnika Piast oraz członkowie PSL – Zjednoczenia Niezawisłych Ludowców (wcześniejsza secesja PSL). Na czele partii stanął Jakub Bojko, którego zastąpił w 1918 dotychczasowy wiceprezes Wincenty Witos.

Wobec tego rząd Sikorskiego podał się do dymisji, a grupa Dąbskiego (14 posłów) wystąpiła z PSL Piast, tworzac klub sejmowy PSL Jednośc Ludowa.

Misję utworzenia nowego rządu otrzymał Wincenty Witos i w nocy 28 maja powołano rząd w składzie:

Wincenty Witos (PSL-Piast) – premier

Stanisław Głąbiński (ZLN) – wicepremier i minister wyznań religijnych i oświecenia publicznego

Władysław Kiernik (PSL-Piast) – minister spraw wewnętrznych

Marian Seyda (ZLN)– minister spraw zagranicznych

Aleksander Osiński – kierownik Ministerstwa Spraw Wojskowych

Stanisław Nowodworski (ChD)– minister sprawiedliwości

Władysław Grabski (ZLN) – minister skarbu

Władysław Kucharski (ZLN) – minister przemysłu i handlu

Jerzy Gościcki – minister rolnictwa i dóbr państwowych

Leon Karliński – minister kolei żelaznych

Jan Moszczyński – minister poczt i telegrafów

Jan Łopuszański – minister robót publicznych

Ludwik Darowski – minister pracy i opieki społecznej

Jerzy Bujalski – kierownik Ministerstwa Zdrowia Publicznego

Zmiany w składzie

13 czerwca 1923 ministrem spraw wojskowych został Stanisław Szeptycki.

1 lipca 1923 ministrem skarbu został Hubert Linde.

24 lipca 1923 utworzono Ministerstwo Reform Rolnych, ministrem został Stanisław Osiecki (PSL-Piast).

1 września 1923 ministrem skarbu został dotychczasowy minister przemysłu i handlu Władysław Kucharski (ZLN), jego miejsce zaś zajął Marian Szydłowski; Stefan Smólski został kierownikiem w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej w miejsce Ludwika Darowskiego.

14 września 1923 nowym ministrem kolei żelaznych został Adam Nosowicz.

27 października 1923 Wojciech Korfanty (ChD) został wicepremierem i ministrem bez teki w miejsce Stanisława Głąbińskiego; Roman Dmowski (ZLN) został nowym ministrem spraw zagranicznych w miejsce Mariana Seydy, Stanisław Grabski (ZLN) został ministrem wyznań religijnych i oświecenia publicznego; Alfred Chłapowski został ministrem rolnictwa i dóbr państwowych.

28 listopada 1923 zlikwidowano resort ministra zdrowia publicznego, Jerzy Bujalski zachował jednak do końca trwania rządu stanowisko kierownika w tym ministerstwie.

5 grudnia 1923 uległo likwidacji ministerstwo poczt i telegrafów

Stanisław Maria Szeptycki (ur. 3 listopada 1867 w Przyłbicach k. Jaworowa, zm. 9 października 1950 w Korczynie) – hrabia, generał major Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał broni Wojska Polskiego.

Władysław Kucharski (ur. 23 września 1884 w Krakowie, zm. 27 grudnia 1964 tamże) – polski inżynier, ekonomista, działacz polityczny, przemysłowiec, poseł na Sejm I kadencji w II RP.