Na raucie u Felicyty des Touches spotyka się grupa bywalców salonów paryskich: markiza d'Espard, generał de Montriveau, lady Dudley, dziennikarz Blondet, Horacy Bianchon, malarz Bridau, baronowa de Nucingen, księżna de Cadignan, hrabina de Serisy, Henri de Marsay. Gospodyni prosi każdego o opowiedzenie dowolnej historii. De Marsay wspomina swoją pierwszą miłość i zawód uczuciowy, który zmienił go w nieczułego dandysa. Delfina de Nucingen wspomina, jak sama padła ofiarą jego zalotów. De Montriveau wstrząsająco opisuje odwrót armii napoleońskiej z Rosji. Blondet, zwracając się do gospodyni, tłumaczy, jak powinna zachowywać się kobieta i w jakich wypadkach można zaakceptować inne postępowanie. Wreszcie Bianchon opowiada historię hrabiny de Merret i jej hiszpańskiego kochanka, zamurowanego żywcem przez zazdrosnego męża.

Cechy utworu

Dzieło stanowi eksperyment formalny (roman à episodes), pogłębiający charakterystykę bohaterów (wszyscy oni pojawiają się w wielu innych utworach Komedii ludzkiej) poprzez ukazanie nieznanych wcześniej szczegółów ich biografii oraz ich prezentację z ich własnego punktu widzenia. Materiał zawarty w utworze został następnie wykorzystany w innych utworach (m.in. opowiadaniu Żegnaj). Równocześnie dzieło, poprzez opis spotkania salonowego i wypowiedź Blondeta o kobietach wpisuje się w motyw przewodni Komedii ludzkiej - przedstawienie obyczajów epoki autora. Dla badaczy twórczości Balzaka Drugie studium kobiety jest przede wszystkim cennym świadectwem dotyczącym procesu tworzenia przez niego powieści - pisania fragmentami, mnogości konceptów artystycznych, a niekiedy, pod wpływem czynników pozaliterackich, łączenia kilku odległych myśli w jednym utwór (co nie przekreślało możliwości wykorzystania ich ponownie).

Bibliografia