Duńskie imperium kolonialne - Polski Serwis Naukowy

Królestwo Danii i Norwegii ze swoimi koloniami w 1800

Duńskie imperium kolonialne – istniejące w XVI do XX wieku imperium kolonialne, w skład którego wchodziły należące do Danii kolonie w Europie, Ameryce Północnej, Karaibach, Azji i Afryce. Pierwsze kolonie zostały "nabyte" przez Duńczyków jako obszary zamorskie Norwegii wraz z zawarciem z nią unii. Kolejne posiadłości były już czysto duńskimi osiągnięciami.

Historia Grenlandii – największej wyspy na Ziemi, to historia zmagań człowieka z arktycznymi warunkami na niej panującymi, z zalegającą na ok. 84% wyspy pokrywą lodową, ograniczającą aktywność człowieka do wybrzeży. Grenlandia nie była znana Europejczykom do X w., kiedy to odkryli ją norwescy wikingowie, którzy zabłądzili w drodze do Islandii. Przed tym odkryciem przez długi czas zamieszkiwały ją ludy arktyczne, choć w chwili przybycia wikingów była niezamieszkana. Przodkowie dzisiejszych Inuitów (dawniej Eskimosów) przybyli na wyspę dopiero na początku XIII w. Inuici byli jedynym ludem, jaki zamieszkiwał wyspę przez kilkaset lat, jednak w XVIII w. wyspa stała się kolonią duńską.
III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Posiadłości norweskie

Wyspy Owcze

Wyspy Owcze od 1035 wchodziły w skład Norwegii, a kolonizowane przez Normanów były już od VIII w. W 1536, Norwegia została - wraz z jej koloniami - podporządkowana Danii (przeszły pod jej nieoficjalny zarząd w ramach unii). W 1814 Dania na mocy traktatu kilońskiego utraciła Norwegię, ale zachowała Wyspy Owcze jako swoją kolonię. Status kolonii Wyspy Owcze utrzymały aż do 1948 (w latach 1940- 1945 były pod kontrolą armii brytyjskiej), kiedy to Dania przyznała Wyspom autonomię.

Duńska Kompania Wschodnioindyjska (duń. Dansk Ostindisk Kompagni) powstała 1616 roku, na podstawie przywileju duńskiego króla Christiana IV. Koncentrowała się na handlu z Indiami, miała swą siedzibę w Tranquebar.
Herbata – napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju . Polska nazwa herbata pochodzi od łac. herba thea. Rośliny uprawiane są w wielu krajach strefy zwrotnikowej, także poza Azją, dla pączków i liści, z których po uprzednim przygotowaniu (suszenie, czasami fermentacja) przyrządza się napar. Nazwą "herbata" określa się również napary z innych ziół, np. herbata rumiankowa, herbata paragwajska, herbata Rooibos.

Islandia

Podobnie wyglądały wydarzenia na Islandii (posiadłość norweska od 1262). W XIX w. Islandczycy jednak zaczęli domagać się niepodległości i w latach 1874 i 1904 uzyskiwali stopniowo autonomię. W 1918 Islandia stała się niepodległa, ale jednocześnie głową państwa pozostawał król Danii. W 1940 III Rzesza opanowała Danię i Islandia utraciła ostatecznie wszelkie związki z dworem kopenhaskim. Potwierdzenie tego stanu rzeczy miało miejsce dnia 17 czerwca 1944, gdy Islandia przekształciła się w republikę.

Traktat kiloński – układ pokojowy zawarty pomiędzy Szwecją a Królestwem Danii-Norwegii 14 stycznia 1814 w Kilonii. Traktat ten kończył wojny napoleońskie w Skandynawii.
Terytorium zależne – ogólne określenie obszarów znajdujących się pod różnymi formami zależności politycznej od jakiegoś państwa. Terytoriami zależnymi są lub były: kolonie, departamenty zamorskie i terytoria zamorskie, kondominia, protektoraty, terytoria mandatowe i powiernicze, kraje stowarzyszone, terytoria zewnętrzne, dependencje, terytoria nieinkorporowane i inne.

Grenlandia

Osobny artykuł: Historia Grenlandii.

Nieco tylko odmiennie wyglądała sytuacja na Grenlandii. Od X w. wyspa pozostawała pod luźnym zwierzchnictwem Norwegii, ale kontakty stopniowo zrywano i w XV w. wymarli ostatni skandynawscy osadnicy. Podobnie jak nad innymi norweskimi posiadłościami zamorskimi, Dania utrzymywała swoje zwierzchnictwo nad wyspą (również nie utrzymując z nią żadnych kontaktów) od 1536. Dopiero w 1721 założono nową osadę i zaczęto drugą kolonizację. Także w 1814 Dania utrzymała Grenlandię na mocy traktatu z Kilonii. W początkach XX w. Grenlandia otrzymała niewielką wewnętrzną autonomię (nie posiadające większych kompetencji dwa parlamenty). Po 1940 wpływy Danii znacznie osłabły i zostały częściowo zastąpione przez kontakty gospodarcze z USA i Kanadą. Od lat 50. wzrasta nacjonalizm Inuitów i wyspa posiada coraz szerszą autonomię. W 1978 wyspa przestała być kolonią, a została samorządnym terytorium w ramach tzw. Rigsfællesskabet (forma Zjednoczonego Królestwa Danii).

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
Grenlandia (gren. Kalaallit Nunaat, duń. Grønland) – autonomiczne terytorium zależne Danii położone na wyspie o tej samej nazwie, o obszarze 2175,6 tys. km² (największa wyspa na świecie), pokrytej w 84% przez lądolód (tylko 341,7 tys. km² jest wolnych od lodu) i o ludności 57,6 tys. (prawie 90% to Inuici).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)