Duża Synagoga w Łęczycy - Polski Serwis Naukowy

Duża Synagoga w Łęczycy - zbudowana w 1787 roku przy ulicy Kaliskiej 8. Była główną synagogą gminy żydowskiej w Łęczycy.

W 1782 roku Żydzi uzyskali zezwolenie od biskupa gnieźnieńskiego Antoniego Ostrowskiego na budowę nowej synagogi, która miała stanąć na miejscu starej bożnicy. Synagoga słynęła ze swojego wspaniałego zespołu synagogalnego. W 1890 r. doszło do wypadku na babińcu synagogi - kobiety przestraszyły się przebranego za Borutę chłopca i ok. 40 z nich zadeptało się w panice. Podczas II wojny światowej hitlerowcy splądrowali, a następnie - w 1940 roku - spalili synagogę, której ruinę nakazali rozebrać Żydom - zachowały się fotografie z pożaru (hitlerowska widokówka "Brenende Synagoge") i z rozbiórki. Cegłę użyto na willę landrata. Po wojnie budynku synagogi nie odbudowano, obecnie na jej miejscu znajduje się skwer.

Abraham Cwi Perlmutter, Abram Hirsz Perlmutter (ur. 29 lub 30 maja 1843 w Łęczycy, zm. 5 czerwca 1930 w Warszawie) – rabin, wirylista II Rady Stanu, poseł do polskiego Sejmu Ustawodawczego.

Malbim Meir (Majer) Weiser (1809 – 1879) – rabin, kaznodzieja, konserwatywny działacz religijny i komentator Biblii - przeciwnik Haskali. Za życia znany był pod akronimem Malbim (hebr. מלבי"ם, Meir Löb ben Jehiel Michae Weiser, hebr.מאיר ליבוש בן יחיאל מיכאל וייזר). Zwany też Lajbusiem Malbimem. Urodził się prawdopodobnie w Wołoczyskach na Wołyniu. Uczył się w Warszawie. W dokumentach określany jako poddany pruski. Być może wynikało to z jego działalności, jako rabina, we Wrześni i Kępnie w ówczesnych Prusach. Z Poznańskiego Malbim trafił do Bukaresztu na stanowisko naczelnego rabina Rumunii. Następnie przeniósł się do Konstantynopola, a później do Paryża. Po pracy w tak wielkich miastach przyjął posadę w niegdyś wojewódzkiej Łęczycy. Wikipedia podaje 1866 jako rok objęcia funkcji rabina w Łęczycy, po sławnym rabinie i uczonym Chaimie Auerbachu. Chodzi zapewne o Izaaka Chaima Auerbacha - syna Chaima Auerbacha - obaj byli rabinami Łęczycy i pisarzami religijnymi. Po pobycie w Łęczycy Malbim trafił do Chersonia i Mohylewa.

Z synagogą związany był słynny rabin Majer Malbim oraz uczeni - pisarze religijni rabini z rodziny Auerbachów (Zew Wolf, Chaim Auerbach vel Urbach, Orbach, Itzik Auerbach, Szlama i Lmizer), rabin Morgenstern i rabin - talmudysta Abraham Cwi Perlmutter - (późniejszy poseł na Sejm Ustawodawczy II RP). Ostatnim rabinem Łęczycy, zamordowanym przez hitlerowców, był Lmizer Auerbach, syn rabina Szlamy Auerbacha.

Orientowanie – w architekturze sakralnej zwrócenie części prezbiterialnej, mieszczącej ołtarz główny, ku wschodowi (łac. oriens - „wschód”) — w stronę grobu Chrystusa w Jerozolimie. O takich kościołach mówi się, że są orientowane.

Sejm Ustawodawczy – jednoizbowy organ parlamentarny wybrany dla uchwalenia konstytucji (Konstytuanta) II Rzeczypospolitej. Pierwsze posiedzenie odbyło się 10 lutego 1919, zaś ostatnie 27 listopada 1922.

Murowany, orientowany budynek synagogi wzniesiono na planie prostokąta. Znajdowała się przy dawnych murach miejskich, które służyły jako jedna ze ścian bożnicy. Bryłę synagogi rozczłonkowano szerokimi, parzystymi lizenami, połączonymi górą płaskimi łukami, między którymi znajdowały się okna. Po południowej stronie znajdowała się mała przybudówka, nakryta dachem dwuspadowym. Mieściła ona przedsionek i prawdopodobnie schody na babiniec. Cały korpus synagogi był przykryty dachem tzw. polskim.

Aron ha-kodesz (hebr. ארון הקודש) – w synagodze szafa ołtarzowa, służąca do przechowywania rodału, czyli ozdobna drewniana skrzynka w której przechowywane są zwoje Tory. Aron ha-kodesz, jeden z najważniejszych elementów wyposażenia głównej sali modlitwy stoi na osi ściany skierowanej w stronę Jerozolimy, w Europie na ścianie wschodniej. Kształt, oprawa szafy, ornamenty zdobiące zależne były od epoki i kraju, w którym została wykonana.

Łęczyca – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie łęczyckim, przy łączącej północ z południem drodze krajowej nr 1. Miasto rozciąga się na pograniczu Niziny Mazowieckiej i Niziny Wielkopolskiej nad Bzurą (lewym dopływem Wisły), a dokładnie przy ujściu doliny Bzury do pradoliny warszawsko-berlińskiej.

Wnętrze synagogi było bardzo bogato zdobione, w sali głównej namalowane były kolorowe polichromie przedstawiające głównie sceny biblijne; zdobiły ją liczne świeczniki, odblaśnice oraz sprzęty liturgiczne, które wykonali miejscowi rzemieślnicy. Na wschodniej ścianie znajdował się przepiękny barokowy Aron ha-kodesz, przed którym znajdowała się również piękna bima. W sali głównej stały kunsztowne drewniane ławki.

Do 1830 roku na murach miejskich obok synagogi znajdowała się tablica pamiątkowa upamiętniająca męczeńską śmierć ponad 1500 Żydów łęczyckich, wymordowanych przez wojska polskie pod dowództwem hetmana Czarnieckiego we wrześniu 1656 r.

Linki zewnętrzne

Duża Synagoga w Łęczycy na portalu Wirtualny Sztetl