Duan Qirui - Polski Serwis Naukowy

To jest biografia osoby noszącej chińskie nazwisko Duan.

Duan Qirui (ur. 6 marca 1865, zm. 2 listopada 1936) – chiński wojskowy i polityk, czterokrotny premier i nominalna głowa państwa w latach 1924-1926.

Karierę wojskową rozpoczął w cesarskiej armii Beiyang. Jako podwładny Yuan Shikaia w okresie rewolucji Xinhai w 1911 roku opowiedział się po stronie monarchii i walczył z republikanami, by na początku 1912 poprzeć zainspirowaną przez Yuana abdykację cesarza. W okresie od 1 maja do 31 lipca 1913 po raz pierwszy sprawował urząd premiera Republiki.

Sun Jat-sen (ur. 12 listopada 1866, Xiangshan; zm. 12 marca 1925, Pekin) - chiński polityk, przywódca i twórca Guomindangu. Uznawany za twórcę nowoczesnych i demokratycznych Chin. Odegrał znaczącą rolę w obaleniu rządów mandżurskiej dynastii Qing. Pierwszy, tymczasowy prezydent Republiki Chińskiej, w późniejszym okresie pozostawał de facto głową państwa.

Ekspedycja północna (chin. 北伐, pinyin běi fá) – wielka kampania militarna przeprowadzona przez siły Guomindangu w latach 1926–1928. Jej efektem było pokonanie rządzących na północy Chin militarystów i zjednoczenie kraju.

Przeciw Yuan Shikaiowi zwrócił się w 1915 roku, kiedy ten próbował przywrócić monarchię z sobą jako cesarzem. Próbujący uzyskać poparcie Duana Yuan mianował go 23 kwietnia 1916 roku premierem i ministrem wojny. Po śmierci Yuana 6 czerwca tegoż roku Duan przejął faktyczny ster rządów w państwie u boku nieudolnego prezydenta Li Yuanhonga. Duan wbrew prezydentowi i parlamentowi opowiadał się za przystąpieniem Chin do I wojny światowej, co zaowocowało ostatecznie zdymisjonowaniem go 23 maja 1917 roku.

Komunistyczna Partia Chin (chin. upr. 中国共产党, chin. trad. 中國共産黨, pinyin: Zhōngguó Gòngchǎndǎng) – rządząca partia narodowa w Chińskiej Republice Ludowej, założona w roku 1921. Do 1927 współpracowała z Kuomintangiem, następnie toczyła z nim wojnę domową do 1949 z przerwą w latach 1937-1945, kiedy to obie partie zawarły taktyczny sojusz przeciwko japońskim najeźdźcom.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Kilka dni po dymisji Duana doszło do przewrotu generała Zhang Xuna, który ogłosił restaurację monarchii Qing. Duan powrócił do łask i z polecenia nowego prezydenta Feng Guozhanga stanął na czele Armii Ocalenia Republiki, 12 lipca pacyfikując bunt w Pekinie. W zamian za udaną kampanię ponownie otrzymał fotel premiera. Ostatecznie 14 sierpnia 1917 roku Duan bez zgody parlamentu wypowiedział wojnę Niemcom. Jednocześnie rozpoczął walkę z rządem Sun Jat-sena w Kantonie i był jednym z czołowych działaczy projapońskiej kliki Anfu, co rychło doprowadziło go do konfliktu z prezydentem Feng Guozhangiem. 22 listopada 1917 prezydent zdymisjonował Duana. Wkrótce kraj ogarnął chaos walk między północą i południem, zaś Duan w tym czasie przy poparciu Japończyków zebrał swoich zwolenników i 23 marca 1918 roku powrócił do Pekinu, wymuszając na prezydencie ponowną nominację na premiera. Zawarł wówczas, w zamian za wysoką pożyczkę pieniężną i dostawy sprzętu wojskowego na potrzeby wojny z południem, traktaty o współpracy wojskowej z Japonią. W maju i czerwcu przeprowadzono sfałszowane wybory, podczas których na listy wyborców wpisywano osoby zmarłe i nieletnie za które głosowali podstawieni zwolennicy Duana. W ten sposób wyłoniony został nowy parlament w którym zwolennicy Duana i kliki Anfu zdobyli 342 na 470 miejsc. Po ustąpieniu prezydenta Feng Guozhanga Duan doprowadził do wyboru związanego z kliką Anfu Xu Shichanga. Sam Duan ustąpił ze stanowiska 10 października 1918 roku, pod presją protestów przeciwko projapońskiej polityce jego rządu. Pomimo to zachował faktyczny wpływ na rządy. Wkrótce opór przeciwko rządom kliki Anfu i zawartemu w traktacie wersalskim zapisowi przyznającemu półwysep Szantung Japonii wzrósł na skalę masową na skutek działalności Ruchu 4 Maja. Ostatecznie generał Wu Peifu nawiązał porozumienie z rządzącym w Mandżurii Zhang Zuolinem i wspólnie wystąpili przeciwko rządowi pekińskiemu. W wyniku trwającej od 14 do 18 lipca 1920 wojny Anfu-Zhili armia rządu pekińskiego została rozbita. Duan Qirui zbiegł do koncesji japońskiej w Tianjinie, a prezydent Xu Shichang został zmuszony do rozwiązania kliki Anfu.

Madżong (inne spotykane pisownie: mahjong, mah jong, mahjongg; chin. trad. 麻將, chin. upr. 麻将, pinyin: májiàng； kant. 麻雀, jyutping: maa4 zoek3) – pochodząca z Chin gra dla czterech graczy. W grze wykorzystuje się specjalny komplet 144 kamieni podobnych nieco do stosowanych przy grze w domino, ale podzielonych na grupy w sposób podobny do kolorów w kartach i tworzące kilka innych grup – Wiatry, Smoki oraz Kwiaty i Pory Roku. Gra początkowo była zaplanowana jako hazardowa, obecnie gra się również po prostu dla przyjemności. Zasady gry mogą się nieco różnić i w zależności od nich większe lub mniejsze znaczenie ma element losowy.

Zhang Zuolin (ur. 19 marca 1875, zm. 4 czerwca 1928) – chiński militarysta, współpracownik japońskich służb specjalnych, w latach 1927-1928 przewodniczący rządu w Pekinie.

Niespodziewany powrót Duana do władzy nastąpił na skutek rozłamu między Wu Peifu i Zhang Zuolinem. Pod koniec października walczący wcześniej po stronie Wu Peifu Feng Yuxiang przeszedł na stronę Zhanga, rozbił oddziały swego dawnego sojusznika i zajął Pekin. 24 listopada 1924 roku Duan został sprowadzony przez Fenga z Tianjinu i osadzony na stanowisku głowy państwa. W celu uzyskania sojuszników w ostatecznej rozprawie z Wu Peifu Duan podjął rozmowy z rządem kantońskim, które jednak przerwała śmierć Sun Jat-sena w 1925 roku.

Traktat wersalski (Pokój Paryski) – główny układ pokojowy kończący pierwszą wojnę światową, podpisany 28 czerwca 1919 roku przez Niemcy, mocarstwa Ententy i państwa sprzymierzone i stowarzyszone. Został ratyfikowany 10 stycznia 1920 roku i z tą datą wszedł w życie. Traktat ustalił wiele granic międzypaństwowych w Europie oraz wprowadził nowy ład polityczny.

Rewolucja Xinhai (chin. 辛亥革命; pinyin: Xīnhài Gémìng) – wydarzenia, które rozegrały się w Chinach pomiędzy 10 października 1911 a 12 lutego 1912 roku.

Ostateczny kres politycznej karierze Duana Qirui położył rozłam między Feng Yuxiangiem i Zhang Zuolinem. Feng nawiązał współpracę z rządzącym na południu Kuomintangiem, komunistami i ZSRR, co w obliczu planowanej ekspedycji północnej przeciwko rządzącym na północy militarystom napełniło Zhang Zuolina grozą. W kwietniu 1925 Zhang uderzył na Pekin i rozbił siły Feng Yuxianga. W procesie umacniania swojej władzy skłonił Duan Qiruia do rezygnacji ze stanowiska prezydenta 20 kwietnia 1926 roku. Pozbawiony wszelkich wpływów Duan ponownie zamieszkał na terenie japońskiej koncesji w Tianjinie, gdzie do końca życia spędzał dni na lekturze buddyjskich ksiąg i grze w mahjonga.

Republika Chińska znana zazwyczaj jako Tajwan – państwo nieuznawane przez większość społeczności międzynarodowej, leżące w południowo-wschodniej Azji na wyspie Tajwan (dawniej Formoza) u wybrzeży ChRL. Republika Chińska kontroluje również wyspy Peskadory (Penghu Liedao), Kinmen (Quemoy) i Mazu.

Xu Shichang (ur. 20 października 1855, zm. 5 czerwca 1939) – chiński polityk, dwukrotny premier Republiki Chińskiej i prezydent państwa w latach 1918-1922.

Bibliografia

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Duan Qirui

Jakub Polit: Chiny. Warszawa: Wydawnictwo Trio, 2004. ISBN 83-88542-68-0.