Duma Państwowa Imperium Rosyjskiego

Ten artykuł dotyczy izby parlamentu Imperium Rosyjskiego. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Sala posiedzeń Dumy 1906-1917 w Pałacu Taurydzkim. Widok prezydium.

Duma Państwowa Imperium Rosyjskiego, (ros. Государственная дума Российской империи) – izba niższa parlamentu Imperium Rosyjskiego w latach 1906-1917. Izbą wyższą była Rada Państwa.

Stanisław Kostka Anastazy Chełchowski (ur. 26 lutego 1866 w Chojnowie k. Przasnysza, zm. 23 marca 1907 w Ciechanowie) – działacz społeczny, oświatowy, gospodarczy i polityczny, rolnik, przyrodnik (mikolog) i etnograf, właściciel majątków Chojnowo i Miłoszewiec Kmiecy.
Alfons Józef Ignacy Parczewski herbu Nałęcz, pseudonim Niklot (ur. 15 listopada 1849 w Wodzieradach, zm. 21 kwietnia 1933 w Wilnie) – polski prawnik, historyk, działacz społeczno-polityczny i narodowy, członek Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego, współwłaściciel Kaliszanina, założyciel Nowin Szląskich we Wrocławiu (1884) i Gazety Ludowej w Ełku (1896), profesor Uniwersytetu Warszawskiego, profesor i rektor (1922–1924) Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, członek Polskiej Akademii Umiejętności, prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie (1927–1933); lingwista, bibliofil, regionalista; brat Melanii.

Geneza, historia

Z powodu kryzysu państwa wywołanego przez rewolucję 1905 roku, car Mikołaj II zmuszony był zgodzić się na ustanowienie Dumy; miała ona pełnić funkcję parlamentu w Rosji, rządzonej dotychczas na zasadzie nieograniczonego carskiego absolutyzmu (samodzierżawie). Duma została powołana na mocy manifestu cara z 30 października (17 października w kalendarzu juliańskim) 1905.

Pałac Zimowy w Petersburgu – położony na brzegu Newy barokowy pałac budowany w latach 1754 - 1762 według projektu Bartolomeo Rastrellego dla Elżbiety (wzorowany był na francuskim Wersalu). Budowę ukończono po jej śmierci. Jako pierwsza zamieszkała w nim cesarzowa Katarzyna II.
Kalendarz juliański – do 1918 a w Grecji aż do 1923. Został zastąpiony przez kalendarz gregoriański, jednak niektóre kościoły wciąż jeszcze posługują się kalendarzem juliańskim.

Mowa tronowa Mikołaja II przy otwarciu I Dumy w 1906. Pałac Zimowy, Sankt Petersburg.

Pierwsza Duma zebrała się w kwietniu 1906. W skład pierwszej Dumy wchodziło 478 posłów, w tym 54 posłów polskich (36 posłów z guberni Królestwa Polskiego, w tym 34, którzy utworzyli Koło Polskie i 19 posłów z Koła Kresowego). Stosunkowo wolne wybory wprowadziły do niej wielu posłów o poglądach socjalistycznych i liberalnych, którzy domagali się dalszych reform. Duma została rozwiązana przez cara zaledwie 10 tygodni po rozpoczęciu funkcjonowania.

Św. Mikołaj II Aleksandrowicz Romanow, ros. Николай II, Николай Александрович Романов, ur. 6 maja/18 maja 1868 w Petersburgu, zm. 16/17 lipca 1918 w Jekaterynburgu) – ostatni cesarz Rosji, panujący w latach 1894-1917. Koronowany w Moskwie 26 maja 1896; syn Aleksandra III z dynastii Romanowów i jego żony carycy Marii Fiodorowny. Święty prawosławny.
Koło Polskie w Dumie (ros. Польское коло) – polityczna reprezentacja Polaków zamieszkujących gubernie Królestwa Polskiego w Dumie Państwowej Rosji w latach 1906-1917.

Druga Duma, zebrana 5 marca 1907, była jeszcze bardziej radykalna i również trwała krótko. Druga Duma liczyła 518 posłów, w tym 46 posłów polskich (35 posłów z Królestwa i 11 posłów z Koła Kresowego).

Wybory do Trzeciej Dumy odbyły się przy zmienionej ordynacji wyborczej, ograniczającej poprzez system kurialny reprezentację robotników, chłopów i nierosyjskich narodowości Imperium; umożliwiły one większą reprezentację warstw społeczeństwa przychylnych absolutyzmowi cara. Dopiero ta Trzecia Duma, dużo bardziej konserwatywna od poprzednich, przetrwała pełną kadencję, od 1907 do 1912. W jej skład weszło 12 posłów z Królestwa Polskiego i 6 z ziem zabranych.

1. Zgromadzenie Narodowe we Francji, ogłoszone przez 3 stan Stanów Generalnych (powołanych przez króla Ludwika XVI Burbona w 1789 roku), przekształciło się w Konstytuantę (Assemblée Nationale Constituante). Zniosła ona podział społeczeństwa na stany i przyznała prawa polityczne obywatelom płacącym wysokie podatki (cenzus majątkowy). Została rozwiązana 3 września 1791 roku, przedkładając królowi gotową Konstytucję.
Rada Delegatów Robotniczych i Żołnierskich, utworzona 12 marca 1917 w wyniku rewolucji lutowej, władza rewolucyjna , będąca niejako zwieńczeniem powstających samorzutnie lokalnych rad robotniczych i żołnierskich. Rady te, obok Rządu Tymczasowego stanowiły rzeczywistą władzę w Rosji, aż do rewolucji październikowej.

Czwarta Duma, w latach 1912-1917, była właściwie tylko klubem dyskusyjnym i oferowała bardzo ograniczoną krytykę rządów cara. W jej skład weszło 9 posłów z Królestwa Polskiego i 4 z ziem zabranych. W czasie rewolucji lutowej Duma wyłoniła tzw. Komitet Tymczasowy Dumy, który w porozumieniu z Radą Delegatów Robotniczych i Żołnierskich w Piotrogrodzie powołał 15 marca 1917 Rząd Tymczasowy. Od marca 1917 Duma nie zebrała się ani razu, choć regularnie zbierał się Komitet Tymczasowy Dumy. 8 października 1917 Duma została rozwiązana przez Rząd Tymczasowy w związku z ogłoszeniem Rosji republiką i przygotowaniem do wyborów Zgromadzenia Konstytucyjnego (Konstytuanty) Rosji.

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.
Duma, właśc. Duma Państwowa (ros. Государственная дума) to nazwa izby niższej parlamentu rosyjskiego. Składa się z 450 deputowanych wybieranych w demokratycznych wyborach na 4-letnią kadencję.

Miejscem obrad Dumy był Pałac Taurydzki w Sankt Petersburgu.

Izba plenarna Pierwszej Dumy w Pałacu Taurydzkim. Widok ogólny.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)