Duncan Edwards (ur. 1 października 1936 w Dudley, zm. 21 lutego 1958 w Monachium) – były angielski piłkarz, gracz Manchesteru United i reprezentacji Anglii. Jeden z tzw. Dzieci Busby'ego, młodego zespołu budowanego przez menedżera Matta Busby'ego w połowie lat 50. Był w gronie ośmiu zawodników, którzy zginęli w katastrofie lotniczej w Monachium.

Urodzony w Dudley zawodnik podpisał pierwszy kontrakt z Manchesterem United jako nastolatek. Stał się najmłodszym piłkarzem, jaki kiedykolwiek zagrał w Football League First Division od zakończenia II wojny światowej. W ciągu niecałych pięciu lat pomógł zespołowi dwukrotnie zwyciężyć w Football League i osiągnąć półfinał Pucharu Europy. Jego karierę przerwała katastrofa samolotu w Monachium w 1958. Edwards nie zginął na miejscu, z ciężkimi obrażeniami trafił do szpitala, gdzie po piętnastu dniach zmarł.

Biografia

Wczesne lata

Edwards urodził się 1 października 1936 w mieszkaniu na Malvern Crescent w dzielnicy Woodside w Dudley. Był pierwszym dzieckiem Gladstone'a i Sarah Anne Edwards. Miał siostrę Carol Anne, która zmarła w 1947 w wieku 14 tygodni. Rodzina przeprowadziła się wkrótce na Elm Road w Dudley, gdzie Edwards uczęszczał do Priory Primary School i Wolverhampton Street Secondary School. Grał w zespołach szkolnych, reprezentował ją także w zawodach tańca. Wytypowano go do udziału w National Morris and Sword Dancing Festival, jednak w tym samym czasie zaoferowano mu również testy w English Schools Football Association; Edwards zdecydował się na to drugie. Tam zaimponował trenerom i został wybrany do gry w reprezentacji English Schools XI, w której zadebiutował w spotkaniu z rówieśnikami z Walii na Wembley 1 kwietnia 1950, niebawem zaś stał się kapitanem drużyny. W 1948 roku skaut Manchesteru United, Jack O'Brien, polecił młodzieńca Mattowi Busby'emu, przekonując go tymi słowami: Zobaczyłem dzisiaj 12-letniego chłopca, który wymaga szczególnej uwagi. Nazywa się Duncan Edwards i pochodzi z Dudley.

Joe Mercer, wówczas szkoleniowiec szkolnej reprezentacji kraju, nalegał, aby Busby podpisał kontrakt z Edwardsem, którym zainteresowanie wykazywały również Wolverhampton Wanderers i Aston Villa. 2 czerwca 1952 roku Edwards podpisał więc z United amatorską umowę, nie wiadomo jednak dokładnie, kiedy podpisał kontrakt zawodowy. Niektórzy dziennikarze twierdzą, że stało się to w dniu jego 17. urodzin, ale są również tacy, którzy uważają, iż miało to miejsce rok wcześniej. Doniesienia wskazujące na wcześniejszą datę mówią, że albo trener Bert Whalley, albo Matt Busby przyjechał do Edwardsa po północy i zachęcał go do podpisania umowy. Z innych źródeł wynika, iż miało to miejsce po podpisaniu przez niego kontraktu amatorskiego. Szkoleniowiec Wolves, Stan Cullis, oburzony tym, że został uprzedzony, oskarżył działaczy United o złożenie rodzinie i Edwardsowi zbyt niskiej oferty, jednak sam zawodnik stwierdził, że zawsze chciał reprezentować barwy klubu z Lancashire. Zaczął się również szkolić w fachu stolarza, na wypadek, gdyby nie udało mu się odnieść sukcesu w futbolu.

Kariera

Edwards rozpoczął karierę w młodzieżowym zespole Manchesteru United i w znacznym stopniu przyczynił się do zdobycia w 1953 roku pierwszego w historii klubu FA Youth Cup, zaś już na krótko przed finałem zdążył zadebiutować w pierwszym zespole. 4 kwietnia 1953 roku zagrał w meczu Football League First Division przeciwko Cardiff City, w którym United przegrali 1:4. Miał wtedy 16 lat i 185 dni, dzięki czemu stał się najmłodszym piłkarzem, któremu kiedykolwiek było dane zagrać w angielskiej ekstraklasie . W składzie Manchesteru United znajdowali się głównie doświadczeni gracze, jednak Busby postanowił wprowadzić w szeregi zespołu młodych zawodników. Edwards, który dołączył do ekipy w tym samym czasie co Dennis Viollet i Jackie Blanchflower, był wśród najmłodszych piłkarzy wprowadzonych w 1953 roku do drużyny, którą wkrótce zaczęto nazywać Dziećmi Busby'ego. Lokalna gazeta, Manchester Guardian, tak oceniła jego występ: pokazał się z dobrej strony, umiejętnie podawał i strzelał, ale powinien nieco popracować nad motoryką.

W sezonie 1953/1954 na dobre zadomowił się w pierwszym zespole. Po udanym występie w towarzyskim meczu przeciwko Kilmarnock F.C. zmienił w następnym spotkaniu z Huddersfield Town kontuzjowanego Henry'ego Cockburna. Ogółem pojawił się na boisku w 24 ligowych meczach i w przegranym spotkaniu w rozgrywkach o Puchar Anglii z Burnley. Pomimo występów w pierwszej drużynie grywał również w zespole młodzieżowym, z którym w drugim kolejnym sezonie zwyciężył w FA Youth Cup. Pierwszy występ w reprezentacji Anglii U-23 zanotował 20 stycznia 1954 roku we Włoszech, a wkrótce rozważono jego powołanie do pierwszej drużyny, jednak gdy był obserwowany przez trenerów w dniu 27 marca, gdy przeciwnikiem United był Arsenal FC, nie wypadł zbyt dobrze i ostatecznie nie otrzymał powołania.

W następnym sezonie 36 razy wystąpił w pierwszym zespole United i sześciokrotnie wpisał się na listę strzelców. Jego występy na nowo wywołały dyskusje na temat powołania go do seniorskiej reprezentacji Anglii. Na spotkanie Manchesteru United z Huddersfield Town, które odbyło się 18 września 1954 roku, wysłano obserwatora, jednak nie polecił on Edwardsa, a zawodnik został powołany do Football League XI na towarzyski mecz z reprezentacją ligi szkockiej. W marcu wystąpił w zespole Anglii B w pojedynku z równorzędną drużyną Niemiec, a tydzień później, mimo krytyki ze strony mediów za swój marny występ, otrzymał powołanie do pierwszej reprezentacji. 2 kwietnia 1955 roku zadebiutował w spotkaniu ze Szkocją. Miał wtedy 18 lat i 183 dni, co spowodowało, że stał się najmłodszym debiutantem w kadrze po II wojnie światowej; jego rekord pobił dopiero w 1998 roku Michael Owen, który w chwili debiutu miał 18 lat i 59 dni. Trzy tygodnie później United skorzystali z faktu, że wciąż można było zgłosić go do drużyny młodzieżowej, dzięki czemu wystąpił w trzecim z rzędu finale FA Youth Cup. Decyzję o wystawieniu reprezentanta Anglii w drużynie juniorskiej mocno krytykowano. Matt Busby został zmuszony do napisania artykułu, w którym bronił tego posunięcia i stwierdził, że Edwards odegrał kluczową rolę w zdobyciu pucharu.

W maju 1955 roku Edwardsa powołano do kadry na tournée po Europie. Wystąpił we wszystkich trzech meczach, w których przeciwnikami były Francja, Portugalia i Hiszpania. Po powrocie odbył dwuletnią służbę w armii. Stacjonował w Nesscliffe niedaleko Shrewsbury razem z kolegą z Manchesteru, Bobbym Charltonem. Wkrótce Edwards otrzymał zwolnienie z wojska na rzecz gry w United. Miał również obowiązek występować w drużynie armii i w jednym sezonie rozegrał ogółem blisko sto spotkań. W sezonie 1955/1956, mimo iż stracił dwa miesiące wskutek grypą, zdążył rozegrać 33 mecze, a United zwyciężyli w The Football League z przewagą 11 punktów nad drugim Blackpoolem. W następnym sezonie 34 razy pojawił się na ligowych boiskach, zaliczając setny występ w barwach klubu, zaś Manchester po raz drugi z rzędu sięgnął po tytuł mistrzowski. Drużyna dotarła również do finału Pucharu Anglii, jednak zespołowi nie udało się zdobyć dubletu, gdyż przegrali z Aston Villą 1:2. Edwards zaliczył siedem występów podczas pierwszych zmagań Manchesteru w Pucharze Europy, w tym w wygranym 10:0 spotkaniu z RSC Anderlecht, które jest największym domowym zwycięstwem w historii klubu. Od tamtej pory zaczął regularnie występować w drużynie narodowej, wziął udział we wszystkich meczach eliminacyjnych do mistrzostw świata 1958 i zdobył dwie bramki w wygranym 5:2 spotkaniu z Danią 5 grudnia 1956 roku. Był kluczowym graczem Anglii podczas turnieju, a z czasem stał się głównym kandydatem do przejęcia po Billym Wrighcie opaski kapitańskiej.

Udanie rozpoczął sezon 1957/1958, co spowodowało zainteresowanie jego osobą czołowych włoskich klubów. W ostatnim meczu sezonu, rozegranym 1 lutego 1958 roku, zdobył pierwszego gola w spotkaniu, przyczyniając się do zwycięstwa Manchesteru nad Arsenalem 5:4. Mimo to prasa krytycznie odniosła się do jego postawy w meczu, zaś korespondent The Sunday Pictorial nie sądził, by tym występem zaimponował selekcjonerowi Walterowi Winterbottomowi, który oglądał to spotkanie. Uważano również, że Edwards zawinił przy czwartej bramce dla Arsenalu, kiedy to zbyt długo przetrzymywał piłkę. Pięć dni później rozegrał ostatni mecz w karierze - zremisowane 3:3 wyjazdowe spotkanie z Crveną Zvezdą w ramach ćwierćfinału Pucharu Europy. We wcześniej rozegranym meczu na Old Trafford United zwyciężyli 2:1, dzięki czemu awansowali do półfinału.

Śmierć

 Osobny artykuł: Katastrofa lotu British European Airways 609.

Grób Edwardsa w Dudley jest często odwiedzany przez kibiców

Podczas powrotu do Anglii z Belgradu samolot z ekipą Manchesteru rozbił się w Monachium. Siedmiu zawodników i czternastu innych pasażerów zginęło na miejscu, a Edwardsa przewieziono do szpitala ze złamaną nogą, pękniętymi żebrami i ciężko uszkodzonymi nerkami. Opiekujący się nim lekarze dawali mu szanse na odzyskanie zdrowia, jednak wątpili, czy kiedykolwiek powróci do futbolu.

Następnego dnia do szpitala sprowadzono sztuczną nerkę, ale organ zmniejszył krzepliwość jego krwi, co spowodowało krwawienie wewnętrzne. Pomimo sprzeciwów lekarzy Edwards rozmawiał z asystentem menedżera, Jimmym Murphym, pytając go: Kiedy rozpoczął się mecz przeciwko Wolvesom, Jimmy? Nie mogę go przegapić. Lekarze byli zdumieni jego wolą walki, jednak 21 lutego 1958 organizm odmówił posłuszeństwa i piłkarz zmarł. Główną przyczyną śmierci była niewydolność nerki.

Edwards został pochowany na Dudley Cemetery pięć dni po zgonie obok swojej siostry Carol Anne. Ponad pięć tysięcy ludzi szło ulicami Dudley podczas pogrzebu. Nagrobek opatrzono napisem: Ponury dzień pamięci, bez pożegnania opuścił nas wszystkich (A day of memory, Sad to recall, Without farewell, He left us all), a grób jest regularnie odwiedzany przez fanów.

Pamięć o piłkarzu

Edwards uważany jest za jedną z najwybitniejszych osób urodzonych w Dudley. W 2003 jednej z ulic w mieście nadano nazwę "Duncan Edwards Close". Witraż przedstawiający gracza wykonany przez Matta Busby'ego był zamieszczony w kościele parafialnym św. Franciszka, znajdującym się w jednej z dzielnic Dudley, zaś matka Edwardsa wraz z Bobbym Charltonem zadedykowali w 1999 pamiątkowy pomnik, który stoi w centrum miasta. W 2001 jego imieniem nazwano jeden z pubów znajdujący się w dzielnicy, w której dorastał, jednak pięć lat później zamknięto go z powodu pożaru. W 2006 za sumę 100 tysięcy funtów został odbudowany i postawiony w Priory Park, niedaleko domu, w którym wychowywał się piłkarz. W 2008 nazwa południowej obwodnicy Dudley została przemianowana na "Duncan Edwards Way".

Piłkarze występujący w tych samych czasach co Edwards, pochlebnie wypowiadają się na temat jego umiejętności. Bobby Charlton nazwał go "jedynym graczem, od którego czułem się gorszy" i stwierdził, że jego śmierć była "największą stratą dla Manchesteru United i angielskiego futbolu". Terry Venables był przekonany, że gdyby Edwards żył, to nie Bobby Moore, tylko właśnie on byłby kapitanem reprezentacji, która zdobyła Puchar Świata w 1966. Tommy Docherty powiedział też po wielu latach: "Możecie zachować dla siebie Besta, Pelego i Maradonę - Edwards i tak był najlepszy z nich". W 2002 otrzymał miejsce w English Football Hall of Fame.