Dwanaście ogniw współzależnego powstawania

Dwanaście ogniw współzależnego powstawania (skt: प्रतीत्यसमुत्पाद, pratītyasamutpāda; pali: paticca-samuppāda; tyb.: rten.cing.'brel.bar.'byung.ba; chin.: 緣起) obok Czterech Szlachetnych Prawd jeden z głównych poglądów używanych w Buddyzmie. Dwanaście ogniw współzależnego powstawania opisują proces istnienia w Samsarze. Spotyka się też interpretację , że Paticca-Samuppāda opisuje w szczególności Pierwszą i Drugą Szlachetną Prawdę o Istnieniu i Przyczynie Cierpienia.

Saṃsara (dew., pali, sans.: संसार wymowa: sansara, chiń.: trad. 輪迴, upr. 轮回 lún huí, jap.: 輪廻 rinne) — w hinduizmie, dżinizmie i buddyzmie termin dosłownie oznacza nieustanne wędrowanie, czyli kołowrót narodzin i śmierci, cykl reinkarnacji, któremu od niezmierzonego okresu podlegają wszystkie żywe istoty włącznie z istotami boskimi (dewy). Po każdym kolejnym wcieleniu następne jest wybierane w zależności od nagromadzonej karmy. W buddyzmie wyzwolenie z saṃsāry następuje dzięki kroczeniu szlachetną ośmioraką ścieżką, która prowadzi do nirwany).
Cztery Szlachetne Prawdy (pāli. cattari arya sacchani; sanskr. catvari arya satyani) to podstawa nauk buddyzmu. Pojawiają się one wielokrotnie w buddyjskich tekstach (np. Kanon Pālijski). Powstały one w wyniku doświadczenia przez Buddę Śakjamuniego "Przebudzenia" (pāli. bodhi). Są one postrzegane przez buddyzm jako głęboka analiza psychologiczna rzeczywistości i metodologia postępowania, a nie zwykła filozofia. Dlatego też Budda mówił:

Podstawowa formuła tekstu w języku Pali

Tattha avijjāpaccayā sankārā, sankhārapaccayā viññānapaccayā nāmarūpam, nāmarūpapaccayā salāyatanam, salāyatanapaccayā phasso, phassapaccayā vedanā, vedanāpaccayā tanhā, tanhāpaccayā upādānam, upādānapaccayā bhavo, bhavapaccayā jāti, jātipaccayā jarāmarana-soka-pravideva-dukkha-domass'-upāyāsā sambhavanti. Evam etassa kevalassa dukkhakkhandhassa samudayo hotĭ yi. Ayam ettha paticcasamuppādanayo.

Buddyzm (inna nazwa to: sanskr. Buddha Dharma; pāli. Buddha Dhamma – "Nauka Przebudzonego") – system filozoficzno-etyczny uznawany przez wielu ludzi za religię, rzadziej za psychologię. Założycielem i twórcą jego podstawowych założeń był żyjący od około 560 do 480 roku p.n.e. Siddhārtha Gautama (pāli. Siddhattha Gotama), syn księcia z rodu Śākyów, władcy jednego z państw-miast w północnych Indiach. Jako religia buddyzm zalicza się do religii dharmicznych oraz do religii nieteistycznych.
Bardo (skt. antarabhawa) - w dosłownym tłumaczeniu stan pośredni. Pojęcie buddyjskie z języka tybetańskiego określające każdy przejściowy stan egzystencji: życie, medytację, sen, śmierć.

Mahāpadāna Suttanta Dīgha Nikāya (D II. 30 sq. ; cp. Dial. II. 24 sq. )

Zależnie od ignorancji powstają działania wolincjonalne, zależnie od działania wolincjonalnego powstaje odradzająca się świadomość, zależnie od odradzającej się świadomość powstaje umysł-ciało, zależnie od umysłu-ciała powstaje sześć zmysłów, zależnie od sześciu zmysłów powstaje kontakt, zależnie od kontaktu powstaje odczucie, zależnie od odczucia powstaje lgnięcie, zależnie od lgnięcia powstaje chwytanie, zależnie od chwytania powstaje stawanie się, zależnie od stawania się powstaje odradzanie się, zależnie od odradzania się powstaje schyłek i śmierć, smutek, lament, ból, zmartwienie i rozpacz. Tak więc powstaje całe skupisko cierpienia.

Pięć skupisk (skupisko; sans. स्कन्ध skandha; pali khandha; tybet. phung po lnga; chiń. 蘊 yùn; - nagromadzenie; agregat) - skupiska (skandhy) w buddyzmie są zbiorami stosowanym przez buddę w celu klasyfikowania wielu rozmaitych fizycznych i mentalnych zjawisk na pięć psycho-fizycznych komponentów lub inaczej pięć tzw. skupisk lgnięcia (pali pañcupadanakkandha), które tworzą każdą istotę w samsarze, tj. w świecie pożądania i formy (z wyjątkiem w sfery bezforemnej, gdzie posiada się tylko cztery skupiska bez skupiska ciała).
Pratitya-samutpada (sanskryt, pali paticcasamuppāda), buddyjska doktryna współzależnego powstawania, stanowiąca istotną część buddyjskiej metafizyki. Według tej nauki, wspólnej dla wszystkich szkół buddyzmu, zjawiska ciała i umysłu warunkują się nawzajem i istnieją jako współzależna sieć przyczyn i skutków.

Wersja klasyczna dwunastoczłonowa

Współzależne Powstawanie w klasycznej dwunastoczłnowej formie.

Przeciwny porządek Współzależnego Powstawania

Jeżeli opisano proces przyczynowo-skutkowy w jednym kierunku, to możliwy jest też proces odwrotny. Jeżeli ze względu na przyczynę powstaje efekt zatem , gdy przyczyna ustaje skutek ustaje również. Cała formuła wygląda następująco:

Całkowite wygaśnięcie Ignorancji (Avijjā) prowadzi do wygaśnięcia Działania Wolincjonalnego (Sankhāra)

Wygaśnięcie Działania Wolincjonalnego prowadzi do wygaśnięcia Odradzającej się Świadomości (Patisandhi-Viññāṇa)

Wygaśnięcie Odradzającej się Świadomość prowadzi do wygaśnięcia Umysłu-Ciała (Nāma-Rūpa)

Wygaśnięcie Umysłu-Ciała prowadzi do wygaśnięcia Sześciu Zmysłów (Salāyatana)

Wygaśnięcie Sześciu Zmysłów prowadzi do wygaśnięcia Kontaktu (Phassa)

Wygaśnięcie Kontaktu prowadzi do wygaśnięcia Odczucia (Vedanā)

Wygaśnięcie Odczucia prowadzi do wygaśnięcia Lgnięcia (Tanhā)

Wygaśnięcie Lgnięcia prowadzi do wygaśnięcia Chwytania (Upādāna)

Wygaśnięcie Chwytania prowadzi do wygaśnięcia Stawania się (Bhava)

Wygaśnięcie Stawania się prowadzi do wygaśnięcia Odradzania się (Jāti)

Wygaśnięcie Odradzania się prowadzi do wygaśnięcia Schyłku i Śmierci (Jarā-Maranā)

Tak więc prowadzi do wygaśnięcia całego skupiska cierpienia.

Volker Zotz (ur. 28 października 1956) – austriacki filozof i kulturoznawca, specjalista w dziedzinie filozofii buddyjskiej i konfucjańskiej oraz wpływu buddyzmu na kulturę Zachodu. Wykładowca na Uniwersytecie Wiedeńskim, Ryukoku University, Otani University oraz na Uniwersytecie w Luksumburgu. Od 1994 roku prodwazi w Kioto prace badawcze w Instytucie Kultury Buddyjskiej Uniwersytetu Ryukoku. Jest członkiem komitetu Międzynarodowego Stowarzyszeniaę Badań Buddyzmem Shin (Kioto) i założycielem zespołu Eurasischer Humanismus, jak również redaktorem czasopisma „Damaru”.
Buddyzm tybetański (określany też jako lamaizm, choć nazwa ta bywa odbierana jako pejoratywna i jest merytorycznie niesłuszna) – odmiana buddyzmu, która jest główną religią Tybetu i jego regionów sąsiadujących (np. Bhutan, Nepal, Sikkim i Ladakh) od czasu ustanowienia jej jako religii państwowej przez króla Trisong Decena, który panował w Tybecie w okresie od 755 do 797 r. n.e. oraz główną religią Mongolii i jej regionów sąsiadujących (np. Buriacja i Kałmucja).

Pierwsze dwa składniki odnoszą się do przeszłości, osiem środkowych do teraźniejszości a dwa ostatnie do przyszłości. Spośród wszystkich moralne i niemoralne aktywności (samkhārā) oraz działania (bhava) uważane są za Karmę. Niewiedza (avijia), lgnięcie (tanha) i chwytanie (Upadana) są uważane za skalania (kilesa). Odradzającej się Świadomość (patisandhi-viññāna), umysł-ciało (nāma-rūpa), sześciu zmysłów (salāyatana), kontakt (phassa), odczucie (vedanā), odradzanie się (Jati), schyłek i śmierć (jarā-maranā) uważane są za efekty (vipāka).

Splamienia (sanskryt klesha, pali kilesa, angielski afflictions, delusions) - kluczowy w buddyzmie termin. Splamienia powodowane odpowiednią karmą są obok niewiedzy głównym warunkiem istnienia cierpienia (Dukkha).
International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)