Dworzec Centralny w Sztokholmie - Polski Serwis Naukowy

Centralplan: z prawej strony fasada Dworca Centralnego, z lewej – biurowiec Esselte-huset

Dworzec Centralny w Sztokholmie (szw. Stockholms centralstation, Stockholm C) – główny dworzec kolejowy w Sztokholmie. Jest położony jest w samym centrum miasta – w dzielnicy Norrmalm, przy ulicy Vasagatan/Centralplan. Rozciąga się od ulicy Vattugatan w kierunku południowym do Kungsbron w kierunku północnym. Dworzec został otwarty 18 lipca 1871. Posiada 17 peronów i obsługuje dziennie 220 tys. pasażerów. Budynek dworca jest własnością państwowej spółki Jernhusen AB, która też nim zarządza. Perony oraz tory znajdują się natomiast pod zarządem spółki Trafikverket.

Strony świata, kierunki świata, ściślej: główne kierunki geograficzne, kierunki główne – cztery główne kierunki wyznaczone na powierzchni kuli ziemskiej. Ich określanie związane jest z właściwościami ruchu obrotowego Ziemi. Odbywa się on wokół osi ziemskiej. Punkty przecięcia osi ziemskiej z powierzchnią Ziemi to bieguny geograficzne: północny i południowy. Połączone są półokręgami noszącymi nazwę południków, które wyznaczają kierunek północ—południe. Kierunek wzdłuż południka o zwrocie do północnego bieguna geograficznego to kierunek północny, zaś do południowego bieguna geograficznego – południowy. Natomiast punkty, gdzie pojawia się albo znika Słońce za horyzontem w dniu równonocy, wyznaczają kierunki: wschodni i zachodni.
Tor - dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.

Sztokholmki dworzec centralny jest największym dworcem kolejowym w Szwecji i Skandynawii obsługując dziennie ok. 200 tys. pasażerów. Razem z T-Centralen, główną stacją sztokholmskiego metra stanowi dworzec centralny największe centrum podróży Skandynawii, obsługując dziennie ok. 450000 pasażerów.

Historia

Inauguracja linii Sammanbindningsbanan w 1871

Kolej żelazna nadeszła do Szwecji stosunkowo późno w porównaniu z kontynentem. W 1860 oddano do użytku pierwsze połączenie Sztokholm-Södertälje Saltskog, które dało początek linii Västra stambanan (Sztokholm-Göteborg, uruchomionej w 1862). Stacja końcowa znajdowała się przy Södra bantorget, obecnie Medborgarplatsen. W 1866 otwarto do użytku dworzec Norra station jako dworzec czołowy linii Norra stambanan łączącej Sztokholm z Uppsalą. Dworzec położony był przy placu Norra bantorget (nieczynny już budynek dworca istnieje nadal). Dużym wyzwaniem było stworzenie sieci wzajemnie powiązanych połączeń w trudnym geograficznie terenie Sztokholmu (skaliste wzgórza na południu i fiard Riddarfjärden (część jeziora Melar nad którym leży Sztokholm) od zachodu. Pomimo trudności rozpoczęto w 1864 budowę Sammanbindningsbanan (pol. kolej połączeniowa), stanowiącej bardzo skomplikowany technicznie projekt jak na owe czasy. Połączenie zostało oddane do użytku 17 lipca 1871.

T-Centralen (T - skrót od szwedzkiego tunnelbana czyli metro) – główna stacja sztokholmskiego metra, krzyżują się tutaj wszystkie linie. Stacja położona jest w centrum Sztokholmu, w dzielnicy Norrmalm, między głównym placem miasta Sergels torg a Vasagatan. W rzeczywistości są to dwie oddzielne stacje połączone łącznikiem na poziomie mezzanino.
Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.

Pierwszy szwedzki parowóz produkcji firmy Nydqvist & Holm. Na drugim planie Dworzec Centralny (1922)

W tym samym czasie, w latach 1867–1871 rozpoczęto budowę dworca kolejowego. Oddano go do użytku 17 lipca 1971, równocześnie z uruchomieniem Sammanbindningsbanan. Budynek dworca, zaprojektowany przez głównego projektanta kolejowego, architekta Adolfa W. Edelsvärda został wzniesiony w stylu włoskiego renesansu. Fasada znajduje się od strony ulicy Vasagatan i była pierwotnie zwieńczona posągami Svei och Göty umieszczonymi po obu stronach małego herbu Szwecji z królewską koroną, dłuta Fransa Oscara Theodora Berga. Dekoracje te zostały usunięte podczas renowacji i rozbudowy dworca w latach 50. XX w. Dworzec miał halę peronową, również zaprojektowaną przez Edelsvärda, obejmującą pięć peronów. W dniu swej inauguracji dworzec odprawił 518 pasażerów i 10 pociągów, zarówno wyjeżdżających jak i przyjeżdżających. Dworzec północny, połączony z centralnym, stal się odtąd dworcem towarowym. Ruch jednak szybko wzrastał. W 1876 doprowadzono do dworca linię prowadzącą do Västerås a sam dworzec rozbudowano o kilka peronów i budynków związanych z obsługą ruchu towarowego (m.in. wiadukt Kungsbron, oddany do użytku w 1881). Dworzec Centralny wkrótce okazał się za mały i pojawiły się plany, żeby m.in. zbudować nową linię kolejową ponad Lilla Essingen a sam dworzec przebudować na dworzec czołowy.

InterCity (skrót IC) – kategoria pociągów uruchamianych przez zarządy kolejowe w wielu krajach Europy (w Polsce przez spółkę PKP Intercity pod nazwą Express InterCity).
Sztokholm to jeden z 21 szwedzkich regionów terytorialnych (szw. län). Graniczy z regionami Uppsala i Södermanland. Graniczy także z morzem Bałtyckim i jeziorem Mälaren. Siedziba regionu – Sztokholm – jest jednocześnie stolicą Szwecji.

Okres międzywojenny

Hala główna Dworca Centralnego w 1930

Żeby sprostać wzrastającemu ruchowi pasażerskiemu parlament szwedzki podjął w 1923 decyzję o znacznej rozbudowie infrastruktury kolejowej w Sztokholmie, w tym i Dworca Centralnego. Dużym problemem była taka rozbudowa sieci kolejowej żeby nie zakłócała ona ruchu żeglugowego przez Sztokholm poprzez konieczność wybudowania mostów zwodzonych, co wydłużyłoby czas jej budowy. Ostatecznie na jeziorze Hammarby wybudowano śluzę wodną, żeby połączyć razem Årstaviken (wschodnią część jeziora Mälaren), jeziora Mälaren i Saltsjön. Ponad Årstaviken wybudowano wysoki most, Årstabron, który połączył Älvsjö z dworcem Södra station poprzez Tanto. Ruch towarowy idący dotychczas przez dworzec Norra station został przeniesiony z Norra bantorget na Norrtull. Dworzec Södra station również przeniesiono i zlokalizowano na wysokości Timmermansgatan; funkcjonował on odtąd jako dworzec pociągów podmiejskich. Västra stambanan (linia zachodnia) i Dworzec Centralny zostały zelektryfikowane w 1926.

Peron jest to element przystanku, dworca kolejowego lub autobusowego służący do bezpiecznego wsiadania i wysiadania podróżnych oraz ładowania bagażu.
Karol XVI Gustaw, Carl Gustaf Folke Hubertus (ur. 30 kwietnia 1946 w Solnej) – król Szwecji od 15 września 1973 roku. Jedyny syn i najmłodsze dziecko księcia szwedzkiego Gustawa Adolfa (1906–1947), syna króla Szwecji Gustawa VI Adolfa, i Sybilli Koburg (1908–1972), prawnuczki królowej Wielkiej Brytanii Wiktorii (1819–1901). Zasiadł na tronie Szwecji po śmierci swego dziadka, króla Gustawa VI Adolfa (1882–1973).

W latach 1925–1927 rozebrano starą halę peronową, przechodzące przez nią tory linii Västra stambanan przeniesiono na stronę zachodnią i stworzono w ten sposób nowy dworzec czołowy przy północnym odcinku torów (tory 1-6) dla obsługi linii Västeråsbanan i Norra stambanan. Równocześnie zbudowano 6 peronów i 11 torów pomiędzy nimi jak również tor przelotowy dla pociągów towarowych.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.
Hala peronowa to budowla lub obszerne wnętrze mieszczące perony i tory. Stanowi ona element dworca lub przystanku kolejowego. Rzadziej spotyka się halę peronową na dworcu autobusowym.

Kosztowną przebudowę budynku dworca prowadził Folke Zettervall, architekt zarządu kolei. Hala peronowa została przebudowana na dużą poczekalnię o długości 119 m i szerokości 13 do 28 m, z eliptycznym stropem, wysoką na 13 m, mającą 24 m prześwitu budowlanego. Strop był podtrzymywany przez przyklejone drewniane belki. Od południa wybudowano monumentalne schody z wapienia, które prowadziły na górę, do poczekalni z bufetem. Dawna poczekalnia III kategorii została przebudowana na bardzo nowoczesną restaurację I kategorii, zgodnie z ówczesnymi wymaganiami, z chłodnią i piwnicą oraz tunelem prowadzącym z restauracji na peron zachodni, służącym do zaopatrywania pociągów w żywność i surowce.

Laponia (fiń. Lappi, szw. i norw. Lappland, ros. Лапландия, lapońskie Sápmi) – region w północnej Europie, obejmujący swoim zasięgiem Półwysep Kolski w Rosji oraz północne tereny trzech państw nordyckich: Finlandii, Szwecji i Norwegii. Zajmuje obszar ok. 380 000 km².
Budownictwo ekologiczne (także - zrównoważone budownictwo) - działalność człowieka związana z projektowaniem i wznoszeniem obiektów budowlanych przy wykorzystaniu zachowań właściwych dla zrównoważonego rozwoju, w szczególności przejawiająca się w dbałości o środowisko naturalne oraz oszczędne gospodarowanie surowcami w całym cyklu budowlanym: począwszy od projektu, poprzez prace konstrukcyjne, eksploatację budynku (właściwą eksploatację, prace remontowe, konserwatorskie i modernizacyjne) - aż do jego rozbiórki. Koncepcja wyznaczania standardów i zasad budownictwa opartego na elementach najmniej szkodliwych dla środowiska przez cały okres "życia" budynku ma źródło w bardzo ważnym miejscu, jakie zajmuje budownictwo w działalności człowieka. Polega m.in. na wykorzystywaniu materiałów bardziej przyjaznych dla środowiska naturalnego, zmniejszeniu poboru energii, zazielenianiu budynków i terenów do nich przylegających.

Wnętrze dworca

W południowo-wschodnim narożniku zbudowano poczekalnię królewską, funkcjonującą również i dziś jako poczekalnia dla członków rodziny królewskiej.

Na ścianie wschodniej poczekalni znalazło się osiem malowideł pejzażowych, zachowanych do chwili obecnej, pędzla artystów Johna Ericssona i Nilsa Johanssona. Przedstawiają one kolejno, patrząc od północy na południe:

stację górską Saltoluokta przy Parku Narodowym Stora Sjöfallet, Jokkmokk, Laponia

jezioro Vedasjön w Nordingrå, na terenie historycznej prowincji Ångermanland

górę Åreskutan na terenie historycznej prowincji Jämtland

kościół Leksands kyrka na terenie historycznej prowincji Dalarna

Uddeholms herrgård w gminie Hagfors, na terenie historycznej prowincji Värmland

zamek w Vadstenie, na terenie historycznej prowincji Östergötland

twierdzę Varberg, na terenie historycznej prowincji Halland

zamek Dybäck, w gminie Skurup, na terenie historycznej prowincji Skania

Okres powojenny

Prace budowlane w głównej hali Dworca Centralnego (1957)

Lata po 1945 to był czas świetności linii kolejowych w porównaniu z samochodami osobowymi i ruchem lotniczym. W 1951 odnowiono fasadę dworca od ulicy Vasagatan usuwając posągi i dekoracje. Kiedy powstało metro, wybudowano tunel łączący stację T-Centralen z torami 11-19, oddany do użytku 1 grudnia 1958. Został on z czasem powiększony i przekształcony w niewielką poczekalnię ze sklepami i lokalami gastronomicznymi pod halą główną. W posadzce pomiędzy tymi dwoma pomieszczeniami wykuto duży, okrągły otwór, nazwany "Ringen" ("pierścień"), mający 7 m średnicy. Oddany w 1959 ma za zadanie doświetlenie części dolnej. Otaczająca "Ringen" żelazna balustrada, dzieło sztuki kowalskiej, została wykonana przez profesora rzeźby na Kungliga konsthögskolan, Stiga Blomberga i przedstawia cztery strony świata wraz z symbolizującymi je rzeźbami; ponieważ oddany jest rzeczywisty układ kierunków geograficznych, balustrada może być wykorzystywana jako swoisty kompas:

Citybanan to długi na 6 km tunel kolejowy, który jest budowany pod centralnymi dzielnicami Sztokholmu. Połączenie będzie miało podwójny tor, jak również tunel techniczny i ratunkowy i jest pomyślane jako linia oddzielająca system kolei podmiejskiej w Sztokholmie od pozostałej komunikacji kolejowej, jaka odbywa się przez centrum miasta. Projekt przewiduje wybudowanie dwóch podziemnych dworców: City (pod T-Centralen) i Stockholm Odenplan oraz długiego na 1,4 km wiaduktu kolejowego w Årstaberg (dzielnica Hägersten-Liljeholmen). Prace budowlane rozpoczęły się oficjalnie 24 stycznia 2009 a ich zakończenie i uruchomienie połączenia urząd komunikacyjny Trafikverket przewiduje na 2017.
Poniższy podział ras ludzkich opiera się na XVIII-wiecznej koncepcji Blumenbacha. Podział ten wraz z wyróżnionymi antropologicznymi cechami ras budzi wiele zastrzeżeń.

Ringen widziany od dołu

północ : zorza polarna i Eskimos, na głowach których siedzą maskonury. Towarzysza im dziewczynka eskimoska i foka pośród dryfującego lodu.

południe: afrykański szaman otoczony totemami. Na lewo od niego widać rytualny taniec z szablami zaś na prawo – drewnianą tarczę i trzy tańczące Murzynki.

zachód: aligator jako bóstwo, przedstawiony według starych, kolumbijskich wierzeń ludowych, flankowany przez postacie białego i Indianina. Po lewej stronie dwie meksykańskie kobiety niosące wodę.

wschód: duży feniks, dziobiący w poręcz balustrady. Ptak, otoczony przez indyjskie rytualne tancerki i demona, spoczywa na indyjskiej świątyni. Na prawo od niego widoczny jest tygrys, przedstawiony jako prymitywny chiński obraz.

"Ringen", zwany popularnie ”spottkoppen” (”spluwaczka”) funkcjonuje jako miejsce spotkań wielu mieszkańców Sztokholmu.

Północ (symbol N, ang. north; polski skrót płn.) – jedna z czterech stron świata, odnosi się do kierunku, w którym znajduje się północny biegun geograficzny Ziemi.
Port lotniczy Sztokholm-Arlanda, Stockholm-Arlanda Flygplats, (kod IATA: ARN, kod ICAO: ESSA) – międzynarodowy port lotniczy położony w gminie Sigtuna, 42 km na północ od Sztokholmu i 28 km na południowy wschód od Uppsali.

Budynek dworcowy zawsze odzwierciedlał trendy w polityce wobec kolei. W latach 60. XX w. podjęto decyzję, że kolej musi być opłacalna ekonomicznie i zamknięto wiele połączeń oraz dworców; z drugiej jednak strony inwestowano w racjonalne połączenia komunikacyjne jak szybka kolej miejska, budowana w oparciu o model metra. Dworzec Centralny stracił swój status ważnego centrum transportu w Szwecji na korzyść komunikacji lotniczej. Po zawarciu w 1964 umowy między radą regionu Sztokholm a radą gminy Sztokholm (tzw. Hörjelöverenskommelsen) dotyczącej rozwoju komunikacji zbiorowej utworzono Storstockholms lokaltrafik (SL), państwowo-gminny zarząd komunikacji zbiorowej; według tej umowy szybka kolej miejska otrzymała do swej dyspozycji cztery tory: 13-14 (dla pociągów odchodzących na południe) i 15-16 (dla pociągów odchodzących na północ). Po stronie północnej zbudowano tor podwójny, umożliwiający pociągom podmiejskim bezkolizyjną jazdę bez skrzyżowania z torami pociągów dalekobieżnych. Pierwsze pociągi podmiejskie, X1, wyruszyły w trasę w 1968. Wiadukt Klarabergsviadukten, projektowany już od 1928, został ostatecznie oddany do użytku w 1961 i połączony schodami z Dworcem Centralnym.

Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. – México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze: Stanami Zjednoczonymi (na północy); Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu); Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie); Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).
Most zwodzony - rodzaj mostu ruchomego, w którym przynajmniej jedno przęsło jest podnoszone, umożliwiając udrożnienie drogi wodnej dla łodzi i innych jednostek pływających.

Rozwój SJ w latach 80.

Fasada Dworca Centralnego od strony Klarabergsviadukten

W latach 80. XX w. SJ zaczął inwestować w pociągi typu InterCity oferujące podróże służbowe w I klasie. Na pierwszym pietrze dworca dla podróżujących służbowo zbudowano nową poczekalnię i nowe zejście z wiaduktu Klarabergsviadukten ponad torami 10–19 do pociągów podmiejskich. Teren torów od strony północnej zadaszono a stary, żeliwny most Kungsbron zastąpiono nowym, betonowym i szerszym mostem, oddanym do użytku w 1986 (architekt Ralph Erskine) w celu umożliwienia przejścia do leżącego po drugiej stronie dworca autobusowego Cityterminalen i centrum biznesowego World Trade Center Sverige. Cityterminalen oprócz peronów autobusowych zawiera biura i przejście do Dworca Centralnego przy torach 2–3. W poł. lat 90. planowano wybudowanie lokali dla policji na galerii w części południowej terminalu, ale ówczesny dyrektor generalny SJ, Stig Larsson, po oględzinach tej części budynku podjął decyzję o urządzeniu w tym miejscu centrum konferencyjnego.

Restrukturyzacja – są to gwałtowne zmiany w aktywach, pasywach lub organizacji firmy. Celem restrukturyzacji jest stworzenie przesłanek do wzrostu wartości przedsiębiorstwa. Restrukturyzacja jest równoważna z transformacją.
Aligatorowate (Alligatoridae) – rodzina gadów z rzędu krokodyli. Zaliczają się do niej aligatory (podrodzina Alligatorinae z jednym rodzajem Alligator) i kajmany (podrodzina Caimaninae). Zwierzęta te zamieszkują strefę gorącą obu Ameryk i wschodnie Chiny (Alligator sinensis). Południowo-wschodnią część USA zamieszkuje aligator missisipski (Alligator mississippiensis). Kajmany zamieszkują Amerykę Południową aż do Meksyku.

Pierwszą inwestycją SJ w szybkie pociągi był X 2000, pomyślany jako środek transportu mogący konkurować z samolotem. Pierwszy skład X 2000 został oddany do użytku w 1989. Miał to być według początkowych zamierzeń pociąg czysto biznesowy z wagonami I klasy, jednak szybko wprowadzono II klasę co przyciągnęło nowych pasażerów i odwróciło niekorzystną tendencję spadkową w kolejowych przewozach pasażerskich. Równocześnie zaczęto intensywnie inwestować w rozbudowę sieci kolejowej wokół Sztokholmu; wybudowano linie Mälarbanan, Svealandsbanan i Grödingebanan oraz poczwórny tor do portu lotniczego Arlanda, co z jednej strony przyczyniło się do wzrostu liczby pasażerów a z drugiej spowodowało stawianie przez nich wymagań odnośnie jakości podroży i oferty. W efekcie hala główna dworca została przebudowana, a toalety przeniesiono piętro niżej. Powstały m.in. nowe punkty gastronomiczne i sklepy oraz kioski sieci Pressbyrån, oferujące m.in. prasę codzienną, napoje i papierosy.

Zachód (symbol W, od ang. west) – jedna z czterech głównych stron świata. Odnosi się do punktu horyzontu, w którym Słońce zachodzi w dniu równonocy.
Kolumbia (hiszp. Colombia, Republika Kolumbii – República de Colombia) – państwo w północno-zachodniej części Ameryki Południowej leżące nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym.

Restrukturyzacja i prywatyzacja SJ

Pociąg ekspresowy Arlanda Express odjeżdża z torów 1 i 2; ma własne, wyższe perony.

Restrukturyzacja szwedzkich kolei państwowych SJ rozpoczęła się w 1988, kiedy powołano do życia spółkę Banverket, która przejęła odpowiedzialność za tory i ich utrzymanie. Żeby sprostać wzrastającemu ruchowi i zwiększyć prędkość pociągów przyjeżdżających i odjeżdżających na dotychczasowej dwutorowej linii Sammanbindningsbanan, biegnącej przez Riddarfjärden, Banverket zbudował koło ratusza nowy most kolejowy, Kungsbron.

Szaman - osoba pełniąca funkcję religijną polegającą na sformalizowanej i instytucjonalnej więzi ekstatycznej z istotami nadludzkimi, duchami przodków lub demonami.
Värmland – historyczna prowincja w środkowej Szwecji. Graniczy z Norwegią oraz ze szwedzkimi prowincjami: Västergötland, Dalsland, Dalarna, Västmanland i Närke.

Wprowadzenie pociągu Arlanda Express i wybudowanie linii Arlandabanan zapoczątkowało proces prywatyzacji kolei państwowych. Perony przy torach 1 i 2 podwyższono, żeby dopasować je do pociągów typu X3 (Arlanda Express), które wyruszyły po raz pierwszy w trasę 24 listopada 1999. Określono je duży krok naprzód w rozwoju transportu w Szwecji. Pociąg pokonuje blisko 40-kilometrowy odcinek z centrum Sztokholmu do lotniska Arlanda w 20 minut, osiągając maksymalną prędkość 200 km/h. Do peronów Arlanda Express zbudowano specjalne wejście od strony Vasagatan z postojem taxi. W pobliżu znajduje się też zejście do stacji metra T-centralen (linia niebieska).

Fiard – płytka zatoka morska powstała przez zalanie doliny polodowcowej na obszarze nizinnym. Fiardy powszechnie występują na południowych wybrzeżach Szwecji.
Skania, Skonia (w języku duńskim i szwedzkim Skåne odsłuchaj ?/i) – historyczna kraina (lub prowincja, landskap) Danii, od 1658 należy do Szwecji. Położona jest na południu kraju nad Morzem Bałtyckim i cieśniną Sund. Graniczy z krainami Halland, Småland i Blekinge. Skania połączona jest z duńską wyspą Zelandią mostem przebiegającym przez cieśninę Sund.

W 2001 powołano do życia spółkę Jernhusen AB, która przejęła odpowiedzialność za wszystkie nieruchomości SJ, włącznie z Dworcem Centralnym. Wzrastający ruch pasażerski – 200000 osób dziennie, ponad 55 mln rocznie (stan na 2008, rekordowy rok) stawia nowe wyzwania w dziedzinie technicznej i organizacyjnej. Dworzec ma się stać nie tylko miejscem rozpoczynania lub zakończenia podróży, ale też miejscem spotkań ludzi. Żeby poznać rzeczywiste oczekiwania podróżujących, Jernhusen przeprowadził szereg ankiet. Podróżni akcentowali potrzebę zapewnienia komfortu podróży i jej jakości, bezpieczeństwa i dobrego samopoczucia. Ważne miejsce znalazły też zagadnienia ochrony środowiska w obrębie dworca i – szerzej – zrównoważonego rozwoju. Wszystkie te opinie wzięto pod uwagę przed zaplanowaną na kilka lat gruntowną modernizacją dworca. Ma być ona realizowana w taki sposób, aby nie naruszyć zabytkowej substancji architektonicznej budynku. W efekcie ma powstać nowoczesne centrum podróży połączone z usługami i handlem. W dziedzinie ochrony środowiska budynek dworca ma uzyskać certyfikat budynku ekologicznego; w związku z tym do 2012 należy zmniejszyć zużycie energii przynajmniej o 25% w porównaniu z dniem dzisiejszym. Decyzja o realizacji projektu zapadła w 2009.

Pociąg pospieszny (skrót: M; dawniej skrót D – pociągi pospieszne spółki PKP Intercity; P – jeszcze dawniej w spółce PKP Przewozy Regionalne i przed podziałem PKP) – kategoria pociągów pasażerskich.
Riksdag (szw. Sveriges Riksdag) – jednoizbowy parlament królestwa Szwecji. Liczy 349 posłów, wybieranych na czteroletnią kadencję (do 1994 roku, kadencja riksdagu trwała 3 lata).

Obecnie (2010) Jernhusen jest w trakcie realizacji tego projektu. Trwa przebudowa hali dolnej pod halą centralną. W efekcie mają powstać sklepy, restauracje i nowe ciągi komunikacyjne, żeby ułatwić przemieszczanie się dużych mas ludzkich w obrębie dworca. Kiedy będzie otwarta linia Citybanan ( długi na 6 km tunel kolejowy budowany pod śródmieściem Sztokholmu), podróżujący pociągami podmiejskimi zaczną korzystać z nowego, podziemnego dworca, co przyczyni się jednocześnie do wzrostu liczby podróżujących pociągami regionalnymi i dalekobieżnymi.

Poniższy podział ras ludzkich opiera się na XVIII-wiecznej koncepcji Blumenbacha. Podział ten wraz z wyróżnionymi antropologicznymi cechami ras budzi wiele zastrzeżeń.
Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych (ang. International Air Transport Association = IATA) – światowa organizacja handlowa z siedzibą w Montrealu i Genewie (Szwajcaria) skupiająca dziś 231 przewoźników linie lotnicze. Przewoźnicy powietrzni zrzeszeni w IATA byli oskarżani m.in. o działania kartelowe ze względu na powszechne ustalanie cen za pośrednictwem organizacji. Z tego też względu wiele tanich linii lotniczych nie stało się pełnoprawnym członkiem IATA. Głównym zadaniem organizacji jest wsparcie dla przemysłu lotniczego w sprawach uczciwej konkurencji oraz jednorodności cen biletów: z tego względu IATA podzieliła świat na trzy regiony:

Nie tylko dworzec ma się zmienić ale całe jego otoczenie. Perspektywicznie ma powstać w tym miejscu nowa, tętniąca życiem część miasta, Västra City. Pierwsze przykłady tych zmian to zbudowane już: kompleks hotelowo-konferencyjny Stockholm Waterfront, biurowiec Kungsbrohuset i wspomniana już Citybanan. W dalszej perspektywie planuje się przekrycie peronów i stworzenie w ten sposób dodatkowego miejsca pod zabudowę mieszkaniową i usługową. W tym kompleksie Dworzec Centralny, ze swoją 140-letnia historią, ma się stać wizytówką miasta, oferując nowy sposób przyjmowania zarówno podróżnych jak też wszystkich odwiedzających miasto.

Stacja kolejowa – posterunek ruchu następczy zapowiadawczy, w obrębie którego, oprócz toru głównego zasadniczego, znajduje się co najmniej jeden tor główny dodatkowy, a pociągi mogą rozpoczynać i kończyć swój bieg, krzyżować się i wyprzedzać, jak również zmieniać skład lub kierunek jazdy. Ruchem pociągów, pojazdów pomocniczych, manewrami taboru na stacji kieruje dyżurny ruchu.
Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Widok na tory kolejowe wychodzące z Dworca Centralnego

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)