Dworzec Kyōto (jap. 京都駅, Kyōto-eki) - jeden z największych dworców kolei JR, funkcjonuje jako główny dworzec kolejowy w Kioto. Obecny budynek recepcyjny dworca należy do najwybitniejszych dzieł współczesnej architektury kolejowej na świecie (1997, proj. 原広司 Hiroshi Hara).

Położenie: 京都府 Kyōto-fu,　京都市 Kyōto-shi,　下京区 Shimogyō-ku.

Układ przestrzenny

Fasada budynku głównego, poprzedzona dworcem autobusowym

Widok tarasów zachodniego skrzydła, schodzących do hallu

Hall główny - widok na wschód

Wschodnie skrzydło budynku głównego widziane od strony torów

Ogród na dachu budynku dworca

Dworzec znajduje się w południowej części śródmieścia; zamyka perspektywę ulicy 烏丸通 Karasuma-dōri, obecnie głównej, południkowej osi kompozycyjnej miasta. Poprzedzony jest placem o wymiarach ok. 290 m x 110 m, na którym zlokalizowano pętlę autobusową, przestrzeń pieszą i podjazd z postojem taksówek. Po stronie południowej dworca odgięcie szerokiej ulicy idącej wzdłuż kolei (八条通 Hachijō-dōri) pozwoliło na urządzenie drugiego placu podjazdowego.

Na kompleks dworcowy składają się (od północy) budynek recepcyjny kolei　JR西日本 JR Nishi Nihon, kompleks peronów sieci wąskotorowej tej kolei (na poziomie terenu - 1F), kompleks dworca Tōkaidō Shinkansen, eksploatowany przez kolej JR東海 JR Tōkai, i stanowiący wydzielony element dworca, z częścią handlowo-recepcyjną umieszczoną pod peronami. Mieści on także czołowy dworzec kolei prywatnej 近畿日本鉄道 Kinki-Nippon Tetsudō (近鉄 Kintetsu).

Przekroczenie drogowe kompleksu dworca znajduje się na wschód od osi Karasuma-dōri; droga przebiega pod peronami Shinkansen, a następnie odgina się rampą na wiadukt nad wschodnią głowicą dworca sieci wąskotorowej.

Budynek dworca JR

Budynek dworca, ustawiony po północnej stronie torów, założony jest na planie wydłużonego prostokąta o bokach ok. 440 m x 60 m. Mniej więcej pośrodku długości budynku, na poziomie ulic (poz. 1F), znajduje się główne wejście i hall, od którego wybiegają na obie strony ciągi schodów, obsługujących kolejne 11 poziomów gmachu i towarzyszące im wewnętrzne tarasy. W części zachodniej (handlowej), na poziomie dachu urządzono taras widokowy z ogrodem. Nieco przesunięta na wschód względem głównego wejścia, na poziomie 2F, znajduje się oś nadziemnej galerii handlowo-komunikacyjnej, doprowadzającej ruch do peronów oraz wyprowadzającej na południową stronę dworca. Kasy dworcowe znajdują się w hallu głównym, na galerii oraz w przejściu podziemnym (poz. B2F) zbudowanym nad tunelem metra na wschód od osi głównego wejścia.

Zachodnią część budynku dworca zajmuje głównie dom towarowy　伊勢丹 "Isetan", mający 11 kondygnacji nadziemnych i 2 podziemne. Układ tarasów i schodów lekkim skosem wcina się w kompleks handlowy. Natomiast wschodnia część budynku mieści m.in. hotel, teatr 京都劇場 Kyōto Gekijō i centrum mangi Osamu Tezuki. Podziemia handlowe zajmują dwie kondygnacje - dolna (B2F) rozciąga się również pod placem przeddworcowym.

Bogata forma nadana obszernej przestrzeni cyrkulacji pieszej daleko wykracza poza uwarunkowania funkcjonalne - jest przede wszystkim wystudiowaną kompozycją perspektyw, wglądów, panoram, otwarć i indywidualnie projektowanego detalu. Z perspektywą schodów oglądanych z hallu głównego, które znikają w rozświetlonej perspektywie tarasu widokowego, może równać się mało który motyw architektoniczny dworca kolejowego. Na tle walorów obiektu nikną jego wady; do nich zaliczyć można skomplikowaną i niezbyt jasną drogę od gigantycznego hallu głównego do peronów, ciasnotę i mało klarowny układ tych dojść, zwłaszcza podziemnych, jak również brak kontynuacji głównej osi poprzecznej dworca, kończącej się nieoczekiwanie na pierwszym peronie. Pewien niedosyt budzi także przesunięcie na zachód od osi Karasuma-dōri głównego wejścia i hallu, czyli punktu centralnego fasady i struktury budowli. Mimo to, jeśli po-modernistyczna architektura dworców miała przyczyniać się do atrakcyjności podróży koleją, to dworzec w Kioto jest jej ważnym przykładem.

czytaj dalej: [2], [3]