Dydym Aleksandryjski - Polski Serwis Naukowy

Dydym Aleksandryjski, Dydym Ślepy (ur. około 313, zm. 398) – wczesnochrześcijański pisarz kościelny i teolog.

Życie

Dydym stracił wzrok w czwartym roku życia i w związku z tym nie umiał czytać ani pisać. Pomimo tego zdobył wszechstronne wykształcenie ogólne (posiadł m.in. znajomość gramatyki, logiki, retoryki, muzyki, arytmetyki oraz geometrii) i teologiczne poprzez słuchanie czytanych mu tekstów, dyskusje i medytacje. Swoich dzieł nie pisał sam, lecz dyktował je innym w celu zapisania.

Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Antoni Wielki (Opat), Święty Antoni, opat (250 lub 251 w Koman, zm. 356 w Mount Colzim) – egipski pustelnik i Ojciec Pustyni; tradycyjnie uznawany za twórcę anachoretyzmu, jednej z odmian ruchu monastycznego.

Biskup Atanazy Wielki mianował go kierownikiem Aleksandryjskiej Szkoły Katechetycznej i funkcję tę Dydym pełnił przez około 50 lat. Mieszkał wówczas prawdopodobnie w pobliżu Aleksandrii i prowadził pustelniczy tryb życia. Do grona jego przyjaciół należeli Antoni Pustelnik i Palladiusz, którzy wielokrotnie odwiedzali go w jego pustelni. Wśród najwybitniejszych uczniów Dydyma wymienia się świętego Hieronima, Izydora z Peluzjum i Rufina z Akwilei.

Sobór powszechny, sobór ekumeniczny – w Kościołach chrześcijańskich - spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich (bizantyjskich). Sobory Kościoła rzymskokatolickiego (nie uznawane przez pozostałych chrześcijan, w tym prawosławnych i protestantów) są zwoływane przez papieża. Według prawa kanonicznego papież przewodniczy obradom soboru osobiście (lub przez delegatów), a także określa ramy obrad i zatwierdza dekrety soborowe. Śmierć papieża w czasie trwania obrad powoduje ich zawieszenie, i dopiero jego następca może wznowić obrady.

Arytmetyka (z greckiego αριθμός = liczba) - najstarsza część matematyki. W powszechnym użyciu słowo to odnosi się do zasad opisujących podstawowe działania na liczbach (elementarna arytmetyka).

Nauka

Dydym pozostawał pod wpływem Orygenesa oraz Atanazego Wielkiego. Był przede wszystkim egzegetą (według Palladiusza napisał komentarze do całego Pisma Świętego). Zwalczał szczególnie mocno arianizm, pozostając na pozycjach ortodoksyjnych, czyli zgodnych z tradycją i nauką Kościoła. W swojej nauce przykładał szczególną wagę do roli Ducha Świętego, dlatego nazywany jest także “teologiem Ducha Świętego”.

Orygenes (gr. Ὠριγένης, Origenes, ok. 186-254) – jeden z najbardziej płodnych komentatorów Pisma Świętego w epoce patrystycznej. Zajmował się, podobnie jak później Hieronim ze Strydonu (330-420), egzegezą krytyczną oraz literalną; egzegezę alegoryczną doprowadził do szczytu rozwoju[1]. W zasadniczy sposób przyczynił się do ukształtowania tradycji teologicznej Szkoły Aleksandryjskiej. Znany jest również jako twórca, odrzuconej później przez Magisterium, teorii preegzystencji dusz[2]. Był wykształcony filozoficznie; razem z Plotynem studiował u Amoniusza Sakkasa. Jest zaliczany do pisarzy starochrześcijańskich, a także, mimo że niektóre jego teorie były błędne, do Ojców Kościoła.

Ambroży, (właśc. Ambrosius Aurelius) (ur. ok. 339 r. w Trewirze , zm. 4 kwietnia 397 r. w Mediolanie) – święty Kościoła katolickiego, ojciec i doktor Kościoła , biskup Mediolanu.

Podziw dla Orygenesa przyczynił się do głoszenia przez Dydyma także teorii nieakceptowanych przez Kościół (np. preegzystencji dusz, apokatastazy), co zadecydowało o włączeniu jego doktryny do potępionych poglądów Orygenesa przez Sobory – Konstantynopolitański II (553) i III (680-681) oraz Nicejski II (787).

Św. Atanazy Wielki (ur. ok. 295, zm. 2 maja 373) – pisarz wczesnochrześcijański, teolog-apologeta, kaznodzieja, jeden z ojców Kościoła oraz doktor Kościoła. Uznawany za świętego również przez cerkiew prawosławną.

Logika (gr. λόγος, logos - rozum) nauka normatywna, analizująca źródła poznania pod względem prawomocności czynności poznawczych z nimi związanych. Zajmuje się badaniem ogólnych praw, według których przebiegają wszelkie poprawne rozumowania, w szczególności wnioskowania. Logika, jako dyscyplina normatywna, nie tylko opisuje jak faktycznie przebiegają rozumowania, ale także formułuje twierdzenia normatywne, mówiące o tym, jak rozumowania powinny przebiegać.

Nauczanie Dydyma wpłynęło na wielu teologów IV wieku, zarówno na greckim Wschodzie, jak i na łacińskim Zachodzie. Współcześnie znaczna część jego spuścizny została zaakceptowana przez Kościół katolicki.

Patrologia Graeca 39 - strona tytułowa, Paryż 1858.

Dzieła

Większość jego pism nie zachowała się. Do najbardziej znanych należą:

O Duchu Świętym (Peri tu hagiu pneumatos), dzieło napisane przed 381 i liczące 63 rozdziały. Zachował się tylko przekład łaciński tego dzieła dokonany przez św. Hieronima. Z dzieła Dydyma szeroko czerpał św. Ambroży pisząc swój traktat De Spiritu Sancto.

Przeciw manichejczykom, zachowane w greckim oryginale, w 18 rozdziałach.

Zachowały się liczne fragmenty dzieł egzegetycznych Dydyma, np. komentarze do Psalmów, Księgo Joba, Przypowieści, Dziejów Apostolskich, Ewangelii św. Jana, Listu do Koryntian.

Duch Święty (hebr. רוּחַ הַקֹּדֶשׁ Ruach ha-Kodesz, gr. τὸ ἅγιον Πνεύμα to hagion Pneuma lub τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον to Pneuma to hagion, łac. Spiritus Sanctus) – w religii chrześcijańskiej trzecia osoba Trójcy Świętej, równa Ojcu i Synowi w bóstwie, majestacie, substancji i naturze. Nie jest bytem zrodzonym, ani stworzonym. Pochodzenie Ducha Świętego interpretowane jest zależnie od tradycji chrześcijańskiej. Według tradycji zachodniej Duch pochodzi od Ojca i Syna, natomiast w tradycji wschodniej - od Ojca przez Syna ( zob. filioque). Według doktryn antytrynitarnych nie jest Osobą Boską, często uważana jest jedynie za przejaw działalności Bożej.

Rufin z Akwilei (łac. Tyrannius Rufinus; ur. około 345 w Concordia koło Akwilei, zm. 410 na Sycylii) – rzymski kapłan, mnich, pisarz chrześcijański, historyk Kościoła starożytnego, teolog i tłumacz.

W 1941 w Tura koło Kairu odkryto ponad 150 zeszytów papirusowych, zawierających m.in. kilka dzieł Orygenesa i Dydyma, w tym komentarze do Księgi Rodzaju, do Księgi Joba oraz do Księgi Zachariasza (wyd. krytyczne: L. Doutreleau SJ, Paryż 1962, SCh 83)

Przypisy

Obecnie jednak autorstwo Dydyma w odniesieniu do tego dzieła jest często podważane.

Bibliografia

Drączkowski F. ks., Patrologia, Wydawnictwo Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", Pelplin 1998, s. 89-90, ISBN 83-87668-31-1; również w internecie w formie pliku .pdf.

Grzywaczewski J. ks., Porozmawiajmy o początkach chrześcijaństwa, Wydawnictwo Sióstr Loretanek, Warszawa 1999, s. 117-119, ISBN 83-7257-002-7.

(ang.) Encyklopedia Katolicka, biogram Dydyma Aleksandryjskiego, z portalu newadvent.org [1]