Dyktator - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy urzędu. Zapoznaj się również z: Dyktator (film).

Dyktator (Dictator) – w republice rzymskiej był to urzędnik nadzwyczajny (extraordinarius), któremu przyznawano władzę absolutną na okres maksymalnie sześciu miesięcy, aby zapobiegł nadzwyczajnym kryzysom (np. podczas ciężkiej wojny lub wewnętrznych rewolt). Wybór dyktatora należał początkowo do komicjów centurialnych. Później powoływany był przez konsulów na polecenie senatu i był to jedyny urząd w republice rzymskiej, na który mianowano, a nie wybierano. Dyktator powoływał dowódcę jazdy (magister equitum), który w czasie wojny dowodził jazdą, podczas gdy dyktator stał na czele piechoty. Oznaką nieograniczonej władzy dyktatora było 24 liktorów towarzyszących mu nawet w samym mieście. Do legendy przeszedł Lucjusz Kwintus Cincinnatus – rolnik, którego w 458 p.n.e. obwołano dyktatorem podczas wojny z ludem Ekwów. Po jej zakończeniu natychmiast zrezygnował z urzędu i powrócił do pracy na roli.

Idi Amin Dada Oumee (ur. 17 maja 1925 w Koboko w Ugandzie jako Idi Awo-Ongo Angoo, zm. 16 sierpnia 2003 w Dżuddzie w Arabii Saudyjskiej), polityk i feldmarszałek ugandyjski.

Komicja centurialne (comitia centuriata) – zgromadzenie centurii w starożytnym Rzymie – zorganizowane wg podziału majątkowego (193 centurie), a wzorowane wg podziału na centurie – jedn. wojskowe, gdyż w prostej linii wywodziły się one właśnie z podziału wojskowego: lepiej uzbrojeni, a więc zamożniejsi, głosując na zgromadzeniu jako pierwsi, pomimo faktu, że było ich mniej, to jednak mając więcej jednostek głosujących (98 centurii) z reguły przesądzali sprawę.

W I wieku p.n.e. nadużywanie tego urzędu (np. przez Juliusza Cezara) doprowadziło do końca republiki.

Współcześnie dyktatorem określa się przywódcę kraju sprawującego władzę w sposób autorytarny, nie licząc się z prawem danego państwa i łamiąc prawa człowieka (np. Saddam Husajn w Iraku, Idi Amin w Ugandzie, Józef Stalin w ZSRR, Adolf Hitler w Niemczech, Fidel Castro na Kubie, Alaksandr Łukaszenka na Białorusi, Muammar Kaddafi w Libii).

Józef Klemens Piłsudski (ur. 5 grudnia 1867 w Zułowie pod Wilnem, zm. 12 maja 1935 w Warszawie) – polski działacz niepodległościowy, dowódca wojskowy, polityk, naczelnik państwa polskiego w latach 1918–1922 i naczelny wódz Armii Polskiej od 11 listopada 1918, Pierwszy Marszałek Polski od 1920; dwukrotny premier Polski (1926–1928 i 1930), twórca tzw. rządów sanacyjnych w II Rzeczpospolitej wprowadzonych w 1926 po zamachu stanu.

Józef Stalin ( (ur. ) – formalnie pełnił obieralne, kadencyjne funkcje sekretarza generalnego KPZR i jej poprzedniczek oraz premiera ZSRR, a faktycznie był dożywotnim dyktatorem Związku Radzieckiego, posiadającym nieograniczoną władzę.

W Polsce najbardziej znanym dyktatorem (według nowożytnej definicji) był Józef Piłsudski, jednak nigdy nie używał on tego tytułu. Natomiast dwóch innych sławnych Polaków tytułowało się dyktatorami (powstania), hołdując rzymskiej tradycji tego słowa: Tadeusz Kościuszko i Romuald Traugutt.

Saddam Hussajn, właściwie Saddam Hussajn Abd al-Madżid al-Tikriti (صدام حسين عبد المجيد التكريتي) (ur. 28 kwietnia 1937 roku w Al-Audży, zm. 30 grudnia 2006 roku w Bagdadzie) – iracki polityk, generał, prezydent i faktyczny dyktator Iraku w latach 1979-2003. Stracony przez powieszenie.

Konsul (łac. consul – l.mn. consules) – w starożytnym Rzymie, w okresie republiki był jednym z dwóch najwyższych rangą urzędników wybieranych przez komicja centurialne na roczną kadencję. Był odpowiedzialny za politykę zagraniczną.

Określenie dyktator mody stosuje się wobec uznanych projektantów mody.

Lista rzymskich dyktatorów

501 p.n.e. Titus Larcius

501 p.n.e. Manius Valerius. Rei gerundae causa.

499 p.n.e. Aulus Postumius Albus Regillensis

494 p.n.e. Manius Valerius Maximus

463 p.n.e. Gaius Aemilius Mamercus?

458 p.n.e. Lucjusz Kwintus Cincinnatus (I raz)

439 p.n.e. Lucjusz Kwintus Cincinnatus (II raz)

437 p.n.e. Mamercus Aemilius Mamercinus (I raz)

435 p.n.e. Quintus Servilius Priscus Fidenas (I raz)

434 p.n.e. Mamercus Aemilius Mamercinus (II raz)

431 p.n.e. Aulus Postumius Tubertus

426 p.n.e. Mamercus Aemilius Mamercinus (III raz)

418 p.n.e. Quintus Servilius Priscus Fidenas (II raz)

408 p.n.e. Publius Cornelius Rutilus Cossus

396 p.n.e. Marcus Furius Camillus (I raz)

390 p.n.e. Marcus Furius Camillus (II raz)

389 p.n.e. Marcus Furius Camillus (III raz)

385 p.n.e. Aulus Cornelius Cossus

380 p.n.e. Titus Quinctius Cincinnatus Capitolinus

368 p.n.e. Marcus Furius Camillus (IV raz)

368 p.n.e. Publius Manlius Capitolinus

367 p.n.e. Marcus Furius Camillus (V raz)

363 p.n.e. Lucius Manlius Capitolinus Imperiosus

362 p.n.e. Appius Claudius Crassus Inregillensis

361 p.n.e. Titus Quinctius Poenus Capitolinus Crispinus

360 p.n.e. Quintus Servilius Ahala

358 p.n.e. Gaius Sulpicius Peticus

356 p.n.e. Gaius Marcius Rutilus

353 p.n.e. Titus Manlius Imperiosus Torquatus (I raz)

352 p.n.e. Gaius Iulius Iullus

351 p.n.e. Marcus Fabius Ambustus

350 p.n.e. Lucius Furius Camillus (I raz)

349 p.n.e. Titus Manlius Imperiosus Torquatus (II raz)

345 p.n.e. Lucius Furius Camillus (II raz)

344 p.n.e. Publius Valerius Publicola

342 p.n.e. Marcus Valerius Corvus (I raz)

340 p.n.e. Lucius Papirius Crassus

339 p.n.e. Quintus Publilius Philo

335 p.n.e. Lucius Aemilius Mamercinus Privernas

333 p.n.e. Publius Cornelius Rufinus

332 p.n.e. Marcus Papirius Crassus

331 p.n.e. Gnaeus Quinctius Capitolinus

325 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (I raz)

324 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (II raz)

322 p.n.e. Aulus Cornelius Cossus Arvina

320 p.n.e. Gaius Maenius (I raz)

320 p.n.e. Lucius Cornelius Lentulus

320 p.n.e. Titus Manlius Imperiosus Torquatus (III raz)

316 p.n.e. Lucius Aemilius Mamercinus Privernas

315 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Rullianus (I raz)

314 p.n.e. Gaius Maenius (II raz)

313 p.n.e. Gaius Poetelius Libo Visolus

313 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Rullianus (II raz)

312 p.n.e. Gaius Sulpicius Longus

312 p.n.e. Gaius Junius Bubulcus Brutus

310 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (III raz)

309 p.n.e. Lucius Papirius Cursor (IV raz)

306 p.n.e. Publius Cornelius Scipio Barbatus

302 p.n.e. Gaius Iunius Bubulcus Brutus (II raz)

302 p.n.e. Marcus Valerius Corvus (II raz)

301 p.n.e. Marcus Valerius Corvus (III raz)

291-285 p.n.e. Marcus Aemilius Barbula

291-285 p.n.e. Appius Claudius Caecus

291-285 p.n.e. Publius Cornelius Rufinus

287 p.n.e. Quintus Hortensius

280 p.n.e. Gnaeus Domitius Ahenobarbus

263 p.n.e. Gnaeus Fulvius Maximus Centumalus

257 p.n.e. Quintus Ogulnius Gallus

249 p.n.e. Marcus Claudius Glicia

249 p.n.e. Aulus Atilius Caiatinus

246 p.n.e. Tiberius Coruncanius

231 p.n.e. Gaius Duilius

224 p.n.e. Lucius Caecilius Metellus

221 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Verrucosus Cunctator (I raz)

217 p.n.e. Quintus Fabius Maximus Verrucosus Cunctator (II raz)

217 p.n.e. Marcus Minucius Rufus

216 p.n.e. Marcus Iunius Pera

216 p.n.e. Marcus Fabius Buteo

213 p.n.e. Gaius Claudius Centho

210 p.n.e. Quintus Fulvius Flaccus

208 p.n.e. Titus Manlius Torquatus

207 p.n.e. Marcus Livius Salinator

205 p.n.e. Quintus Caecilius Metellus

203 p.n.e. Publius Sulpicius Galba Maximus

202 p.n.e. Gaius Servilius Geminus

82-81 p.n.e. Lucius Cornelius Sulla

49-45 i 44 p.n.e. Gaius Iulius Caesar

Zobacz też

Wskaźnik demokracji

Linki zewnętrzne

Dyktator Miesiąca – biografie i galerie fotograficzne dyktatorów z całego świata poczynając od roku 1900 (w języku angielskim i niemieckim)