Dymitr Szostakowicz - Polski Serwis Naukowy

Motyw DSCH (Dmitri Schostakowitsch) użyty przez kompozytora w wielu jego dziełach

Walter Ulbricht z żoną Lotte (po lewej) i Dymitr Szostakowicz (po prawej) wśród publiczności na koncercie, 25 lipca 1950

Tablica pamiątkowa na ścianie domu, w którym urodził się Dymitr Szostakowicz

Grób Dymitra Szostakowicza na Cmentarzu Nowodziewiczym w Moskwie, kwiecień 2002

Popiersie Dymitra Szostakowicza w Alei Sław na Skwerze Harcerskim w Kielcach

Dmitrij Dmitrijewicz Szostakowicz, ros. Дмитрий Дмитриевич Шостакович (ur. 25 (12) września 1906 w Sankt Petersburgu, zm. 9 sierpnia 1975 w Moskwie) – rosyjski kompozytor, pianista i pedagog; często uważany za najwybitniejszego symfonika XX wieku.

V Symfonia d-moll (opus 47) Dymitra Szostakowicza powstała wiosną 1937 roku. Po raz pierwszy została wykonana 21 listopada 1937 roku przez filharmoników leningradzkich pod batutą Jewgienija Mrawińskiego.
Cmentarz Nowodziewiczy (ros. Новодевичье кладбище) – moskiewski cmentarz położony przy Klasztorze Nowodziewiczym. Miejsce spoczynku wielu zasłużonych Rosjan.

Życiorys

Urodził się w Sankt Petersburgu w rodzinie rosyjskiej. Jego dziadek od strony ojca był pochodzenia polskiego, rodem z Wilna. Tam też ukończył konserwatorium w 1923 na wydziałach fortepianu i kompozycji. W 1926 rozgłos zdobyła jego pierwsza symfonia. W 1927 otrzymał dyplom honorowy na I Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Jest twórcą sześciu koncertów, piętnastu kwartetów smyczkowych i piętnastu symfonii.

Chronologiczna (uporządkowana według dat urodzin kompozytorów) lista symfonii, które w znaczący sposób przyczyniły się do rozwoju gatunku, zdobyły trwałą pozycję w historii muzyki oraz są często wykonywane do dnia dzisiejszego.
Sopran – najwyższy głos żeński. Zwykle obejmuje skalę - w muzyce chóralnej - od c1 do a2 (zobacz oktawa). Od solistek wymaga się zazwyczaj c3, rzadziej cis3, d3 czy es3, a od niektórych rodzajów głosu nawet dźwięków e3 czy f3.

Jest jednym z kompozytorów z pokolenia muzyków, których działalność przypadła w czasach porewolucyjnych. Bardzo wcześnie rozpoczął komponować; studiował w konserwatorium petersburskim (fortepian – L. Nikołajew, kompozycja – M. Steinberg). Dyplom z fortepianu uzyskał w 1923, dwa lata później – dyplom z kompozycji. Niemal równocześnie z ukończeniem studiów zbiegł się debiut kompozytorski Szostakowicza: wykonanie (1926) I Symfonii, pisanej jeszcze w konserwatorium. I Symfonia ukazuje już cechy długo później właściwe twórczości Szostakowicza: zamiłowanie do kontrastów wyrazowych (bezpośrednie następstwo groteskowo-ironicznych fragmentów z prawdziwie lirycznymi) i drapieżną dramatyczność. Wpływy muzyki Schönberga, Křenka i Hindemitha świadczy opera Nos (1928) do tekstu Nikołaja Gogola. Bogata polirytmia, wykroczenie poza ramy tonalności, nowatorstwo instrumentalne, zastosowane śpiewu mówionego – oto podstawowe, wyróżniające dzieło cechy.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.
I Międzynarodowy Konkurs Pianistyczny im. Fryderyka Chopina odbył się w dniach 23 - 30 stycznia 1927 roku. Wystąpiło na nim 26 pianistów z 8 krajów. Obowiązywała w nim skala ocen do 12 punktów.

Po III Symfonii "Pierwszomajowej" (1929), radzieckim odpowiedniku (z uwagi na treść ideowo-programową) IX Symfonii Beethovena, i balecie Złoty wiek (1930) Szostakowicz skomponował drugą z kolei operę: Lady Makbet mceńskiego powiatu (1932); jej główne właściwości to rozwiązania teatralne, przerzucenie akcji muzycznej na plan symfoniczny, szokujące pomysły scenograficzno-instrumentacyjne. Radykalizm języka muzycznego Szostakowicza okazał się jednak nie do przyjęcia dla ówczesnej stalinowskiej ideologii polityczno-kulturalnej. Po paru niefortunnych próbach znalezienia właściwego rozwiązania sytuacji kompozytor zdecydował się zrezygnować z dotychczasowego stylu i techniki kompozytorskiej, z poszukiwania nowych środków, uprościł język na rzecz maksymalnej komunikatywności wyrazu i nieskomplikowanej formy.

Rosjanie (ros. русские/russkije) - jedna z grup etnicznych należąca do wschodnich Słowian, zamieszkująca głównie Rosję i sąsiadujące kraje. Potocznie słowo Rosjanie jest używane do określenia wszystkich obywateli Rosji, podobnie jak często czyniono to wobec obywateli Związku Radzieckiego. Natomiast we współczesnym języku rosyjskim dla określenia osoby o dowolnym pochodzeniu etnicznym, która jest obywatelem Rosji, używa się poprzednio uznawane za przestarzałe i książkowe słowo россиянин/rossijanin. Etniczni Rosjanie stanowią około 80% ludności Rosji. Pochodzenie Rosjan (jako wspólnoty narodowo-etnicznej) nie jest jasne.
Ben Kingsley, właściwie Krishna Bhanji (ur. 31 grudnia 1943 roku w Snainton, w pobliżu Scarborough, w hrabstwie Yorkshire, w Anglii) - brytyjski aktor filmowy i teatralny, pochodzenia hinduskiego. Na londyńskich scenach teatralnych grywał w kilku sztukach szekspirowskich. W 2001 roku otrzymał tytuł szlachecki od angielskiej królowej.

W okresie wojny napisał VII Symfonię "Leningradzką" o ilustracyjnym charakterze. Ten utwór i towarzysząca mu legenda przyniosły kompozytorowi popularność, także za granicą, zwłaszcza w USA. Gdy zakończenie wojny Szostakowicz powitał pogodną, haydnowską IX Symfonią, spotkał się znowu z gwałtownym atakiem krytyków, którzy oczekiwali od niego monumentalnego, patetycznego utworu ku czci zwycięstwa nad Niemcami.

Kielce – miasto wojewódzkie położone w południowej części centralnej Polski, stolica województwa świętokrzyskiego. Położone w Górach Świętokrzyskich nad rzeką Silnicą. Stanowi regionalny ośrodek gospodarczy, turystyczny oraz wystawienniczo-targowy. Według danych z 31 grudnia 2010 r. miasto miało 203 804 mieszkańców. Na terenie Kielc znajduje się 5 rezerwatów przyrody.
Nagroda Leninowska (ros. Ленинская премия) – jedno z najwyższych radzieckich odznaczeń państwowych za osiągnięcia w nauce, technice, literaturze, sztuce, architekturze oraz dziennikarstwie i publicystyce.

Ciągłe konflikty ze stalinowską cenzurą doprowadziły do utracenia przez kompozytora wszelkich przywilejów w 1948. Ograniczenia w muzyce Szostakowicza i w jego stylu życiowym zostały nieco złagodzone w 1949, po napisaniu kantaty "Pieśni lasu", gdzie Stalin był sławiony jako "wielki ogrodnik". W tym samym roku Szostakowicz odzyskał paszport i reprezentował ZSRR na międzynarodowym kongresie muzycznym w USA. W 1960 wstąpił do KPZR.

IX Symfonia Es-Dur, op. 70 Dymitra Szostakowicza została napisana tuż po zakończeniu II wojny światowej i, w przeciwieństwie do heroiczno-patetycznych VII i VIII Symfonii, powstało dzieło klasyczne, dowcipne (wręcz frywolne), nawiązujące w swoim charakterze do utworów Haydna, Rossiniego czy do ironicznych utworów Prokofjewa. Spowodowało to niezadowolenie władz, które oczekiwały dzieła podkreślającego chwałę zwycięskiego narodu.
Socrealizm (realizm socjalistyczny) – kierunek w sztuce, określany jako metoda twórcza, istniejący od 1934 w sztuce radzieckiej, a następnie w pozostałych krajach socjalistycznych. Miał tam oficjalny status podstawowej i jedynej metody twórczości artystycznej i był ideowym oraz propagandowym narzędziem partii komunistycznych.

Trzon twórczości Szostakowicza tworzą symfonie, piętnaście dzieł powstałych w ciągu 46 lat, którym twórca zawdzięcza miano jednego z najwybitniejszych symfoników XX w. Formalnie Szostakowicz jest kontynuatorem tradycji beethovenowskiej: stosuje klasyczny wieloczęściowy model symfoniczny, zachowuje klasyczne uformowanie wewnętrzne poszczególnych części. Monumentalizm, patos, zawsze silny pierwiastek dramatyczny, bogata inwencja melodyczna, krańcowe natężenie ekspresji, dynamizm i witalność – oto cechy muzyki wielkiego radzieckiego symfonika. Źródło: Przewodnik koncertowy

Nagroda Stalinowska - nagroda państwowa w ZSRR przyznawana w latach 1940-1954 obywatelom tego państwa za wybitne osiągnięcia w dziedzinie nauki, techniki, literatury i sztuki oraz nowych metod wytwarzania i konstruowania wyrobów.
Bohater Pracy Socjalistycznej (ros. Герой Социалистического Труда) to tytuł przyznawany w latach 1938-1991 przez Radę Najwyższą ZSRR za szczególne zasługi dla Państwa Radzieckiego. Wraz z tytułem przynawano Order Lenina, Medal "Sierp i Młot" oraz dyplom Prezydium Rady Najwyższej ZSRR. Pierwszy tytuł ten uzyskał Józef Stalin w 1939.

Dzieła (wybór)

Utwory orkiestrowe

Symfonie

15 symfonii stanowi najważniejszą część całego muzycznego dorobku Szostakowicza. Pierwsza, napisana u progu kariery i stanowiąca pracę dyplomową kompozytora, przyniosła mu uznanie i popularność; piętnasta, ukończona na krótko przed śmiercią, stanowi podsumowanie 50 lat pracy twórczej. Każde z wymienionych poniżej piętnastu dzieł zaznaczyło pewien etap w życiu kompozytora i w historii jego narodu:

Fortepian – klawiszowy, młoteczkowy, strunowy instrument muzyczny. Współczesny fortepian dysponuje skalą od A2 (niektóre modele C2) do c5 (88 dźwięków/klawiszy).
Order Rewolucji Październikowej (ros. Орден Октябрьской революции) – order ustanowiony decyzją Prezydium Rady Najwyższej ZSRR z 31 października 1967 na cześć 50-lecia rewolucji październikowej.

I Symfonia f-moll, op. 10 (1923–1925)

II Symfonia H-dur "Październikowi", op. 14 (1927)

III Symfonia Es-dur "Pierwszomajowa", op. 20 (1929–1930)

IV Symfonia c-moll, op. 43 (1935–1936)

V Symfonia d-moll, op. 47 (1937)

VI Symfonia h-moll, op. 54 (1939)

VII Symfonia C-dur "Leningradzka", op. 60 (1941)

VIII Symfonia c-moll, op. 65 (1943)

IX Symfonia Es-dur, op. 70 (1945)

X Symfonia e-moll, op. 93 (1953)

XI Symfonia g-moll "Rok 1905", op. 103 (1956–1957)

XII Symfonia d-moll "Rok 1917", op. 112 (1959–1961)

XIII Symfonia b-moll "Babi Jar", op. 113 (1962)

XIV Symfonia, op. 135 na sopran, bas i orkiestrę smyczkową (1969)

XV Symfonia A-dur, op. 141 (1971)

Utwory na instrument solowy z orkiestrą

Koncert na fortepian, trąbkę i orkiestrę c-moll, znany również jako I Koncert fortepianowy, op. 35 (1933)

I Koncert skrzypcowy a-moll, Op. 99 (1947–1948)

II Koncert fortepianowy F-dur, op. 102 (1957)

I Koncert wiolonczelowy Es-dur, op. 107 (1959)

II Koncert wiolonczelowy g-moll, op. 126 (1966)

II Koncert skrzypcowy cis-moll, op. 129 (1967)

Suity

Suita z opery "Nos", op. 15a (1927-1928)

Suita z baletu "Złoty wiek", op. 22a (1929-1932)

Suita z baletu "Bolec", op. 27a (1931)

Suita z muzyki do filmu "Złote góry", op. 30a (1931)

Suita z muzyki do przedstawienia "Hamleta", op. 32a (1932)

I Suita na orkiestrę jazzową, op. 38 (1934)

II Suita na orkiestrę jazzową, bez op. (1938)

Suita z baletu "Jasny strumień", op. 39a (1945)

Utwory fortepianowe

I Sonata fortepianowa, op. 12 (1926)

24 preludia, op. 34 (1932–1933)

II Sonata fortepianowa h-moll, op. 61 (1943) dedykowana pamięci Leonida Władimirowicza Nikołajewa

24 preludia i fugi, op. 87 (1950–1951)

Concertino a-moll na 2 fortepiany, op. 94 (1953)

Utwory kameralne

Dwa utwory na oktet smyczkowy: Preludium d-moll i Scherzo g-moll, op. 11 (1924–1925)

Sonata na wiolonczelę i fortepian d-moll, op. 40 (1934), ded. Mścisławowi Rostropowiczowi

I Kwartet smyczkowy C-dur, op. 49 (1938)

Kwintet fortepianowy g-moll, op. 57 (1940)

II Trio na skrzypce, wiolonczelę i fortepian, e-moll, op. 67 (1944), ded. Iwanowi Sollertyńskiemu

III Kwartet smyczkowyF-dur, op. 73 (1946)

IV Kwartet smyczkowy D-dur, op. 83 (1949)

V Kwartet smyczkowy B-dur, op. 92 (1952)

VI Kwartet smyczkowy G-dur, op. 101 (1956)

VII Kwartet smyczkowy fis-moll, op. 108 (1960)

VIII Kwartet smyczkowy c-moll, op. 110 (1960)

IX Kwartet smyczkowy Es-dur, op. 117 (1964)

X Kwartet smyczkowy As-dur, op. 118 (1964)

XI Kwartet smyczkowy f-moll, op. 122 (1966)

XII Kwartet smyczkowy Des-dur, op. 133 (1968)

Sonata na skrzypce i fortepian G-dur, op. 134 (1968)

XIII Kwartet smyczkowy b-moll, op. 138 (1970)

XIV Kwartet smyczkowy Fis-dur, op. 142 (1973)

XV Kwartet smyczkowy es-moll, op. 144 (1974)

Sonata na altówkę i fortepian C-dur, op. 147 (1975)

Utwory wokalne

Dwie bajki Kryłowa na mezzosopran, chór i orkiestrę op. 4 (1922)

Sześć romansów do wierszy poetów japońskich na tenor z orkiestrą, op. 21 (1928―1932)

Cztery romanse do wierszy A. Puszkina na bas z akompaniamentem fortepianu, op. 46, (1936―1937)

Sześć romansów do wierszy poetów brytyjskich w tłumaczeniu B. Pasternaka i S. Marszaka na bas z fortepianem, op. 62 (1942), później zinstrumentalizowane i wydane jako op. 62a (1943), inny wariant jako op. 140 (1971)

„Pieśń patriotyczna” do słów E. Dołmatowskiego (1943)

„Pieśń o Armii Czerwonej” do słów M. Gołodnego (1943) wraz z A. Chaczaturianem

„Z żydowskiej poezji ludowej” na sopran, alt, tenor z fortepianem, op. 79 (1948), później zinstrumentalizowane jako op. 79a

Dwa romanse do wierszy M. Lermontowa na głos z fortepianem, op. 84 (1950)

Cztery pieśni do słów E. Dołmatowskiego na głos z fortepianem, op. 86 (1950―1951)

Cztery monologi do wierszy A. Puszkina na bas z fortepianem, op. 91 (1952)

„Pieśni greckie” (tłum. S. Bołotina i T. Sikorskiej) na głos z fortepianem (1952—1953)

„Pieśni naszych dni” do słów E. Dołmatowskiego na bas z fortepianem, op. 98 (1954)

„Były pocałunki” do słów E. Dołmatowskiego na głos z fortepianem (1954)

„Pieśni hiszpańskie” (tłum. S. Bołotina i T. Sikorskiej) na mezzosopran z fortepianem, op. 100 (1956)

„Satyry”, pięć romansów do słów Saszy Czornego na sopran z fortepianem, op. 109 (1960)

Pięć romansów do tekstów z tygodnika „Krokodił” na bas z fortepianem, op. 121 (1965)

„Przedmowa do pełnego wydania moich dzieł i krótkie rozważanie z powodu tej przedmowy” na bas z fortepianem, op. 123 (1966)

Siedem wierszy A. Błoka na sopran i trio fortepianowe, op. 127 (1967)

„Wiosna, wiosna” do wierszy A. Puszkina na bas z fortepianem, op. 128 (1967)

Sześć romansów na bas z orkiestrą kameralną, op. 104 (po op. 62, 1971)

Sześć wierszy M. Cwietajewej na kontralt z fortepianem, op. 143 (1973), zinstrumentowane jako op. 143a

Suita do słów Michelangelo Buonarotti w tłumaczeniu A. Efrosa na bas z fortepianem, op. 145 (1974), zinstrumentowane jako op. 145a

Cztery wiersze kapitana Lebiadkina (z powieści F. Dostojewskiego „Biesy”) na bas z fortepianem, op. 146 (1974)

Utwory sceniczne

Opery i operetki

Nos, op. 15 (1927–1928) – na podstawie opowiadania Nikołaja Gogola

Lady Makbet mceńskiego powiatu, op. 29 (1932); znana również pod tytułem nadanym jej w drugiej wersji "Katarzyna Izmajłowa", op. 114 (1956–1963)

Gracze, op. 63 (1941–1942) – na podstawie opowiadania Nikołaja Gogola, opera niedokończona; dokończenie Krzysztof Meyer (1981)

Moskwa-Czeriomuszki, op. 105 (1958) – operetka w trzech aktach

Balety

Złoty wiek, op.22 – balet w 3 aktach, libretto A.Iwanowski, 1929, prapremiera Leningrad 26 października 1930

Bolec, op.27 – balet w 3 aktach, libretto W.Smirnow, 1931, prapremiera Leningrad 8 kwietnia 1931

Jasny strumień, op. 39 – balet komiczny w 3 aktach z prologiem do libretta F. Łopuchowa i A. Piotrowskiego, (1934–1935), prapremiera w Małym Teatrze Operowym w Leningradzie 4 czerwca 1935, baletmistrz F. Łopuchow

24 preludia i fugi op. 87 Dymitra Szostakowicza – zbiór 24 utworów na fortepian, po jednym w każdej tonacji. Choć styl muzyczny i pomysły są oryginalne, zbiór ten nawiązuje do napisanego ponad 200 lat wcześniej Das Wohltemperierte Klavier Jana Sebastiana Bacha.
Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)