Dyskurs - Polski Serwis Naukowy

Dyskurs (łac. discursus, 'rozmowa', 'mowa', 'przemówienie') - pojęcie wywodzące się z językoznawstwa, jako forma organizacji języka.

Historia pojęcia

Od lat 80. pojęcie dyskursu jest jednym z kluczowych w naukach społecznych, w szczególności w socjologii (określa się je, jako "zwrot ku retoryce" lub "nową dyskursywność nauk społecznych"). Określenia te oznaczają sposób uprawiania nauk społecznych, w którym przedmiotem badania jest język.

Popularność pojęcia "dyskursu" doprowadziła do rozszerzenia jego definicji. W najszerszym określeniu dyskurs, to "każde użycie języka dłuższe niż zdanie lub wszelki proces użycia języka". Taka interpretacja nie jest stosowana w nauce. W praktyce każdy badacz od nowa definiuje pojęcie dyskursu, zgodnie ze swoimi celami badawczymi i wskazuje, do której z wielu szkół rozumienia pojęcia będzie się odwoływał.

Perswazja (łac. persuasio) - sztuka przekonywania kogoś do własnych racji. Różni się od manipulacji tym, że przekonanie danej osoby do czegoś nie zaszkodzi jej w późniejszym czasie.
Tautologia (gr. ταυτος – ten sam i λογος – mowa) – konstrukcja językowa, w której poszczególne wyrazy powtarzają swoje znaczenie. W odróżnieniu od pleonazmów, w których część gramatycznie podrzędna zawiera elementy znaczenia wyrazu nadrzędnego – tautologia dotyczy związków wyrazowych pozostających w stosunku współrzędnym. Oba typy połączeń leksykalnych są zaliczane przez językoznawców do tzw. redundantnych połączeń wyrazowych.

Interpretacje

językoznawstwo – najwyższa forma organizacji (każda wypowiedź dłuższa niż zdanie). Analiza dyskursu włącza w swój zakres analizę na poziomach fonologicznym i syntaktycznym.

narratologia – wszystkie elementy tekstu, szczególnie te, które nie są elementami fabuły, bądź nie składają się na fabułę (w szczególności chodzi o warstwę językową tekstu).

nauki społeczne – pojęcie dyskursu przyjmuje dwa zasadnicze znaczenia:

kategorii przeciwstawnej językowi (zwłaszcza pojmowanemu według kategorii strukturalistycznych, tzn. jako połączenia leksykonu i zasad gramatycznych) i oznaczająca funkcjonowanie językowe występujące w naturalnym kontekście.

kategorii wyodrębniającej zbiór istniejących w sferze publicznej wypowiedzi wg zadanego kryterium tematycznego, np.: dyskurs medialny, dyskurs prasowy, dyskurs gender, itp.

Rzeczywistość jako dyskurs

Dyskurs jest dziedziną, w której badacz uznaje tautologiczność, czyli rzeczywistość, w której przyszło nam żyć i która ma charakter dyskursywny. Etymologia pojęcia sięga do pojęcia discursus, oznaczającego tyle, co rozmowa, mowa, przemówienie. Rzeczywistość dyskursywna jest rzeczywistością wytwarzaną na kształt rozmowy (dyskusja). W niektórych ujęciach dyskursywnych zmienia się samo ujęcie rozmowy. Istotą świadomości jest jej wewnętrzna dialogiczność, dyskusja tocząca się pomiędzy wchodzącymi w jej skład strukturami. To umożliwia rozszerzenie pojęcia dyskursu (nie jest tylko pojęciem określającym rozmowę dwóch odrębnych osobowości). Z takim samym powodzeniem może być stosowane do wszelkiego rodzaju aktów negocjowania znaczeń przekazów komunikacyjnych, niezależnie od pośrednictwa medium, także niezależnie od tego, czy w naturze tych przekazów leży sprzężenie zwrotne, będące kluczowym warunkiem rozmowy.

Leksykon (słownik encyklopedyczny) – uporządkowany zbiór wiedzy ujęty w formie haseł wraz z ich podstawowymi opisami, lub też zawierający wiedzę encyklopedyczną w formie skondensowanej. Jest formą pośrednią pomiędzy słownikiem opisującym hasła czysto definicyjnie, a encyklopedią, zawierającą artykuły bogato opisujące przedstawiane tematy.
Język – ukształtowany społecznie system budowania wypowiedzi, używany w procesie komunikacji interpersonalnej. Na język składają się dwa elementy:

Zakreślona w ten sposób wstępna definicja dyskursu wychodzi poza dwie podstawowe kategorie komunikacji, tj. mowy i pisma. Dyskurs może odtąd dotyczyć również znaczeń komunikowanych przez przedmioty materialne, organizację przestrzeni społecznej.

Rozumienie rzeczywistości, jako konstrukcji powstałej w procesie negocjowania znaczeń oznacza, że traci ona swój uniwersalistyczny charakter (stając się tym samym kategorią uwarunkowaną historycznie i kulturowo). Ujmując rzecz w kategoriach pragmatysty Richarda Rortyego, jest tworem nie tyle odkrywanym, co stwarzanym. "Rzeczywiste" to tyle, co ważne dla danej społeczności, uznane za takie w wyniku przebiegu procesu jej rozwoju społecznego". Istnienie danej formy rzeczywistości znajduje swe ugruntowanie w formie istnienia języka, przekraczającej zasób słownictwa (leksykon) oraz sposób konstruowania poprawnych wypowiedzi (gramatykę) i rozszerzoną o aspekt trzeci, społeczną praktykę posługiwania się językiem (pragmatykę).

Akt, łac. actus – przedstawienie nagiego ciała ludzkiego w sztuce, zazwyczaj wykonane w oparciu o studium z żywego modela. Akt jest jednym z najważniejszych tematów malarskich i fotograficznych w dziejach sztuki, oraz podstawowym tematem rzeźby. Akt może pojawić się jako samodzielny temat, bądź jako część większej kompozycji. Jest uważany za podstawę artystycznego wykształcenia.
Pragmatyzm - system filozoficzny, którego podstawowym elementem jest pragmatyczna teoria prawdy, uzależniająca prawdziwość tez od praktycznych skutków, przyjmująca praktyczność za kryterium prawdy. Pragmatyzm przyjmuje wynikające z przyjmowania tez skutki i ich użyteczność za kryterium prawdy.

Nie bez znaczenia jest oparta o prawdę parezjastyczność wypowiedzi.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)