Dysproporcjonowanie - Polski Serwis Naukowy

Dysproporcjonowanie – rodzaj przemiany chemicznej, w której jedno indywiduum chemiczne (pierwiastek, jon lub związek chemiczny) ulega jednoczesnej przemianie chemicznej do dwóch różnych produktów.

Przykłady reakcji dysproporcjonowania:

Autodysocjacja:

2H2O → H3O + OH 2NH3 → NH+4 + NH−2

Reakcja redoks:

2H2O2 → 2H2O + O2 (tlen z nadtlenku wodoru zmienia stopień utlenienia z −I na −II (w wodzie) i 0 (w cząsteczce tlenu); Cl2 + H2O → HCl + HClO (chlor (Cl) ulega jednoczesnej redukcji do kwasu solnego (Cl) i utlenieniu do kwasu podchlorawego (Cl));

wymiana ligandów:

2(RO)(RO)P(H)Se → (RO)2P(H)Se + (RO)2P(H)Se (niesymetryczny diester H-selenofosfonianowy zawierający dwie różne reszty alkoholowe przekształca się w dwa estry symetryczne); 2(RO)2P(H)O → (RO)3P + RO-P(H)(OH)O (diester H-fosfonianowy przekształca się w triester i monoester).

Reakcja odwrotna do dysproporcjonowania to komproporcjonowanie lub symproporcjonowanie.

Jon – atom lub grupa atomów połączonych wiązaniami chemicznymi, która ma niedomiar lub nadmiar elektronów w stosunku do protonów. Obojętne elektrycznie atomy i cząsteczki związków chemicznych posiadają równą liczbę elektronów i protonów, jony zaś są elektrycznie naładowane dodatnio lub ujemnie.

Kwas solny, kwas chlorowodorowy (H Cl) (pot. zalzajer, zajzajer od niem. Salzsäure) - kwas beztlenowy, będący roztworem chlorowodoru w wodzie. Jest to nieorganiczny związek chemiczny. Czasami kwasem solnym nazywa się też roztwór chlorowodoru w innych rozpuszczalnikach polarnych np: w acetonie. Rozcieńczony kwas solny znajduje się w żołądku człowieka i ssaków - umożliwia trawienie białek, aktywując proteazy w żołądku. Nazwa "kwas solny" pochodzi od dawnej metody jego otrzymywania ze stężonego kwasu siarkowego(VI) i chlorku sodu (kwas z soli).

Przypisy

↑ Disproportionation (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: Disproportionation (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.D01799
M. Kullberg, M. Bollmark, J. Stawinski. Nucleoside H-phosphonates. XXI. Synthetic and P-31 NMR studies on the preparation of dinucleoside H-phosphonoselenoates. „Collect.Czech.Chem.Commun.”. 71 (6), s. 820-831, 2006. doi:10.1135/cccc20060820 (ang.).
A. Kers, I. Kers, J. Stawiński, M. Sobkowski, A. Kraszewski. Studies on aryl H-phosphonates. 3. Mechanistic investigations related to the disproportionation of diphenyl H-phosphonate under anhydrous basic conditions. „Tetrahedron”. 52 (29), s. 9931-9944, 1996. doi:10.1016/0040-4020(96)00525-X (ang.).