Dysputa lozańska - Polski Serwis Naukowy

Dysputa lozańska to dysputa teologiczna, która odbyła się w dniach 1 do 8 października 1536 w Lozannie. Przyczyniła się do utrwalenia doktryny kalwinizmu jako przeciwnej antytrynitaryzmowi.

Inicjatorami szeregu dysput teologicznych na terenie przyszłego kantonu Vaud byli Berneńczycy, którzy w ten sposób starali się od 1523 przekonać miejscową ludność do przyjęcia protestantyzmu. Te dysputy były nowatorskie, ponieważ nie ograniczały się do zamkniętej dyskusji w murach uniwersytetu, lecz były przeznaczone dla szerokiej publiczności i prowadzone w miejscowym języku, a nie po łacinie.

Sabelianizm (także "modalizm", z łac. modus – "sposób, kształt") – herezja szerząca się od II do IV wieku w Cyrenajce, w Azji Mniejszej i w Mezopotamii. Jej założyciel Sabeliusz głosił, że Bóg istnieje tylko w jednej osobie – Boga Ojca, zaś pozostałe osoby Trójcy Świętej – Syn Boży i Duch Święty – nie są oddzielnymi podmiotami, a jedynie odmiennymi przejawami jednego Boga, ujawniającymi się w konkretnych sytuacjach: Bóg wcielający się w człowieka był Synem Bożym, Bóg udzielający natchnienia apostołom był Duchem Świętym. Osobę Boga Ojca przyrównywał do ciała człowieka, Syna Bożego – do duszy, a Ducha Świętego – do rozumu. Pogląd ten został potępiony przez Ojców Kościoła, szczególnie przez świętego Dionizego.

Kanton to podstawowa, terytorialna jednostka administracyjna Szwajcarii. Szwajcaria jest państwem federacyjnym, składającym się z 26 kantonów i 2890 gmin, które posiadają bardzo szeroką autonomię. Aż do połowy XIX wieku kantony były samodzielnymi minipaństwami, które posiadały własne armie, same strzegły granic i biły własną monetę. Przekształcenie Szwajcarii z luźnej federacji nieposiadającej instytucji centralnych w państwo federalne nastąpiło dopiero w 1848 roku.

Dysputa odbyła się w katedrze w Lozannie. Poprzedziło ją wywieszenie w mieście 10 tez, które podważały doktrynę katolicyzmu. Uczestniczyło w niej ponad stu pastorów z kantonu Berno, około dwudziestu z Neuchâtel i tylko trzech z Genewy: Jan Kalwin, Wilhelm Farel i Courand.

Chociaż celem dysputy miało być przede wszystkim propagowanie protestantyzmu, to Piotr Caroli (kontrowersyjny kaznodzieja, podejrzewany o działanie na korzyść katolicyzmu) podczas dysputy oskarżył reprezentantów Genewy o wyznawanie arianizmu i sabelianizmu. Caroli wykorzystał początkowe niezdecydowanie Kalwina w kwestii Trójcy Świętej. Kalwin unikał poruszania tego tematu, ponieważ istnienie Trójcy trudno mu było udowodnić na podstawie Biblii. Zmuszony przez Caroliego, wygłosił publiczne wyznanie wiary w Trójcę oraz wierność postanowieniom pierwszych soborów Kościoła. Przyczyniło się to do umocnienia kalwinizmu we francuskojęzycznej Szwajcarii i do przyjęcia tej doktryny przez zdecydowaną większość mieszkańców tego regionu.

Sobór powszechny, sobór ekumeniczny – w Kościołach chrześcijańskich - spotkanie biskupów całego Kościoła w celu ustanowienia praw kościelnych (kanonów soborowych) i uregulowania spraw doktryny wiary i moralności. Początkowo sobory były zwoływane przez cesarzy rzymskich (bizantyjskich). Sobory Kościoła rzymskokatolickiego (nie uznawane przez pozostałych chrześcijan, w tym prawosławnych i protestantów) są zwoływane przez papieża. Według prawa kanonicznego papież przewodniczy obradom soboru osobiście (lub przez delegatów), a także określa ramy obrad i zatwierdza dekrety soborowe. Śmierć papieża w czasie trwania obrad powoduje ich zawieszenie, i dopiero jego następca może wznowić obrady.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Przypisy

na podstawie: Bernard Cotteret, Kalwin, tłumaczenie Monika Milewska, PIW, Warszawa 2000, s.134-139.