Dywizja Ochotnicza - II RP - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy Dywizji Ochotniczej okresu II RP. Zapoznaj się również z: Dywizja Ochotnicza - stronę ujednoznaczniającą.

Dywizja Ochotnicza (22 Dywizja Piechoty) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP w 1920.

22 lipca 1920 r. Generalny Inspektor Armii Ochotniczej, gen. broni Józef Haller wydał rozkaz o sformowaniu Dywizji Ochotniczej. Na dowódcę dywizji wyznaczony został ppłk Adam Koc.

Do formowania dywizji przystąpiono w sierpniu 1920 r., w twierdzy modlińskiej. W skład dywizji włączono 101 Rezerwowy oraz 201, 202 i 205 Ochotnicze Pułki Piechoty.

Canon de 75 mle 1897 (Armata 75 mm wz. 1897) – francuska armata polowa używana w czasie I i II wojny światowej. Często nazywana armatą Schneider jako że wiele armat tego typu zostało wyprodukowanych w zakładach Schneider & Cie w Le Creusot. Popularnie znana we Francji jako soixante-quinze ("siedemdziesiątka-piątka").

Adam Koc, pseudonimy: Witold, Szlachetny, Adam Krajewski (ur. 31 sierpnia 1891 w Suwałkach, zm. 3 lutego 1969 w Nowym Jorku) – uczestnik walk o niepodległość Polski w I wojnie światowej i wojnie polsko-bolszewickiej, polityk, poseł, dziennikarz, pułkownik dyplomowany WP.

15 września 1920 roku stan żywionych w Dyw. Ochot. wynosił (w nawiasach podano stan bojowy): 343 (157) oficerów, 27 podchorążych oraz 12.368 (5.457 pieszych i 383 jezdnych) podoficerów i szeregowyych, a ponadto 9 cywilów, 21 jeńców i internowanych, 869 koni wierzchowych i jucznych, 1.023 koni artyleryjskich i 2.185 koni taborowych. Na uzbrojeniu dywizji znajdowało się 129 karabinów maszynowych i 56 dział polowych. Tabor liczył 1.181 wozów, 97 kuchni polowych i 2 samochody.

Podchorąży – tytuł wojskowy kandydata na oficera zawodowego lub rezerwy (tradycyjnie tytuł ten jest używany także w innych służbach mundurowych, np. w straży pożarnej).

Szeregowy (do 1976 szeregowiec) – najniższy stopień wojskowy, jaki bez szczególnego nadania otrzymują poborowi powołani po raz pierwszy do czynnej służby wojskowej z dniem stawienia się do służby, ochotnicy oraz osoby przeniesione do rezerwy bez odbycia służby wojskowej (do 31.12.2009 r.) – z dniem przeniesienia do rezerwy.

W listopadzie 1920 dywizja została rozformowana, a pułki ochotnicze zdemobilizowane. Ten sam los miał spotkać 101 Rezerwowy Pułk Piechoty, jednak w uznaniu zasług Naczelny Wódz postanowił pozostawić jednostkę na stopie pokojowej. Stan osobowy pułku uzupełniony został żołnierzami z trzech likwidowanych pułków ochotniczych oraz przybyłą z niewoli rosyjskiej kadrą oficerską byłej Dywizji Syberyjskiej. W celu zachowania tradycji pułk przemianowany został na 3 Pułk Syberyski.

Podoficer – żołnierz służby czynnej lub żołnierz rezerwy należący do korpusu podoficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej kaprala (mata w Marynarce Wojennej), pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy drużyny lub innym stanowisku w Wojsku Polskim. W okresie II RP podoficerowie byli zarówno żołnierzami zasadniczej służby wojskowej (w tym nadterminowej) - do stopnia kaprala, jak i żołnierzami zawodowymi (kapral, plutonowy, sierżant, starszy sierżant, chorąży). W LWP oraz w WP do 2004 r. podoficerowie dzielili się na podoficerów zasadniczej służby wojskowej (kapral i starszy kapral) i podoficerów zawodowych (pozostałe stopnie podoficerskie). Obecnie wszyscy podoficerowie służby czynnej są żołnierzami zawodowymi i tworzą korpus podoficerów. Stopnie podoficerskie występują również w innych formacjach takich jak policja, Straż Graniczna, Państwowa Straż Pożarna, Służba Więzienna, ABW, BOR.

Piotr Olewiński (ur. 13 stycznia 1895 w Kołbach na Polesiu, zm. 10 kwietnia 1962 w Konstancinie) – polski instruktor harcerski, członek pierwszej Naczelnej Rady Harcerskiej ZHP i pierwszy skarbnik ZHP, harcmistrz Rzeczypospolitej, porucznik rezerwy piechoty Wojska Polskiego, poseł na Sejm II RP, w latach 1931–1934 prezydent miasta Pińska, senator II RP.

Z chwilą przemianowania 101 Pułku dotychczasowa Brygada Syberyjska została rozwinięta do ram dywizji. W październiku 1921 r. Dywizja Syberyjska przemianowana została na 30 Dywizję Piechoty, a 1, 2 i 3 Pułki Syberyjskie odpowiednio na 82, 83 i 84 Pułki Piechoty.

Ordre de Bataille i obsada personalna Dywizji Ochotniczej

Odznaka pamiątkowa baterii "Janka" 205 Ochotniczego Pułku Piechoty

Dowództwo

Dowództwo – zespół ludzi, wraz z dowódcą, zajmujących się kierowaniem formacją wojskową lub zespołem ludzi. Najczęściej stosowane w terminologii wojskowej, rzadziej w terminologii cywilnej.

Oficer - żołnierz zawodowy lub żołnierz rezerwy należący do korpusu oficerów, posiadający stopień wojskowy co najmniej podporucznika, pełniący służbę na stanowisku co najmniej dowódcy plutonu, instruktora, członka sztabu, a także na stanowisku szczególnym (np. sędzia sądu wojskowego, prokurator wojskowy, lekarz, pilot) lub na innym stanowisku.

dowódca – ppłk Adam Koc

szef sztabu - por. (Roman?) Michałowski

I Brygada

dowódca - ppłk Jerzy Ferek-Błeszyński

dowódca - ppłk SG Mieczysław Wyżeł-Ścierzyński

201 Ochotniczy Pułk Piechoty

dowódca - mjr Jan Edward Dojan-Surówka

dowódca 10 kompanii - ppor. piech. Piotr Olewiński

205 Ochotniczy Pułk Piechoty

dowódca - mjr Bernard Mond

II Brygada

Związek taktyczny (do 1945 używano także określenia wielka jednostka) – jednostka organizacyjna wojska przeznaczona do prowadzenia wspólnych działań bojowych. Związki taktyczne występują zazwyczaj we wszystkich rodzajach sił zbrojnych. Wyróżnia się wśród nich:

Piechota II RP - jeden z trzech, obok artylerii i kawalerii, głównych rodzajów wojska Sił Zbrojnych II RP (w ówczesnej terminologii rodzaj wojsk nazywano bronią).

dowódca - ppłk Andrzej Kopa

202 Ochotniczy Pułk Piechoty

dowódca - mjr Modest Sierant

101 Rezerwowy Pułk Piechoty

dowódca - ppłk Włodzimierz Hellmann

201 Pułk Artylerii Polowej

dowódca mjr Ludwik Jurkiewicz

Batalion Saperów

Kompania Saperów Ochotnicza

Kompania Saperów

Kolumna Saperska

Dywizjon Strzelców Konnych Ochotniczy

Szwadron rtm. Królikowskiego

Ochotniczy Oddział Kresowy

Kompania Telegraficzna Rezerwowa Nr I (przeformowana na Kompanię Telegraficzną Dywizyjną)

Kompania Sztabowa

Pluton Żandarmerii

Poczta Polowa Nr 67

Kompania Sanitarna

Piekarnia Polowa Ochotnicza

Szpital Koni

Park Uzbrojenia Dywizji

Warsztat Uzbrojenia Dywizji

Urząd Gospodarczy

6 x Kolumn Taborowych

Warsztat Taborowy

Oddziały podporządkowane:

Twierdza Modlin (rosyjska nazwa Nowogieorgiewsk) – twierdza położona na Mazowszu u zbiegu Wisły i Narwi, około 30 km na północny zachód od Warszawy. Składa się z cytadeli położonej na prawym brzegu Narwi, umocnionych przedmości: kazuńskiego i nowodworskiego oraz z dwóch pierścieni fortów. Jest jedną z największych i najlepiej zachowanych twierdz w Polsce.

Jerzy Seweryn Witold Ferek-Błeszyński (ur. 14 kwietnia 1888 w Bielanach, zm. w 1946 w Poznaniu) – tytularny generał brygady Wojska Polskiego, wiceminister wyznań religijnych i oświecenia publicznego.

Dowództwo 17 Pułku Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej

dowódca - mjr Leonard Lubański (równocześnia dowódca artylerii Dyw. Ochot.)

II dywizjon 17 Pułku Artylerii Ciężkiej Wielkopolskiej (uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897)

dowódca - kpt. Stanisław Przywecki

4 bateria - por. Edward Przybylski

5 bateria - por. Zygmunt Kapsa

6 bateria - por. Wojciech Dombek

IV dywizjon 14 Pułku Artylerii Polowej Wielkopolskiej

11 bateria

12 bateria

Szpital Polowy Nr 406

Kolumna Taborów Nr 141

Kolumna Taborów Nr 520

W I dekadzie września 1920 roku w skład Dyw. Ochot. włączone zostały:

Tabor wojskowy (częściej używane w formie liczby mnogiej: tabory wojskowe) – przewoźne obozowisko, przemieszczające się wraz z armią. Wraz z obozowiskiem na taborach przewożono zaopatrzenie i wyposażenie wojska, wraz z taborami przemieszczały się także warsztaty naprawcze sprzętu wojskowego, kuchnie i lazarety. Całość przenoszona bywała pieszo i przewożona przy pomocy furmanek i innych pojazdów zaprzęgowych. W razie zagrożenia pojazdy wchodzące w skład taborów można było w stosunkowo krótkim czasie rozmieścić wokół obozowiska, łącząc je ze sobą i formując z nich tymczasowe fortyfikacje.

Marian Zyndram-Kościałkowski, ps. Jerzy Orwid (ur. 16 marca 1892 w majątku Ponedel k. Kowna, zm. 12 kwietnia 1946 w Brookwood, obecnie Woking) – polski polityk z dwudziestolecia międzywojennego, związany z obozem piłsudczykowskim, premier, podpułkownik piechoty Wojska Polskiego.

Batalion Marszowy 263 Pułku Piechoty Kresowej z DOG Pomorze,

I dywizjon 216 Pułku Artylerii Polowej (12 rosyjskich armat kal. 76,2 mm w trzech bateriach),

1 Oddział Lotny (częściowo konny),

które utworzyły Grupę mjr. Kościałkowskiego.

Przypisy

W niektórych źródłach dywizja bywa określana jako "22 Dywizja Ochotnicza". Niewątpliwie, w sierpniu 1920 r. była dwudziestą drugą dywizją w kolejności ich formowania, ale numeracja wielkich jednostek piechoty była wówczas następująca: 1 – 18 Dywizje Piechoty, 1 i 2 Dywizje Litewsko-Białoruskie oraz Dywizja Górska.

Bibliografia

Księga chwały piechoty, praca zbiorowa, Warszawa 1992, reprint wydania z 1939 r.

Bitwa niemeńska 29 VIII - 18 X 1920. Dokumenty operacyjne. Część I (29 VIII - 19 IX), oprac. i przygotowanie do druku zespół pod redakcją Marka Tarczyńskiego, Oficyna Wydawnicza "Rytm", Warszawa 1998, ISBN 83-867893-05-6 (formalnie błędny numer ISBN).