Dziób - statek wodny - Polski Serwis Naukowy

Schematycznie przedstawione formy dziobów: prosty (a), z nawisem krążowniczym (b), łyżkowy (c), kliprowy (d), z gruszką dziobową (e).

Dziób statku z gruszką

Zobacz hasło dziób w Wikisłowniku

Dziób – przednia część kadłuba każdej jednostki pływającej, w przekroju poprzecznym najczęściej w kształcie zbliżonym do powiększającego się trójkąta, rzadziej prostokąta lub trapezu (np. przy łodziach płaskodennych). Na jachtach żaglowych przyjmuje się, że jest to część od stewy dziobowej do przedniego masztu. Na współczesnych, dużych okrętach podwodnych dziób ma kształt zbliżony do połowy kuli, natomiast na statkach nawodnych, głównie handlowych, stosuje się tzw. dziób gruszkowy.

Frachtowiec – statek handlowy przewożący towary drogą morską, będący w dyspozycji przewoźnika, np. kontenerowiec, drobnicowiec. W twórczości fantastyczno naukowej - kosmiczny statek towarowy np. Nostromo.

Burta – strona na statku wodnym, każda z połówek jednostki pływającej, rozdzielonych płaszczyzną symetrii kadłuba. Termin ten ma wiele pokrewnych znaczeń począwszy od całości jednej z połówek kadłuba, poprzez poszycie jednej z połówek (lub część poszycia nad obłem), aż do litej bariery na dużej jednostce, otaczającej odkryty pokład, będącej de facto nadburciem, a nie burtą. Jednak o tym, że coś znajduje się na jednej z burt, mówi się także wtedy, gdy to coś znajduje się nawet znacznie powyżej najwyższego pokładu (np. światła na masztach mogą być w osi jednostki, lub na jednej z burt).

Istnieje wiele form konstrukcyjnych dziobu. W dużym stopniu determinują one kształt kadłuba oraz ogólne wrażenie estetyczne. W przeszłości dzioby często ozdabiane były przez figury tzw. galiony inaczej aflastony. Przykładem może być SY Zawisza Czarny. Kształt dziobów często zależał od mody panującej w danych czasach. Współcześnie upraszcza się ich formę do minimum, zwracając uwagę na praktyczne aspekty wykorzystania danej koncepcji, szczególnie na dzielność morską.

Hals – strona (prawa lub lewa), z której wieje wiatr na płynącym żaglowcu. Ogólny kierunek wiatru w stosunku do poruszającej się pod żaglami jednostki, gdy wiatr wieje z dowolnego kierunku innego niż dokładnie od tyłu (z rufy). Np. iść lewym halsem znaczy mieć wiatr z lewej strony. Pojęcie halsu oznacza skierowanie lin i żagli na konkretną burtę, a zmiana halsu, szczególnie przy ożaglowaniu skośnym, wymusza szereg skomplikowanych czynności zwanych zwrotami (przez sztag lub przez rufę).

Trójkąt – wielokąt o trzech bokach. Trójkąt to najmniejsza (w sensie inkluzji) figura wypukła i domknięta, zawierająca pewne trzy ustalone i niewspółliniowe punkty płaszczyzny (otoczka wypukła wspomnianych trzech punktów).

Formy dziobu

dziób prosty - zastosowany po raz pierwszy w angielskich kutrach pilotowych. Współcześnie rzadko spotykany. W konstrukcjach regatowych stosuje się odmianę dziobu prostego z lekko pochyloną dziobnicą. Pozwala to na wydłużenie pokładu przy zachowaniu tej samej długości konstrukcyjnej linii wodnej narzucanej często przez formuły pomiarowe.

dziób z nawisem krążowniczym - najpowszechniejsze rozwiązanie wśród jachtów turystycznych. Zapewnia duży zapas pływalności

dziób łyżkowy - podobne rozwiązanie do dziobu z nawisem krążowniczym, przy czym dziobnica jest znacznie bardziej wygięta. Jako pierwszy zastosowany przez G. Wattsona w 1893 r. Dużą zaletą tej koncepcji jest wydłużenie linii wodnej w przechyle, co powoduje wzrost prędkość jednostki. Do wad należy zaliczyć silne uderzanie o fale oraz mokrą żeglugę tj. tendencję do przelewania się fal przez dziób. Aby rozwiązać powyższe problemy zmniejszono krzywiznę dziobu tworząc powszechnie stosowany dziób z umiarkowanym nawisem.

dziób kliprowy - stosowany w XIX wieku na kliprach. Charakteryzuje się typowym, wklęsłym wygięciem burt nadającym dziobowi kielichowaty kształt . Powszechnie rzadko spotykany ze względu na niewielkie osiągi prędkości spowodowane dużą utratą energii na odrzucanie mas wody w kierunku przeciwnym do kierunku ruchu.

dziób z gruszką - stosowany powszechnie na dużych frachtowcach. Pierwszy dziób tego typu został skonstruowany przez Elvstroema w latach 70. na motorsailerze MS-38 Coronet, jednak nie zyskał wielu naśladowców. Na dużych statkach gruszka dziobowa zapewnia korzystny przepływ strug wody, przez co redukuje zużycie paliwa. Na małych jednostkach nieznacznie wpływa na jakość żeglugi.

Bak – skrajna część pokładu dziobowego (fordek), położona najbliżej dziobu statku wodnego. Na baku mogą być zainstalowane urządzenia cumownicze i kotwiczne, a pod bakiem może być schowek na najrzadziej używane rzeczy.

SY Zawisza Czarny - nazwa dwóch kolejnych dużych jachtów morskich należących do Związku Harcerstwa Polskiego. Pierwszy z nich został zakupiony w 1934 roku i używany do czasu wybuchu II wojny światowej, drugi - obecny - zakupiony został w 1961 roku. Nazwa pochodzi od rycerza Zawiszy Czarnego, będącego wzorem cnót rycerskich.

Niektóre jednostki posiadają identyczny dziób i rufę, co zapewnia jednakowe warunki pływania w obu kierunkach:

promy rzeczne nie muszą wówczas się obracać w celu zmiany kierunku płynięcia,

żaglowce z jednym pływakiem bocznym (proa) pływają jednym halsem zamieniając przy zwrocie dziób z rufą.

Zobacz też

Portal:
żeglarstwo

linia teoretyczna kadłuba statku wodnego

Bibliografia

Jerzy W. Dziewulski: Wiadomości o jachtach żaglowych. Warszawa: Alma-Press, 2008, s. 85-87. ISBN 978-83-7020-358-0.