Pomnik Pokojowego Wyzwolenia Tybetu zbudowany przez Chińską Republikę Ludową w 2001 roku.

Chińska Armia Ludowo-Wyzwoleńcza pokonała tybetańską armię pod Czamdo 7 października 1950. Atak ten rozpoczął kampanię Pekinu mającą na celu przyłączenie Tybetu do Chińskiej Republiki Ludowej. Zachodnie i tybetańskie źródła nazywają tę akcję zbrojną inwazją. W Chinach to wydarzenie nazywane jest "pokojowym wyzwoleniem Tybetu" (和平解放西藏).

Tło historyczne

W 1911 roku, po wybuchu w Chinach rewolucji Xinhai i obaleniu dynastii Qing, wybuchły zamieszki w szeregach stacjonujących w Tybecie wojsk chińskich, które wystąpiły przeciwko ambanowi. Republikanie wezwali żołnierzy do powrotu do domu. Korzystając z okazji Tybetańczycy zaatakowali chiński garnizon, rząd w Lhasie wypowiedział Chinom wojnę, a władzę w kraju przejął Departament Wojenny i zgromadzenie narodowe. Po negocjacjach z Brytyjczykami wojska chińskie zostały wycofane przez terytorium Indii. W kwietniu 1912 roku nowy republikański rząd Chin ogłosił zniesienie dotychczasowej autonomii Tybetu, Mongolii Zewnętrznej i Xinjiangu i traktowaniu ich odtąd jak zwykłe chińskie prowincje. W styczniu 1913 roku do Lhasy wrócił z wygania XIII Dalajlama, ogłaszając niepodległość Tybetu. Deklarację niepodległości uznała jedynie, na zasadzie wzajemności, Mongolia Zewnętrzna.

W odpowiedzi na tybetańską deklarację niepodległości Wielka Brytania ogłosiła, że nadal uznaje Chiny za suwerena Tybetu, jednocześnie sprzeciwiając się ewentualnemu zbrojnemu rozwiązaniu konfliktu. Na konferencji w Simli na przełomie 1913 i 1914 roku z udziałem strony chińskiej, tybetańskiej i brytyjskiej ustalono podział Tybetu na część wewnętrzną, która miała zostać przyłączona do Chin, i zewnętrzną, znajdującą się po chińskim protektoratem. Porozumienie to nie weszło w życie wskutek sprzeciwu strony tybetańskiej wobec chińskiego projektu przeprowadzenia linii granicznej. Wojska tybetańskie wyparły Chińczyków z części Khamu, który w 1918 podzielono na część chińską i tybetańską.

XIII Dalajlama opowiadał się za pełną niepodległością Tybetu, na skutek czego kolejne próby rozmów chińsko-tybetańskich w latach 20. i 30. nie przynosiły rezultatów. Po śmierci XIII Dalajlamy Tybet zaczął pogrążać się w izolacji. Jej wyrazem była m.in. odmowa na transport brytyjskiej pomocy dla walczących z Japonią Chin. W 1942 roku rząd Stanów Zjednoczonych zapewnił Czang Kaj-szeka, że uznaje chińskie pretensje wobec Tybetu.