Dzieła Hieronima ze Strydonu - Polski Serwis Naukowy

Dzieła Św. Hieronima ze Strydonu, należące do klasyki łacińskiej literatury patrystycznej, obejmują przede wszystkim tłumaczenia i komentarze biblijne - na czele z Wulgatą. Ale oprócz prac egzegetycznych także teksty o charakterze historiograficznym. Do spuścizny doktora Kościoła należą również pisma polemiczne z zakresu teologii, jak Dialog przeciw pelagianom, i duchowości - te ostatnie pisane zwłaszcza w formie licznych listów.

Wiktoryn Ptujski (łac. Victorinus Petavionensis), Grek z pochodzenia, biskup Petawium w Ilirii (obecnie: Ptuj), pierwszy egzegeta łaciński, ojciec Kościoła, około 304 roku poniósł śmierć męczeńską w czasie prześladowań chrześcijan za Dioklecjana. Święty katolicki i prawosławny. Dzień jego pamięci przypada na 3 listopada. W ikonografii przedstawiany w ornacie biskupa z mieczem i gałązką palmy w ręku.
Księgi deuterokanoniczne (wtórnokanoniczne) (przez Kościoły protestanckie określane jako apokryfy - tylko odnośnie do Starego Testamentu) to księgi Pisma Świętego, których kanoniczność była kwestionowana w odróżnieniu od ksiąg protokanonicznych. Określenie księgi deuterokanoniczne pochodzi od istnienia dwóch kanonów ksiąg Starego Testamentu funkcjonujących równolegle w pierwszych wiekach chrześcijaństwa: pierwszy kanon stanowiły księgi uznawane za natchnione przez faryzeuszów, natomiast drugi kanon stanowiły księgi tzw. kanonu aleksandryjskiego, czyli Septuaginta. Dlatego, wbrew spotykanemu przekonaniu, określenie księga deuterokanoniczna nie oznacza, że została ona uznana za natchnioną w "drugim rzucie", ale wskazuje na pochodzenie z kanonu Septuaginty.

Tłumaczenia

Św. Hieronim, Peter Paul Rubens, 1625-1630

Hieronim był znanym uczonym w zakresie łaciny w czasach, gdy takie stwierdzenie sugerowało również biegłość w grece. Gdy rozpoczynał pracę nad przekładem Biblii, znał w pewnym stopniu język hebrajski, jednak chcąc doskonalić jego znajomość, a także poszerzyć wiedzę na temat żydowskich komentarzy do Ksiąg Pisma Świętego, przeniósł się do Betlejem.

Prorok Jeremiasz (יִרְמְיָהוּ Yirməyāhū , "niech Jahwe podniesie [z upadku]" lub "Jahwe wywyższa") – prorok, twórca biblijnej księgi Jeremiasza, jest mu przypisywane również autorstwo biblijnych Lamentacji. Zapowiadał spustoszenie Judy i Jerozolimy. Działał 40 lat. Spisywanie swej księgi, w której zawarł napomnienia i groźby dla Izraelitów, zapowiedzi upadku państwa i niewoli oraz proroctwa głoszące oswobodzenie z niewoli i ostateczne zbawienie, zakończył w 585 p.n.e. Był jednym z 4 proroków większych.
Melecjanie - sekta chrześcijańska ukształtowana w wyniku schizmy, jaka nastąpiła w Kościele w początkach IV w. w wyniku działalności Melecjusza, biskupa Lykopolis w Egipcie.

Jego pierwszym tłumaczeniem była korekta istniejącej już łacińskiej wersji Nowego Testamentu, znana powszechnie jako Itala lub Vetus Latina (wersja "włoska" lub "starołacińska"), a rozpoczęta w 382 roku. Przed rokiem 390 Hieronim przystąpił do przekładu hebrajskiej Biblii na język łaciński, koncentrując się wcześniej na tłumaczeniu fragmentów greckiej Septuaginty, którą ukończył przed 405 rokiem. Hieronim pracował nad tłumaczeniami w Betlejem, w klasztorze pełniącym funkcję ośrodka naukowego, który założyła dla niego bogata rzymska arystokratka Paula.

Tytuł doktora w Kościele katolickim określa tych świętych, którzy wnieśli znaczący wkład w pogłębienie zrozumienia misterium Boga i wydatnie powiększyli bogactwo doświadczenia chrześcijańskiego. O ile tytuł Ojca Kościoła zarezerwowany jest dla osobistości z jego pierwszych wieków, to tytuł doktora stosowany jest do świętych każdej praktycznie epoki.
Itala, właściwie versio vetus Itala (łac. stary przekład italski) - wczesny łaciński przekład Biblii wykonany w połowie III w. n.e. na potrzeby tych zamieszkałych w Italii chrześcijan lub kandydatów na chrześcijan, którzy nie znali greki - ówczesnego języka liturgicznego chrześcijaństwa.

Komentarze biblijne

Po ukończeniu Wulgaty, przez następne 15 lat, aż do momentu śmierci, spod pióra Hieronima wyszło wiele komentarzy do Ksiąg Pisma Świętego, w których często argumentował swoje wybory podejmowane w procesie tłumaczenia. Dzięki znajomości języka hebrajskiego, która była nieodzowna w tej dziedzinie pracy, także traktaty egzegetyczne autorstwa Hieronima (szczególnie te napisane po 386 r.) są bardziej wartościowe niż większość komentarzy sporządzonych przez innych Ojców Kościoła. Komentarze Hieronima bliskie są tradycji żydowskiej. Poza tym oddaje się on alegorycznym i mistycznym subtelnościom, wzorując się na stylu Filona i szkole aleksandryjskiej. W przeciwieństwie do współczesnych mu uczonych, Hieronim podkreślał różnicę między hebrajską Biblią (większość z jej ksiąg znajduje się obecnie w księgach deuterokanonicznych), a Hebraica veritas ksiąg kanonicznych. Dowody na to można spotkać w jego wstępach do pism Salomona, Księgi Tobiasza oraz Księgi Judyty. Najsłynniejszym jest jednak stwierdzenie Hieronima ze wstępu do Ksiąg Królewskich (Prologus Galeatus):

Ojcowie Kościoła (łac.) byli to pisarze i teologowie we wczesnym chrześcijaństwie, w epoce, która nastąpiła po Ojcach Apostolskich (Patres apostolici) aż do VIII wieku. Doktryna starożytnych i wczesnośredniowiecznych Ojców Kościoła, a także dział teologii zajmujący się ich nauczaniem, nazywa się patrystyką.
Księga Judyty [Jd] (heb. יְהוּדִית, arab. يهوديت ) to jedna z ksiąg biblijnych wchodząca w skład katolickiego i prawosławnego kanonu Starego Testamentu, zaliczana do ksiąg deuterokanonicznych. Przez Kościoły protestanckie uważana jest za apokryficzną. W Septuagincie i jej przekładach na inne języki, znajduje się bezpośrednio po Księdze Tobiasza.

Komentarze Hieronima dzielą się na trzy kategorie:

Tłumaczenia bądź przeróbki dzieł greckich poprzedników włącznie z czternastoma homiliami na temat Księgi Jeremiasza i taką samą liczbą homilii na temat Księgi Ezechiela autorstwa Orygenesa (przetłumaczone ok. 380 r. w Konstantynopolu); dwie homilie Orygenesa o Pieśniach Salomona (przetłumaczone w Rzymie, ok. 383 r.) jak również trzydzieści dziewięć homilii na temat Ewangelii według św. Łukasza (przetłumaczone ok. 389 r. w Betlejem). Błędnie przypisuje się Hieronimowi tłumaczenia dziewięciu homilii Orygenesa na temat Księgi Izajasza. Należy tutaj również wspomnieć o jego pracy pt. De situ et nominibus locorum Hebraeorum, będącej istotnym wkładem w badania nad topografią Palestyny. Jest to tłumaczenie Onomastikonu Euzebiusza wzbogacone przez Hieronima o pewne fragmenty, przy jednoczesnym pominięciu niektórych części oryginalnego tekstu. Do tego samego okresu (ok. 390 r.) należy Liber interpretationis nominum Hebraicorum, oparta na pracy, która prawdopodobnie powstała w czasach Filona i została później rozwinięta przez Orygenesa.

Oryginalne komentarze do Starego Testamentu. Do okresu poprzedzającego osiedlenie się Hieronima w Betlejem należy seria krótkich prac na temat Starego Testamentu: De seraphim, De voce Osanna, De tribus quaestionibus veteris legis (zazwyczaj zawarte w listach jako 18, 20 i 36); Quaestiones hebraicae in Genesin; Commentarius in Ecclesiasten; Trctatus septem in Psalmos 10-16 (zaginiony); Explanationes in Mich/leaeam, Sophoniam, Nahum, Habacuc, Aggaeum. Około roku 395 Hieronim stworzył serię dłuższych komentarzy, dobór dzieł zdaje się jednak przypadkowy: najpierw do pozostałych siedmiu drugorzędnych proroków, następnie do Izajasza (ok. 395-400 r.), Daniela (ok. 407 r.), Ezechiela (między 410 a 415 r.) oraz Jeremiasza (po 415 r., który pozostał niedokończony).

Komentarze do Nowego Testamentu, obejmujące List do Filemona, List do Galatów, List do Efezjan oraz List do Tytusa (napisany pośpiesznie w latach 387-388); komentarze do Ewangelii według św. Mateusza (spisane w dwa tygodnie w 398 r.); do Ewangelii według św. Marka, do wybranych fragmentów w Ewangelii według św. Łukasza, do prologu Ewangelii według św. Jana oraz Księgi Objawienia. Ostatnią z wymienionych ksiąg Hieronim potraktował pobieżnie, wykorzystując fragment komentarza napisanego przez Tykoniusza, pisarza pochodzącego z Północnej Afryki. Komentarz ten to swoista dyskusja stanowiąca wstęp do bardziej rozbudowanego dzieła autorstwa hiszpańskiego prezbitera, Beatusa z Liébana. Przedtem jednak Hieronim podszedł do Księgi Objawienia w inny sposób – miało to swoje odzwierciedlenie we wprowadzeniu zmian do komentarza św. Wiktoryna (zm. 303), z którego chiliastycznymi poglądami się nie zgadzał. Z tego względu chiliastyczne zakończenie zastąpił własnym, uduchowionym wyjaśnieniem, dopisał wstęp i wprowadził pewne zmiany w tekście.

Księga Jeremiasza (יִרְמְיָהוּ Yirməyāhū)[Jr lub Jer] - księga zaliczana do ksiąg prorockich Starego Testamentu. Jej autorstwo przypisuje się tradycyjnie Jeremiaszowi, datując przy tym wiek jej spisania na VI wiek p.n.e.. Pierwotnie została spisana w języku hebrajskim na terenie dawnej Judy i Egiptu. Opisuje dzieje związane z Jeremiaszem oraz orędzie, które przekazał mu Bóg.
Duch Święty (hebr. רוּחַ הַקֹּדֶשׁ Ruach ha-Kodesz, gr. τὸ ἅγιον Πνεύμα to hagion Pneuma lub τὸ Πνεύμα τὸ ἅγιον to Pneuma to hagion, łac. Spiritus Sanctus) – w religii chrześcijańskiej trzecia osoba Trójcy Świętej, równa Ojcu i Synowi w bóstwie, majestacie, substancji i naturze. Nie jest bytem zrodzonym, ani stworzonym. Pochodzenie Ducha Świętego interpretowane jest zależnie od tradycji chrześcijańskiej. Według tradycji zachodniej Duch pochodzi od Ojca i Syna, natomiast w tradycji wschodniej - od Ojca przez Syna ( zob. filioque). Według doktryn antytrynitarnych nie jest Osobą Boską, często uważana jest jedynie za przejaw działalności Bożej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)