Dzieje Tomasza - Polski Serwis Naukowy

Dzieje Świętego Tomasza Apostoła są gnostyckim pismem apokryficznym powstałym w pierwszej połowie III wieku w Edessie (gdzie napisana została również Ewangelia Tomasza) początkowo po syryjsku, następnie przetłumaczona na grekę. Autor pozostaje nieznany. W późniejszych czasach podjęto próby oczyszczenia tekstu z naleciałości gnostycyzmu (być może podczas tłumaczenia na grekę), co jednak nie udało się redaktorowi do końca. Nieruszone zostały zawarte w tekście pieśni i hymny. Dzieje opowiadają historię jednego z apostołów, Judy Tomasza, będącego bratem bliźniakiem Jezusa, który wyruszył do Indii w celu głoszenia tam Ewangelii.

Apokryf (gr. ἀπόκρυφος, ápókryphos – ukryty, tajemny) – określenie używane obecnie głównie w kontekście ksiąg o zabarwieniu religijnym z okresu przełomu naszej ery, które Kościół katolicki uważa za nienatchnione, w szczególności to księgi niewchodzące w skład Biblii.

Gnostycyzm (z gr. γνωστικός gnostikos "dotyczący wiedzy, służący poznaniu") – doktryny i ruchy religijne powstałe w I i II w. na wschodzie cesarstwa rzymskiego, gł. w Syrii i Egipcie, będące kontynuacją gnozy, dualistyczne i łączące elementy chrześcijaństwa z grecko-egipskim hermetyzmem.

Pod względem doktrynalnym Dzieje Tomasza łączą judeochrześcijańską wizję Boga, stworzyciela świata i Chrystusa - jego Syna z doktryną gnostycką, opracowaną przez Walentyna (odrzucając z niej dogmat dotyczący Demiurga). Ważną rolę odgrywają w Dziejach dwa rytuały:

Rytuał Pieczęci

Eucharystia Chleba i Kielicha, w którym zamiast wina znajdowała się woda

Tekst przetkany jest symboliką gnostycką, często występują słowa "Obcy", "Prawdziwe Zaślubiny", "Mądrość Boża" i "Wiedza Tajemna". Występują również częste nawiązania do trzech słów, które według Ewangelii Tomasza miał Jezus przekazać Tomaszowi, mających zawierać najwyższą prawdę o Bogu.

Ewangelia (z gr. εὐαγγέλιον, euangelion, dosł. dobra nowina) – w starożytności termin używany jako określenie nagrody dla osoby przynoszącej dobrą nowinę.

Rytuał Pieczęci był gnostyckim rytem zapewniającym ochronę pneumy podczas jej przechodzenia do Pełni (z greckiego: Pleromy), czyli podczas jej jednoczenia się z Bogiem. Zapewniał więc duchowi ludzkiemu nieśmiertelność i symbolizował wyzwolenie ze świata cielesnego. Znamy go między innymi z apokryficznych "Dziejów Tomasza", gdzie ma on także za zadanie chronić przed opętaniem przez złe moce (DT 49), oraz pozwalać Bogu zamieszkać i działać przez pieczętowaną osobę (DT 87; 150). Moc Pieczęci była nadrzędna względem chrztu i mogła następować przed jego przyjęciem.

Dzieje Tomasza głoszą pogląd skrajnie ascetyczny, charakteryzujący się przede wszystkim zaniechaniem pożycia płciowego i życiem w czystości.

Treść

Po zesłaniu Ducha Świętego apostołowie podzielili między sobą ziemie, w których będą głosić Dobrą Nowinę. Tomaszowi zwanemu Didymos przypadły losem Indie, lecz odmówił przedsięwzięcia wyprawy. Niedługo potem jednak zmartwychwstały Jezus sprzedał go jako cieślę-niewolnika kupcowi z tamtych krajów, który zawiózł go do króla Gundalforosa. Przybywszy na miejsce, Tomasz rozdał ubogim wszystkie pieniądze, które dostał od króla w celu zbudowania wspaniałego pałacu. Po śmierci królewskiego brata okazało się, że pałac owszem, został wybudowany, ale w Królestwie Niebieskim.

Królestwo Boże (królestwo niebieskie) w teologii większości wyznań chrześcijańskich (m.in. katolickiej, luterańskiej, zielonoświątkowej) oznacza obecność Boga na świecie. Głosił je Jezus Chrystus (zwłaszcza w przypowieściach) jako już obecne pośród ludzi lub mające dopiero nadejść w przyszłości. Następnie głoszenie to przejęli Apostołowie i inni uczniowie Jezusa jako Dobrą Nowinę (Ewangelię).

Walentyn Egipcjanin (łac. Valentinus) (ur. ok. 100 r. n.e. w Phrebonis w Górnym Egipcie - zm. po 160 w Rzymie albo na Cyprze) - chrześcijański gnostyk, eponimiczny twórca walentynianizmu.

Następnie Tomasz głosił Ewangelię w całych Indiach, skutecznie nawołując kobiety do zaprzestania stosunków płciowych ze swymi mężami, wypędzał demony i działał cuda uzdrowienia oraz wskrzeszania umarłych. Owocem jego działalności było nawrócenie wielkiej liczby hindusów, w tym także Tertii, żony króla Mizdajosa. Pojmany przez owego króla dobrowolnie zgodził się na śmierć, której dokonano poza miastem, poprzez przebicie czterema włóczniami naraz. Ciało apostoła pochowane zostało w królewskim grobie przez nawróconą rodzinę króla. Niedługo potem jego kości zostały przeniesione do Edessy, a proch z miejsca gdzie one leżały posłużył do uleczenia z opętania jednego z królewskich synów.

Jezus Chrystus (z , zdaniem historyków prawdopodobnie , zm. ok. 30–33 n.e. w Jerozolimie), Jezus z Nazaretu — centralna postać chrześcijaństwa. Według chrześcijan założyciel Kościoła, Syn Boży i Zbawiciel.

Ascetyzm, Asceza ( gr. ἄσκησις askesis - pierwotnie "ćwiczenie, trening" ) - dobrowolne, czasem radykalne wyrzekanie się i ograniczanie przyjemności, wstrzemięźliwość, zazwyczaj z pobudek religijnych. Oznacza dobrowolne ograniczanie potrzeb cielesnych (jedzenie, sen) do absolutnego minimum i poddawanie się surowej dyscyplinie wewnętrznej w celu osiągnięcia czystości i doskonałości duchowej. Ludzi praktykujących ascetyzm nazywamy ascetami. Asceci wierzą w sens cierpienia jako uzyskanie zbawienia i osiągnięcia świętości już za życia. Ascezę dzielimy na wschodnią (surowszą) i zachodnią (łagodniejszą). Asceza mistyczna to przygotowanie się do doświadczenia mistycznego.

Opisy cudów są w znacznej mierze wzorowane na cudach Jezusa, podobnie jak wypowiedzi Tomasza, które często są wręcz cytatami z Ewangelii kanonicznych.

Częścią tego tekstu jest Hymn o perle będący dziełem wcześniejszym od Dziejów.

Bibliografia

Dzieje Świętego Tomasza Apostoła, tłum. L. Rzymowska, Wrocław 2002.