Dziesięcionogi - Polski Serwis Naukowy

Dziesięcionogi (Decapoda) – rząd skorupiaków wyższych liczący ponad 6000 gatunków z nadrzędu raków właściwych (Eucarida) u których zwykle pierwsza para odnóży krocznych jest przekształcona w duże szczypce. Obejmuje kraby, homary, krewetki, raki oraz kilka mniej znanych rodzin.

Karapaks (łac. carapax pancerz) – twarda grzbietowa powłoka zewnętrzna ciała niektórych zwierząt. Występuje u skorupiaków, pajęczaków oraz u żółwi.

Skorupiaki (Crustacea) – podtyp stawonogów, w większości wodnych. Wiele gatunków wchodzi w skład planktonu. Znanych jest ponad 50 tysięcy gatunków.

Nazwa pochodzi od pięciu par odnóży krocznych (pereiopody), niekiedy przystosowanych do pływania (pleopody), znajdujących się na tułowiu (pierwsza para może być przekształcona w szczypce). Na przodzie tułowia znajdują się jeszcze trzy pary odnóży tzw szczękonóża (maxillipedes), których zadaniem jest chwytanie pokarmu. Karapaks jest zrośnięty z segmentami tułowiowymi i podzielony bruzdami na mniejsze pola.

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze magnorder (wyższa od nadrzędu) i parvorder (niższa od infrarzędu).

Pancerzowce, skorupiaki wyższe (Malacostraca) - gromada najwyżej uorganizowanych skorupiaków (Crustacea), które mimo znaczących różnic kształtu i wielkości wykazują cechy wspólne:

Klasyfikacja

Klasyfikacja zmieniała się wielokrotnie. Dawniej jako kryterium rozróżniające przyjmowano sposób życia i stosownie do tego wyróżniano Natantia (pływające) i Reptantia (kroczące).

Dzielą się na:

długoodwłokowe (Macrura) – rak, krewetka, homar

krótkoodwłokowe (Brachyura) – krab

miękkoodwłokowe (Anomura) – pustelnik

Wg De Grave'a przyjęto następującą klasyfikację

Rząd Decapoda Latreille, 1802

Gatunek (łac. species) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:

Pustelniki (Paguroidea) - nadrodzina skorupiaków z rzędu dziesięcionogów miękkoodwłokowych (Anomura). Potocznie bywają nazywane rakami pustelnikami lub (zwłaszcza w tłumaczeniach z angielskiego) krabami pustelnikami.

podrząd Dendrobranchiata Bate, 1888

nadrodzina Penaeoidea Rafinesque, 1815

nadrodzina Sergestoidea Dana, 1852

nadrodzina Pleocyemata Burkenroad, 1963

Infrarząd Stenopodidea Claus, 1872

Infrarząd Caridea Dana, 1852 — krewetka właściwa

nadrodzina Procaridoidea Chace & Manning, 1972

nadrodzina Galatheacaridoidea Vereshchaka, 1997

nadrodzina Pasiphaeoidea Dana, 1852

nadrodzina Oplophoroidea Dana, 1852

nadrodzina Atyoidea de Haan, 1849

nadrodzina Bresilioidea Calman, 1896

nadrodzina Nematocarcinoidea Smith, 1884

nadrodzina Psalidopodoidea Wood-Mason & Alcock, 1892

nadrodzina Stylodactyloidea Bate, 1888

nadrodzina Campylonotoidea Sollaud, 1913

nadrodzina Palaemonoidea Rafinesque, 1815

nadrodzina Alpheoidea Rafinesque, 1815

nadrodzina Processoidea Ortmann, 1890

nadrodzina Pandaloidea Haworth, 1825

nadrodzina Crangonoidea Haworth, 1825

Infrarząd Eryonoidea de Haan, 1841

Infrarząd Achelata Scholtz & Richter, 1995

Infrarząd Astacidea Latreille, 1802 -

nadrodzina Enoplometopoidea de Saint Laurent, 1988

nadrodzina Glypheoidea Winkler, 1883

nadrodzina Nephropoidea Dana, 1852

nadrodzina Astacoidea Latreille, 1802

nadrodzina Parastacoidea Huxley, 1879

Infrarząd Thalassinidea Latreille, 1831

Homary (Nephropidae) - rodzina skorupiaków należąca do rzędu dziesięcionogów. Poławiane gospodarczo na dużą skalę. Są źródłem mięsa, zaliczanym do owoców morza.

Ocypodoidea – nadrodzina skorupiaków dziesięcionogich, których nazwa wywodzi się od rodzaju Ocypode i zawiera różne gatunki krabów zaliczanych do następujących rodzin:

nadrodzina Thalassinoidea Latreille, 1831

nadrodzina Callianassoidea Dana, 1852

nadrodzina Axioidea Huxley, 1879

Infrarząd Anomura MacLeay, 1838

nadrodzina Lomisoidea Bouvier, 1895

nadrodzina Galatheoidea Samouelle, 1819 —

nadrodzina Hippoidea Latreille, 1825

nadrodzina Paguroidea Latreille, 1802 —

Infrarząd Brachyura Latreille, 1802 —

Sekcja Dromiacea de Haan, 1833

nadrodzina Homolodromioidea Alcock, 1900

nadrodzina Dromioidea de Haan, 1833

nadrodzina Homoloidea de Haan, 1839

Sekcja Eubrachyura de Saint Laurent, 1980

nadrodzina Raninoidea de Haan, 1839

nadrodzina Cyclodorippoidea Ortmann, 1892

nadrodzina Dorippoidea MacLeay, 1838

nadrodzina Calappoidea Milne Edwards, 1837

nadrodzina Leucosioidea Samouelle, 1819

nadrodzina Majoidea Samouelle, 1819

nadrodzina Hymenosomatoidea MacLeay, 1838

nadrodzina Parthenopoidea MacLeay, 1838

nadrodzina Retroplumoidea Gill, 1894

nadrodzina Cancroidea Latreille, 1802

nadrodzina Portunoidea Rafinesque, 1815

nadrodzina Bythograeoidea Williams, 1980

nadrodzina Xanthoidea MacLeay, 1838

nadrodzina Bellioidea Dana, 1852

nadrodzina Potamoidea Ortmann, 1896

nadrodzina Pseudothelphusoidea Ortmann, 1893

nadrodzina Gecarcinucoidea Rathbun, 1904

nadrodzina Cryptochiroidea Paulson, 1875

nadrodzina Pinnotheroidea de Haan, 1833

nadrodzina Ocypodoidea Rafinesque, 1815

nadrodzina Grapsoidea MacLeay, 1838

Zobacz też

dziesięciornice

Przypisy

Sammy De Grave, N. Dean Pentcheff, Shane T. Ahyong et al.. A classification of living and fossil genera of decapod crustaceans. „Raffles Bulletin of Zoology”. Suppl. 21, s. 1–109, 2009 (ang.).