Dziesięciotysięcznik - Polski Serwis Naukowy

Dziesięciotysięcznik – nieformalne określenie statku towarowego o nośności około 10 000 ton (DWT). Określano tak przede wszystkim pierwsze zaprojektowane i zbudowane w Polsce jednostki tej wielkości, należące do serii 41 drobnicowców motorowych typów B 54 i B 454, budowane w polskich stoczniach w latach 50. i 60. XX w. Budowa dziesięciotysięczników stała się ważnym symbolicznym etapem rozwoju polskiego przemysłu stoczniowego, wykorzystywanym w ówczesnej propagandzie przez władze. Statki typu B-54 w ciągu kilku lat poniosły polską banderę do portów wszystkich pięciu kontynentów.

Statek wodny – dość szerokie i nie do końca sprecyzowane pojęcie, zawężające określenie jednostki pływającej do takich jednostek, które mogą poruszać się samodzielnie, lub też, w myśl innych definicji, są wykorzystywane ogólnie jako środek transportu (z własnym napędem lub bez). Przykładowo w rozumieniu międzynarodowego prawa drogi morskiej statek oznacza wszelkiego rodzaju urządzenie pływające, nie wyłączając urządzeń bezwypornościowych i wodnosamolotów, używane lub nadające się do użytku jako środek transportu wodnego.
Stocznia Gdańska (pełna nazwa: Stocznia Gdańsk Spółka Akcyjna) – jedna z największych polskich stoczni. Znajduje się w Gdańsku na lewym brzegu Martwej Wisły i na Ostrowiu. Powstała po 1945 na terenach gdzie przedtem istniała niemiecka Stocznia Cesarska (od 1844) i Stocznia Schichaua (od 1890).

MS Marceli Nowotko ok. r. 1962

Wstęp

Pierwszy statek z serii, m/s "Marceli Nowotko", zwodowany został w Stoczni Gdańskiej 15 listopada 1955, a budowę ukończono 31 października 1956 r. Kolejnymi statkami typu B 54 zbudowanymi dla polskiego armatora, w stoczniach Gdańskiej i Szczecińskiej, były: "Bolesław Bierut", "Stefan Okrzeja", "Kapitan Kosko", "Florian Ceynowa", "Generał Sikorski", "Reymont", "Fryderyk Chopin", "Jan Matejko", "Adolf Warski", "Emilia Plater", "Janek Krasicki", "Ludwik Solski", "Pekin", "Hanoi", "Djakarta", "Phenian", "Hanka Sawicka", "Lelewel", "Konopnicka", nadto typu B 454: "Andrzej Strug" i "Władysław Broniewski". Pływały one we flocie Polskich Linii Oceanicznych (PLO), a "Konopnicka" i "Reymont" były czarterowane przez Chipolbrok.

Silnik spalinowy — silnik wykorzystujący sprężanie i rozprężanie czynnika termodynamicznego (gazu) do wytworzenia momentu obrotowego lub siły. Sprężany jest gaz "zimny", a rozprężany — "gorący". Do sprężenia gazu zimnego zużywana jest mniejsza ilość energii mechanicznej niż uzyskuje się z rozprężania. Z tego powodu energia uzyskana z rozprężania zużywana jest do sprężania gazu i do napędu dowolnej maszyny. Gorący gaz uzyskuje się w wyniku spalenia paliwa, stąd nazwa: silnik spalinowy.
Wielkie Jezioro Gorzkie (arab. البحيرة المرة الكبرى; translit. al-Buhayrah al-Murra al-Kubra) – słonowodne jezioro położone pomiędzy północną i południową częścią Kanału Sueskiego, oddzielone przewężeniem od Małego Jeziora Gorzkiego. Zbiorniki te mają łączną powierzchnię ponad 250 km². Większość jeziora administracyjnie należy do muhafazy Ismailia, tylko niewielka południowo-zachodnia część nalęży do muhafazy Suez.

W okresie od maja 1958 do 1963 roku w stoczniach w Gdańsku i Szczecinie wybudowano w sumie piętnaście statków typu B-54 na eksport. W stoczni w Gdańsku zbudowano:

7 statków dla ZSRR: "Leninogorsk", "Solnechnogorsk", "Bolshevik Sukhanov", "Deputat Lutskiy", "Partizan Bonivur", "Labinsk" i "Lesozavodsk";

3 statki na Kubę: "Commandante Camillo Cienfuegos", "Gonzales Lines" i "Aracelio Iglesias" (wszystkie trzy zostały wykończone w Stoczni im. Komuny Paryskiej w Gdyni);

2 statki dla Szwajcarii: "Rhône" (ex "Charles L. D." dla Francji?) i "Rhin";

1 statek dla Chin Ludowych: "Guo Ji".

W stoczni w Szczecinie zbudowano 2 statki dla ZSRR: "Divnogorsk" i "Mednogorsk".

Pożar na statku w Stoczni Gdańskiej miał miejsce 13 grudnia 1961. Wybuchł on na pokładzie statku MS Maria Konopnicka w basenie portowym Stoczni Gdańskiej.
Płomyczek – popularne czasopismo dla starszych dzieci i (obecnie) młodzieży młodszej, ukazujące się od 1917 roku. Początkowo ukazywał się jako "młodszy brat" nieistniejącego już "Płomyka", który zlikwidowany został w 75. roku swego istnienia, w 1991 roku. Od 1 września 1927 r. wydawany jako samodzielne czasopismo. W latach 1917-1952 ukazywał się jako tygodnik, dalej do 1989 jako dwutygodnik, od 1990 jest to miesięcznik. Nie był drukowany w czasie wojny.

Ponadto w stoczni szczecińskiej zbudowano 6 jednostek typu B-454, z których dwie trafiły do PLO, a cztery na eksport do Chin i Indonezji. Kilka dalszych statków obu typów zostało sprzedanych za granicę po okresie eksploatacji w Polsce, w latach 80.

Pierwszym polskim frachtowcem (i pierwszym po "Darze Pomorza" statkiem pod polską banderą), jaki odwiedził porty Japonii, był m/s "Marceli Nowotko" w 1957 roku;

Pierwszym statkiem typu B-54 zbudowanym na eksport (do ZSRR) był m/s "Leninogorsk";

Pierwszym statkiem typu B-54 zbudowanym w Szczecinie, był m/s "Janek Krasicki";

Pierwszym statkiem typu B-54 z polskim silnikiem (HCP, na licencji f-my Sulzer-Werkspoor) był m/s "Jan Matejko";

Pierwszym statkiem typu B-54 sprzedanym bezpośrednio na złom, był m/s "Władysław Sikorski";

Dwa statki typu B-54 – m/s "Rhin" i m/s "Rhône" – trafiły pod banderę Szwajcarii (kraju, który posiada największą flotę pełnomorskich statków handlowych, nie mając w ogóle dostępu do morza). M/s "Rhône" miał początkowo trafić pod banderę Francji, jako m/s "Charles L. D."

H. Cegielski - Poznań S.A. (HCP, gwarowo Ceglorz) – firma założona przez Hipolita Cegielskiego w 1846 w Poznaniu. Producent silników okrętowych, lokomotyw parowych, spalinowych, elektrycznych i wagonów kolejowych.
MS Bolesław Bierut – drobnicowiec typu B-54 należący do Polskich Linii Oceanicznych. Pływał na linii wschodnioazjatyckiej. W latach 1967-1975 uwięziony na Wielkim Jeziorze Gorzkim wskutek zablokowania, w czasie wojny sześciodniowej, Kanału Sueskiego.

Jedynym statkiem typu B-54, jaki służył pod banderą Czechosłowacji, był m/s "Orlik" (dawniej chiński "Hoping Wu Shi", dawniej m/s "Fryderyk Chopin"). Nim został sprzedany, zdążył w barwach PLO otworzyć regularny serwis żeglugowy tego armatora do portów Ameryki Płn.

Tablica przy Pomniku Poległych Stoczniowców 1970

Jedynym statkiem typu B-54, pomierzonym jako ochronnopokładowiec zamknięty (z nośnością przekraczającą 11.000 dwt), została w 1963 roku m/s "Konopnicka", (dawniej m/s "Maria Konopnicka"), odbudowana po tragicznym pożarze 13 grudnia 1961 roku, w którym zginęły aż 22 osoby. Sprzedana za granicę po wielu latach służby w 1979, ostatecznie spłonęła do szczętu 30 października 1980 (jako chiński "Yixing").

Pomnik Poległych Stoczniowców 1970 – monument w postaci trzech krzyży z kotwicami, upamiętniający ofiary grudnia 1970 roku i znajdujący się w pobliżu bramy drugiej, niedaleko miejsca, gdzie padli pierwsi trzej zabici, odsłonięty 16 grudnia 1980 roku.
Drobnicowiec - statek przeznaczony do przewozu drobnicy, czyli towarów przemysłowych liczonych w sztukach, zapakowanych w skrzynie, beczki, bele, worki i inne rodzaje opakowań, lub bez opakowania, jak samochody. Drobnicowce rozwijają zwykle dużą prędkość, przekraczającą nawet 20 węzłów. Mogą też zabierać do 12 pasażerów.

Dwa jedyne statki typu B-454, jakie trafiły pod polską banderę, to motorowce "Andrzej Strug" i "Władysław Broniewski" (trzeci "Henryk Jendza" ostatecznie bezpośrednio po ukończeniu w 1965 został sprzedany do Chin, jako "Qianjin").

Ostatnie dwa statki typu B-54 opuściły flotę PLO w roku 1986. Były to motorowce "Jan Matejko" i "Phenian".

MS Marceli Nowotko – drobnicowiec należący do Polskich Linii Oceanicznych, pierwszy z serii polskich dziesięciotysięczników. Pływał na linii dalekowschodniej, w 1957 zawinął, jako pierwszy polski statek do Japonii (do portu w Jokohamie). Kapitanem statku w tym rejsie był kpt. ż. w. Robert Noworyta, absolwent SM w Gdyni, uczestnik rejsu "Daru Pomorza" dookoła świata.
Nośność to podstawowy parametr określający wielkość statku. Nośność oznacza zdolność przewozową statku i określa łączną masę ładunku, załogi, zapasów paliwa, wody pitnej i technicznej, prowiantu, części zamiennych itp. jaką statek może przyjąć na pokład, nie przekraczając dopuszczalnego zanurzenia (przy zanurzeniu do znaku wolnej burty). Wyróżnia się także ładowność (nośność użyteczną), oznaczającą masę samego ładunku.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)