Dziewanna - roślina - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy rośliny. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Verbascum densiflorum

Dziewanna (Verbascum L.) – rodzaj roślin należący do rodziny trędownikowatych.Według niektórych ujęć taksonomicznych należy do niego ok. 250 gatunków występujących głównie na obszarach klimatu umiarkowanego Europy i Azji. Gatunkiem typowym jest Verbascum thapsus L..

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

Dziewanna drobnokwiatowa (Verbascum thapsus L.) – gatunek rośliny zielnej należący do rodziny trędownikowatych. Występuje naturalnie w Europie, Azji i północnej Afryce, poza tym zawleczony na inne kontynenty (z wyjątkiem Antarktydy). Stosowany jako roślina lecznicza co najmniej od czasów starożytnych.

Morfologia

Rośliny dwuletnie lub byliny, rzadziej jednoroczne i krzewinki. Pokrój W pierwszym roku życia formuje się gęsta, przyziemna różyczka liściowa, w następnym roku wyrasta wzniesiony pęd osiągający u różnych gatunków od 0,5 do 3 m wysokości. Liście Duże, skrętoległe, u większości gatunków owłosione. Kwiaty Słabo grzbieciste, pięciokrotne, często duże i efektowne. Najczęściej żółte, rzadziej białe, purpurowe, pomarańczowe, niebieskie. Owoc Torebka z licznymi, drobnymi nasionami.

Systematyka

Synonimy

Celsia L., Rhabdotosperma Hartl, Staurophragma Fisch. & C. A. Mey.

Owoc (łac. fructus) - w znaczeniu botanicznym występujący u okrytozalążkowych organ powstający z zalążni słupka i ewentualnie dna kwiatowego zawierający w swym wnętrzu nasiona, osłaniający je i ułatwiający rozsiewanie.

Liść (łac. folium) – organ roślinny, element budowy części osiowej (pędowej) roślin telomowych. Wyrastające z węzłów końcowe elementy rozgałęzień pędu, wyodrębniające się ze względu na funkcję i budowę od łodygi (nie mają np. zdolności do nieprzerwanego wzrostu). Pełnią głównie funkcje odżywcze i z tego powodu mają zwykle dużą powierzchnię umożliwiającą ekspozycję na odpowiednią ilość promieniowania słonecznego. Poza tym liście biorą udział w transpiracji i gutacji oraz wymianie gazowej. Nierzadko liście pełnią także funkcje spichrzowe, czepne, ochronne, obronne i pułapkowe, w takich przypadkach ulegając daleko idącym przystosowaniom w zakresie funkcji i budowy.

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do rodziny trędownikowatych (Scrophulariaceae) Juss., która jest jednym z kladów w obrębie rzędu jasnotowców (Lamiales) Bromhead z grupy astrowych spośród roślin okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida, Batsch, podklasa jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal), nadrząd Lamianae Takht., rząd jasnotowce (Lamiales Bromhead), rodzina trędownikowate (Scrophulariaceae Juss.), podrodzina Verbascoideae Kostel., plemię Verbasceae Dumort., rodzaj dziewanna (Verbascum L.).

Taksonomia (gr. taktis=układ, porządek + nomos=prawo) – poddyscyplina systematyki organizmów, nauka o zasadach i metodach klasyfikowania, w szczególności o tworzeniu i opisywaniu jednostek systematycznych (taksonów) i włączaniu ich w układ kategorii taksonomicznych.

Jasnotowe (Lamiidae Takht. ex Reveal, Phytologia 74: 178, 1993) - podklasa roślin należących do klasy Rosopsida. Liczy ponad 40 000 gatunków zgrupowanych w 53 rodzinach.

Gatunki flory Polski

dziewanna Chaixa (Verbascum chaixi Vill.)

dziewanna drobnokwiatowa (Verbascum thapsus L.)

dziewanna fioletowa (Verbascum phoeniceum L.)

dziewanna firletkowa (Verbascum lychnitis L.)

dziewanna kutnerowata (Verbascum phlomoides L.)

dziewanna olimpijska (Verbascum olympicus Boiss.) – efemerofit

dziewanna pospolita (Verbascum nigrum L.)

dziewanna rdzawa (Verbascum blattaria L.)

dziewanna wielkokwiatowa (Verbascum densiflorum Bertol, syn. V. thapsiforme Schrad.)

Verbascum virgatum Stokes – efemerofit

Verbascum sinuatum L. – efemerofit

Gatunki uprawiane

dziewanna czarnomorska (Verbascum gnaphaloides Bieb.)

dziewanna jedwabista (Verbascum bombyciferum Boiss.)

dziewanna ogrodowa (Verbascum ×hybridum hort.)

dziewanna przygięta (Verbascum flexuosum Wulf.)

dziewanna stożkowata (Verbascum pyramidatum Bieb.)

dziewanna wiechowata (Verbascum paniculatum Wulf.)

dziewanna zakaukaska (Verbascum gossypium Bieb.)

Ciekawostki

Wiele gatunków dziewanny to rośliny lecznicze lub ozdobne. Ze względu na preferencję gleb słabych, ukuto porzekadło: Gdzie rośnie dziewanna, tam bez posagu panna.

Dziewanna pospolita (Verbascum nigrum L.) – gatunek rośliny należący do rodziny trędownikowatych. Występuje w Europie oraz na Syberii. W Polsce jest pospolity na całym niżu i w niższych położeniach górskich.

Różyczka liściowa, rozeta liściowa (łac. rosula, ang. Rosette) – kępa liści, które nie wyrastają z łodygi, lecz tuż przy podłożu, ze szczytowej części korzenia lub kłącza. Są one mniej więcej równomiernie rozmieszczone, czasami tworzą gęstą, zbitą kępę (np. u rojnika górskiego). Różyczki liściowe występują często u roślin wysokogórskich, lub rosnących w terenach suchych. Jest to przystosowanie ułatwiające roślinie przetrwanie silnych mrozów, wiatrów i suszy.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-24].
Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-04-25].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Verbascum (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-04-25].
↑ Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
Ludmiła (red.) Karpowiczowa: Słownik nazw roślin obcego pochodzenia łacińsko-polski i polsko-łaciński. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1973.