Dzmitryj Czarnuszewicz - Polski Serwis Naukowy

Dzmitryj Czarnuszewicz, biał. Дзмітрый Сілыч Чарнушэвіч (ur. 13 listopada 1882 w Kopylu, zm. 18 czerwca 1938 w Mińsku) – białoruski językoznawca i działacz państwowy.

W 1917 wstąpił do RKP(b). Po rewolucji październikowej i opanowaniu wschodniej Białorusi przez bolszewików pracował w Powiatowym Komitecie Wykonawczym w Słucku. Od lutego do czerwca 1918 zajmował się pracą partyjną w okupowanej przez Niemców Białorusi. W październiku 1918 trafił do Moskwy, gdzie związał się z Białoruskim Komitetem Narodowym (Белнацкам) oraz sekcją białoruską RKP(b).

Gubernia smoleńska była gubernią Imperium Rosyjskiego utworzoną 29 grudnia 1708 (18 grudnia, wg kalendarza juliańskiego). 28 lipca 1713 (17 lipca), gubernię smoleńską rozwiązano i jego obszar podzielono pomiędzy gubernie moskiewską i ryską. Ponownie stworzona 1726. W 1775 wraz z częścią gub. moskiewskiej oraz biełgorodzkiej została włączona do namiestnictwa smoleńskiego. Dzieliła się na 12 Powiatów czy też ujezdów, z których Słownik geograficzny Królestwa Polskiego dokładniej opisuje dwa:

Narodowa Akademia Nauk Białorusi (biał. Нацыянальная акадэмія навук Беларусі, Nacyjanalnaja akademija nawuk Biełarusi) - białoruska akademia nauk znajdująca się w Mińsku. Jednym z jej priorytetowych zadań jest regulowanie języka białoruskiego.

W 1919 objął tekę komisarza ludowego opieki społecznej w Tymczasowym Rządzie Białoruskiej SRR. Po rozwiązaniu republiki w tym samym roku znalazł się wśród członków Centralnego Komitetu Wykonawczego Litewsko-Białoruskiej SRR. Działał w komitetach gubernialnych: mińskim i smoleńskim.

Język białoruski (беларуская мова, biełaruskaja mowa) – należy do grupy języków wschodniosłowiańskich. Liczba osób posługujących się tym językiem wynosi około 9 milionów.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.

Po ponownym powołaniu do życia Białoruskiej SRR wszedł w skład jej CKW, w którym pozostał przez dziesięć lat (1921-1931). Od 1924 do 1927 był członkiem prezydium Komitetu. Od września 1924 piastował funkcję jego sekretarza. Od marca 1924 roku pełnił również urząd komisarza ludowego spraw wewnętrznych. W 1927 objął stanowisko przewodniczącego Państwowego Zarządu Ubezpieczeniowego Białoruskiej SRR.

Język białoruski (беларуская мова, biełaruskaja mowa) – należy do grupy języków wschodniosłowiańskich. Liczba osób posługujących się tym językiem wynosi około 9 milionów.

Litewsko-Białoruska Republika Rad (Litbieł) (ros. Литовско-Белорусская Советская Социалистическая Республика, Советская социалистическая республика Литвы и Белоруссии, lit. Lietuvos-Baltarusijos Tarybinė Socialistinė Respublika biał. Літоўска-Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка) – powołana przez bolszewików 27 lutego 1919 roku. Teoretycznie obejmowała obszar obecnej Litwy, Białorusi i część Polski (Suwalszczyzna, Podlasie), faktycznie jej władza nie sięgała Podlasia i zachodniej części Litwy.

Aktywny jako językoznawca piastował na początku lat trzydziestych funkcję wiceprezesa Instytutu Literatury, Sztuki i Języka Akademii Nauk Białoruskiej SRR.

Podczas fali czystek stalinowskich pozbawiony urzędów. Zajmował się pracą urzędnika w mińskim oddziale Białoruskiego Państwowego Zarządu Ubezpieczenia Gospodarstw Rolnych.

25 stycznia 1938 aresztowany przez NKWD i na mocy wyroku Kolegium Wojennego Sądu Najwyższego BSRR skazany na rozstrzelanie. Wyrok wykonano w czerwcu tego roku.

Gubernia mińska (ros. минская губерния) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego utworzona na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej po II rozbiorze Polski w 1793. Istniała do 1917. W 1903 powierzchnia guberni wynosiła 91 213 km², a ludność 2 539 100 mieszkańców.

NKWD – Ludowy Komisariat Spraw Wewnętrznych ZSRR (ros. НКВД – Народный комиссариат внутренних дел – [Narodnyj Komissariat Wnutriennich Dieł] posłuchaj ?/i) – centralny organ państwowy (ministerstwo) wchodzący w skład Rady Komisarzy Ludowych – rządu ZSRR, istniejący pod tą nazwą w latach 1917-1946. Zakres jego działalności zmieniał się na przestrzeni lat, początkowo NKWD zajmował się sprawami administracyjno-porządkowymi. Od 1934 r. rola komisariatu wzrosła po reorganizacji polegającej na wcieleniu do jego struktur OGPU i mianowania jego szefa Gienricha Jagody ludowym komisarzem spraw wewnętrznych (szefem NKWD), co było jednym z elementów przygotowań Stalina do Wielkiej Czystki lat 1936-1939. NKWD skupił więc cały aparat represji policyjnych ZSRR – od milicji kryminalnej poprzez wywiad (INO) i kontrwywiad, wojska ochrony pogranicza, administracyjne sądownictwo doraźne (trójki NKWD) po system obozów koncentracyjnych i pracy przymusowej Gułagu. Komisariat nadzorował również lokalne instytucje rządowe, następnie w 1946 r. przemianowany został na Ministerstwo Spraw Wewnętrznych ZSRR. Na terenie całego kraju NKWD działał zarówno bezpośrednio, jak i przez komisariaty spraw wewnętrznych poszczególnych republik, będące jego filiami.

Źródła

Nota biograficzna na stronach "Рэпрэсаваныя грамадскiя i культурныя дзеячы Беларусi" (biał.)