ELAS - formacja partyzancka - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy greckiego ruchu oporu 1941-1944. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

ELAS (gr. ΕΛΑΣ - Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός - Ellinikos Laikos Apeleftherotikos Stratos, wierny przekład: Greckie Ludowe Wyzwoleńcze Wojsko) – masowa formacja partyzancka, związana z Narodowym Frontem Wyzwoleńczym (EAM), czyli lewicową, republikańską siłą polityczną, powołaną w 1941 przez Komunistyczną Partię Grecji (KKE) i trzy inne, małe partie. Była to najsilniejsza i najbardziej aktywna formacja greckiego ruchu oporu, przy tym jedyna, zdolna do działania niezależnie od pomocy aliantów.

Lewica – zwyczajowe określenie sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównymi założeniami lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.
Damaskin, imię świeckie Dimitrios Papandreu (ur. 3 marca 1891 w Dorvitsy, zm. 20 maja 1949 w Atenach) – grecki biskup prawosławny, w latach 1941-1949 zwierzchnik Greckiego Kościoła Prawosławnego. Regent Grecji w latach 1944-1946 i premier tego kraju w 1945.

Do 1944 w szeregach ELAS znalazło się od 60 tys. do 119 tys. stałych partyzantów zgrupowanych w oddziałach oraz rezerwistów, pozostających na stałe w domach i opuszczających je jedynie na akcje swego zgrupowania. Prócz sił lądowych, ELAS dysponował własną marynarką wojenną ELAN. Oddziały te kontrolowały znaczną, a w 1944 r. największą część terytorium Grecji. Na terenach wyzwolonych zorganizowano samorządne i uporządkowane życie społeczno-gospodarcze, przez grecką lewicę określane jako system ludowej demokracji.

Emeis oi Ellines (My Grecy - Historia wojen współczesnej Grecji, oryg. gr. ΕΜΕΙΣ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ. Πολεμική Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας, wyd.I, Skai Biblio 2008, ISBN 978-960-6845-15-4) - trzytomowa praca z zakresu najnowszej historii Grecji, obejmująca okres historyczny od wojny grecko-tureckiej 1897 roku, do inwazji wojsk tureckich na Cypr i upadku junty pułkowników, w roku 1974.
Akropol (gr. ἀκρόπολις akropolis, od ἄκρος akros - "najwyższy" i πόλις polis - "miasto") – w starożytnej Grecji osiedle, miasto lub jego część znajdująca się na wysokim wzgórzu, cytadela z pałacami i świątyniami.

ELAS rozwiązano w lutym 1945 na mocy porozumienia z Warkizy. Wbrew jego decyzjom, kombatantom ELAS nie umożliwiono wstąpienia do greckich sił zbrojnych i uniemożliwiono im także pokojowe życie, poddając prześladowaniom. Sytuacja ta doprowadziła następnie do wybuchu 3-letniej wojny domowej.

Nazewnictwo

W polskojęzycznej literaturze przedmiotu nie uzgodniono tłumaczenia nazwy własnej tej organizacji. Np. PWN raz stosuje formę Grecka Ludowa Armia Wyzwoleńcza , innym razem, w tym samym wydaniu encyklopedii, jest to dla PWN Grecka Armia Narodowowyzwoleńcza. Często spotykane jest błędne rozwijanie skrótu ELAS ze słowem Ethnikos (narodowy) w miejsce oryginalnego Ellinikos (grecki), np. Narodowa Ludowa Armia Wyzwoleńcza, Ludowa Armia Wyzwolenia Narodowego, także Grecka Armia Wyzwolenia Narodowego. Taki błąd spotykamy też w niektórych wydawnictwach zachodnich .

Rozstrzelanie – rodzaj kary śmierci polegający na spowodowaniu nagłej śmierci poprzez natychmiastowe zniszczenie organów wewnętrznych lub mózgu skazańca za pomocą pojedynczego lub wielokrotnego postrzału.
Aris Weluchiotis (gr. Άρης Βελουχιώτης), wł. Atanasios Klaras (ur. 1905, zm. 1945) – grecki uczestnik antyhitlerowskiego ruchu oporu, jeden z twórców ELAS, działacz komunistyczny.

Monografia "Ruch Oporu" M.Glezosa, t.1 - autor opisuje szczegółowo to wydarzenie na str.724 oraz powtarza okoliczności założycielskie (nazwę organizacji i nazwiska osób uczestniczących w podjęciu decyzji) w t.2, str.1060-nr.152. W okoliczności powołania (a więc i oryginalnej nazwy) ELAS autor przywołuje też 3 inne opracowania historyczne. Toteż nie ma wątpliwości, że oryginalna nazwa organizacji zawiera słowo "Ludowy", a nie słowo "Narodowy".

Międzynarodówka Komunistyczna (zwana także III Międzynarodówką) w skrócie Komintern (od ros. Коммунистический Интернационал, Kommunisticzeskij Internacionał) – międzynarodowa organizacja, która powstała z inicjatywy Lenina w Moskwie w dniach 2–6 marca 1919. Została ona założona przez 19 partii komunistycznych, a wśród nich także KPP.
Barbara Jelavich właśc. Barbara Brightfield (ur. 12 kwietnia 1923 w Belleville w stanie Illinois, zm. 14 stycznia 1995 w Bloomington) - amerykańska historyczka i bałkanistka.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)