Edvard Beneš - Polski Serwis Naukowy

Edvard Beneš (wym. [ˈɛdvart ˈbɛnɛʃ] ; ur. 28 maja 1884 w Kožlanach, zm. 3 września 1948 w Sezimovo Ústí) – polityk czeski, prezydent Czechosłowacji w latach 1935-1938, na uchodźstwie w latach 1940-1945, i ponownie w kraju w latach 1945-1948, premier Czechosłowacji w latach 1921-1922, członek parlamentu w latach 1920-1925 i 1929-1935.

Konfederacja polsko-czechosłowacka – koncepcja polityczna z okresu II wojny światowej propagowana przez Rząd RP na uchodźstwie. Idea ta, wspierana przez rząd Wielkiej Brytanii, nawiązywała do przedwojennych planów ustanowienia bloku państw ”Międzymorza”. Początkowo częściami składowymi konfederacji miały być Polska, Czechosłowacja i Węgry.

Dekrety Beneša (także: Dekrety Benesza, w jęz. czes. oficjalnie: Dekrety presidenta republiky, potocznie: Benešovy dekrety) – seria aktów prawnych wydanych przez rząd Republiki Czechosłowackiej na uchodźstwie w latach 1940-1945, w okresie niestnienia parlamentu podczas okupacji niemieckiej w okresie II wojny światowej. Wszystkie dekrety otrzymywały kontrasygnatę prezydenta republiki Edvarda Beneša i stąd też powszechnie nazywane są Dekretami Benesza.

Z wykształcenia prawnik i socjolog. Studiował na Sorbonie oraz Uniwersytecie w Dijon. Podczas I wojny światowej zaangażowany w działalność przeciwko Austro-Węgrom w wyniku której w 1915 roku musiał uciekać zagranicę. Od 1916 do 1918 działał w Czeskiej Radzie Narodowej jako jej sekretarz. Działacz Partii Narodowo-Socjalistycznej, bliski współpracownik Tomáša Masaryka. Uczestnik Konferencji pokojowej w Paryżu jako delegat Czechosłowacji. Dzięki jego aktywności Czechosłowacja uzyskała korzystne postanowienia w traktacie pokojowym z Austrią. W latach 1921–1922 premier Czechosłowacji, zaś w latach 1918-1935 minister spraw zagranicznych, a następnie, od 1935 prezydent Czechosłowacji. Zwolennik współpracy z państwami zachodnimi (głównie z Francją), a także z ZSRR. Współtwórca Małej Ententy.

Leżaki (cz. Ležáky, niem. Lezaky) – czeska wieś w okręgu Chrudim, 24 czerwca 1942 zrównana z ziemią po zamachu na Reinharda Heydricha. Na miejscu wymordowano wszystkich mężczyzn i kobiety (75 osób), a dzieci wysłano do Generalnej Guberni i, poza dwoma dziewczynkami, zagazowano w obozie zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem.

Czeska Partia Narodowo-Socjalistyczna (czes. Česká strana národně sociální, ČSNS) – czeska partia, obecnie pozaparlamentarna. Powstała w 1897 przez odłączenie się od ruchu socjalistycznego.

Po zawarciu układu monachijskiego (1938) Beneš podał się do dymisji. 22 października tegoż roku ponownie znalazł się na wygnaniu, tym razem w londyńskiej dzielnicy Putney. W wyjeździe do Wielkiej Brytanii pomógł Benesowi Piotr Zubow, były przyjaciel szefa NKWD Ławrentija Berii i był on możliwy dzięki finansom i pomocy siatki NKWD (str. 63 „Wojna Miłość Zdrada” Bogusława Wołoszańskiego). W listopadzie 1940, w trakcie ciężkich bombardowań miasta przez Luftwaffe, Beneš wraz z żoną, krewnymi i domownikami przenieśli się do willi Aston Abbotts w pobliżu Aylesbury w Buckinghamshire. Pracownicy jego prywatnego biura, z sekretarzem Edvardem Táborským i szefem sztabu Jaromírem Smutným, zamieszkali w Old Manor House w pobliskiej wiosce Wingrave, podczas gdy pracownicy wywiadu wojskowego z Františkiem Moravcem stacjonowali w innej wiosce o nazwie Addington.

Czeska Rada Narodowa (czeski: Česká národní rada, ČNR) - parlament Czeskiej Republiki Socjalistycznej istniejący w latach 1968-1992. Powstał w wyniku Praskiej Wiosny w 1968 r. po przekształceniu Czechosłowacja w federację. Liczyła 200 deputowanych, wybieranych na 4-letnią kadencję. Przekształcona 1 stycznia 1993 r. przez Izbę Poselską na mocy nowej konstytucji Republiki Czeskiej.

Hana Benešová (z domu Anna Vlčková; ur. 16 lipca 1885 w Domaslavicach, powiat Teplice, zm. 2 grudnia 1974 w Pradze) – małżonka drugiego prezydenta Czechosłowacji – Edvarda Beneša.

W czerwcu 1940 roku powołał do życia czechosłowacki rząd emigracyjny w Londynie z Janem Šrámkiem jako premierem i z sobą samym jako prezydentem. W 1941 Beneš i František Moravec zaplanowali Operację Anthropoid, z zamiarem dokonania zamachu na Reinharda Heydricha. Do wykonania zamachu doszło w roku 1942 i spowodowało brutalne niemieckie represje: pacyfikację wiosek Lidice i Ležáky.

Czechosłowacki rząd emigracyjny, (czes. Prozatímní státní zřízení) - założony w Paryżu 17 listopada 1939, w latach 1939-1945 w Londynie. Premierem był rzymskokatolicki ksiądz Jan Šrámek od 21 lipca 1940 do 12 listopada 1942 oraz od 12 listopada 1942 do 5 kwietnia 1945.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Planowane w czasie wojny (1939-1943) utworzenie konfederacji polsko-czechosłowackiej uzależniał od zgody ZSRR i innych mocarstw, co spowodowało zerwanie rozmów. W 1943 podpisał w Moskwie czechosłowacko-sowiecki układ o przyjaźni, pomocy i współpracy.

W 1945 powrócił do Pragi i został zatwierdzony na zajmowanym dotychczas stanowisku przez Zgromadzenie Narodowe, 19 czerwca 1946 ponownie został wybrany na stanowisko prezydenta Republiki. Na mocy jego dekretów pozbawiono obywatelstwa i mienia Niemców i Węgrów wysiedlanych z Czechosłowacji. Po przewrocie komunistycznym w lutym 1948 zaakceptował nowy skład rządu. W maju 1948 nie podpisał nowej konstytucji, zaś 7 czerwca podał się do dymisji i wycofał z życia publicznego. Trzy miesiące później zmarł.

Tomáš Garrigue Masaryk (ur. 7 marca 1850, zm. 14 września 1937), pierwszy i najdłużej urzędujący prezydent Czechosłowacji, nazywany ojcem niepodległej Czechosłowacji.

Język portugalski - język z grupy romańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 210 mln osób, zamieszkujących Portugalię oraz byłe kolonie portugalskie: Brazylię, Mozambik, Angolę, Gwineę Bissau, Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą oraz Republikę Zielonego Przylądka. We wszystkich tych krajach jest on językiem urzędowym.

Od roku 2005 przed Ministerstwem Spraw Zagranicznych w Pradze stoi jego pomnik.

Odznaczenia (lista niepełna)

Krzyż Wielki Orderu Chrystusa – 1933, Portugalia

Krzyż Wielki Orderu Świętego Jakuba od Miecza – 1933, Portugalia

Zobacz też

Dekrety Beneša

Hana Benešová – małżonka, pierwsza dama

Willa Edvarda Beneša w Sezimově Ústí – miejsce zamieszkania pary prezydenckiej, grobowiec Edvarda Beneša i jego małżonki

Przypisy

↑ Cidadãos Estrangeiros Agraciados com Ordens Portuguesas (port.). presidencia.pt. [dostęp 6 stycznia 2012]. – jako BÉNÉS Edouard.

Bibliografia

Jan Palmowski, Słownik Najnowszej Historii Świata 1900-2007, tom 1, Warszawa 2008, ISBN 978-83-7469-683-8.

Luftwaffe (pol. broń powietrzna) - Niemieckie Siły Powietrzne III Rzeszy (1933-1945), powołane 26 lutego 1935 roku rozkazem Hitlera, również oficjalna nazwa powojennych sił powietrznych Republiki Federalnej Niemiec aż do dzisiaj.

Zamach na Heydricha – akcja zbrojna, zabójstwo protektora Czech i Moraw z ramienia III Rzeszy, SS-Obergruppenführera Reinharda Heydricha, przeprowadzona w Pradze-Libeniu przez żołnierzy emigracyjnego rządu Czechosłowacji, w maju 1942 r., pod kryptonimem Operacja Anthropoid.