Edward IV (ur. 28 kwietnia 1442 w Rouen, zm. 9 kwietnia 1483 w Westminsterze) – król Anglii w latach 1461–1483, z krótką przerwą w latach 1470–1471. Edward był synem Ryszarda Plantageneta, 3. księcia Yorku i Cecylii Neville, córki Ralpha Neville'a, 1. hrabiego Westmoreland.

Dzieciństwo i młodość

Biała Róża Yorków

Edward urodził się w 1442 roku w Rouen we Francji, w czasie gdy jego ojciec był namiestnikiem angielskich posiadłości na kontynencie. Niewiele wiemy o jego dzieciństwie. Pod koniec lat pięćdziesiątych XV wieku Edward został mianowany hrabią Marchii i brał udział w walkach ojca z Lancasterami – stronnikami królowej Małgorzaty Andegaweńskiej i jej męża, chorego na umyśle Henryka VI. Po klęsce ojca pod Ludford Bridge w 1459 roku Edward musiał uciekać do Calais, razem z dwoma czołowymi stronnikami jego ojca – Richardem Neville'em, 5. hrabią Salisbury i Richardem Neville'em, 16. hrabią Warwick, który w późniejszych latach miał dosłużyć się przydomka "Twórcy królów" (Kingsmaker). W roku 1460 wrócił do Anglii razem z Neville'ami. 10 lipca w bitwie pod Northampton wzięto do niewoli króla Henryka. Jednak karta wojny odwróciła się raz jeszcze i 30 grudnia książę Yorku zginął w bitwie ze stronnikami królowej pod Wakefield. Edward został nowym księciem Yorku i zgłosił pretensje do tronu Anglii.

Walka o koronę

Henryk VI, chory na umyśle król Anglii

Małgorzata Andegaweńska, królowa Anglii

Po sukcesie pod Wakefield królowa Małgorzata udała się na północ, do Szkocji i przekonała regentkę, królową-wdowę Marię z Geldrii do udzielenia stronnictwu Lancasterów zbrojnej pomocy. Armia szkocka zgromadziła się w Berwick i ruszyła na południe, jednak był to marsz dość powolny, gdyż Małgorzata nie miała czym zapłacić szkockim wojakom i mogła tylko obiecywać im wielkie bogactwa, jakie mogą zdobyć na południu Anglii. Szkoci w drodze dorabiali się na własną rękę plądrując przemierzane okolice. Sprawie lancasterskiej nie przysporzyło to zwolenników.

Tymczasem młody książę Yorku postanowił nie dopuścić do połączenia się armii szkockiej z marszerującą z Walii armią hrabiego Pembroke. 2 lutego 1461 r. pod Mortimer Cross Edward pokonał Pembroke'a, który ratował się ucieczką z pola bitwy. Jego ojciec, Owen Tudor, były kochanek królowej Katarzyny, matki Henryka VI, został stracony na pobojowisku.

Tymczasem Warwick, znajdujący się w Londynie, postanowił stawić czoła armii królowej. Zebrał dość sporą armię i wziął ze sobą króla Henryka. 22 lutego 1461 r. dał się jednak zaskoczyć pod St Albans i poniósł ciężką klęskę. Lancasterowie odbili króla Henryka VI, który podczas bitwy siedział pod drzewem i śpiewał. Jednak zwycięzcy nie wykorzystali swojego sukcesu i nie ruszyli na Londyn, zadowalając się spustoszeniem okolicy.

Tymczasem Edward połączył się z resztkami armii Warwicka i wkroczył do Londynu, czemu towarzyszył entuzjazm mieszkańców stolicy. 4 marca książę Yorku został ogłoszony królem Edwardem IV. Nowy król ruszył następnie przeciw wojskom lancasterskim, dowodzonym przez Henryka Beauforta, 3. księcia Somerset. W Niedzielę Palmową, 29 marca 1461 r., w gęsto padającym śniegu Edward zaatakował Lancasterów pod Towton. Po pół godzinie było po wszystkim. Armia Lancasterów przestała istnieć, zginęli m.in. hrabia Northumberland, hrabia Wiltshire i baron Clifford, hrabia Devon został stracony na polu bitwy. Somerset, królowa i król uciekli do Szkocji. Edward był panem sytuacji.