Edward VII, właśc. Albert Edward von Sachsen-Coburg und Gotha (ur. 9 listopada 1841 w Pałacu Buckingham w Londynie, zm. 6 maja 1910 tamże) – król Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii i dominiów brytyjskich, cesarz Indii od 22 stycznia 1901. Syn królowej Wiktorii. Panowanie Edwarda przyniosło pewien powiew świeżości w zakresie obyczajów – konserwatywna królowa Wiktoria stała się symbolem pruderii, jej syn słynął z rozrywkowego trybu życia. W przeciwieństwie do matki raczej nie brał bezpośredniego udziału w rządzeniu państwem, zajmując się pełnieniem funkcji reprezentacyjnych. Swoimi wizytami w Paryżu i ujmującym sposobem bycia podłożył jednak podwaliny pod porozumienie brytyjsko-francuskie (na przełomie XIX i XX wieku Francja i Wielka Brytania traktowały siebie z nieufnością, a często również i z wrogością) oraz powstanie Trójporozumienia, do którego dołączyła Rosja.

Wczesne lata

Albert Edward von Sachsen-Coburg-Gotha urodził się 9 listopada 1841 roku o godzinie 10.48. Był najstarszym synem i drugim dzieckiem królowej Wielkiej Brytanii Wiktorii i jej męża księcia Alberta. Jego chrzest odbył się 25 stycznia 1842 w kaplicy św. Jerzego w zamku Windsor. Jego rodzicami chrzestnymi byli: Fryderyk Wilhelm IV Hohenzollern, król Prus, Adolf Hanowerski, książę Cambridge, Ferdynand II Koburg, król Portugalii, księżna Sachsen-Coburg-Gotha, księżna-wdowa von Sachsen-Coburg-Altenburg i Zofia Hanowerska. Książę był powszechnie znany jako Bertie.

Jako najstarszy syn brytyjskiego monarchy automatycznie otrzymał tytuły księcia Kornwalii, księcia Rothesay, hrabiego Carrick, barona Renfrew, lorda Wysp oraz Księcia i Wielkiego Stewarda Szkocji. Po ojcu odziedziczył tytułu księcia Sachsen-Koburg-Gotha i księcia saskiego. 8 grudnia 1841 roku matka nadała mu tytuły księcia Walii i hrabiego Chester a 17 stycznia 1850 został hrabią Dublina. Był również odznaczony Orderem Podwiązki- 9 listopada 1858 i Orderem Ostu- 24 maja 1867. W 1863 zrzekł się praw do książęcego tronu Sachsen-Coburg-Gotha na rzecz swojego młodszego brata, Alfreda.

W 1846 4-letni książę Walii otrzymał specjalnie dla niego uszyty mały mundur marynarza. Nosił go podczas rejsu na Wyspy Normandzkie we wrześniu tego roku, wzbudzając podziw swojej matki i sympatię opinii publicznej. Wiele portretów księcia w marynarskim stroju zostało rozprowadzonych po Europie, sprawiając, że w latach 70. XIX w. marynarski strój stał się zwykłym strojem młodych chłopców i dziewcząt na całym świecie.

Królowa Wiktoria po urodzeniu syna wyraziła życzenie, aby książę stał się podobny do ojca pod każdym względem, duszą i ciałem. Szybko jednak okazało się, że książę Walii w niewielu cechach przypominał uporządkowanego ojca. Albert szybko zauważył lenistwo i skłonność do płci przeciwnej u syna, które to cechy próbował mu wyperswadować surowymi metodami wychowawczymi. Królowa chciała, aby książę został przygotowany do bycia wzorowym konstytucyjnym monarchą. W wieku 7 lat książę Walii został poddany surowemu nauczaniu ustalanemu przez jego ojca. Bertie nie celował jednak w nauce, starał się spełnić oczekiwania rodziców, ale z mizernymi rezultatami. Zaczął za to błyszczeć na spotkaniach towarzyskich, gdzie ujawnił się jego wdzięk i takt, ale także pociąg do kobiet i alkoholu.

Albert Edward Franz Xaver Winterhalter, 1864

W 1855 wraz z rodzicami wyjechał do Paryża, gdzie przebywał na dworze cesarza Napoleona III. Bertie był zachwycony Paryżem i chętnie zostałby tam na dłużej. Kiedy cesarzowa Eugenia tłumaczyła mu, że królowa Wiktoria nie chciałaby być rozłączona z synem, Bertie odpowiedział: Proszę w to nie wierzyć, jest nas w domu ośmioro i można doskonale obejść się beze mnie. Bertie powrócił jeszcze do Paryża, już bez przyzwoitek.

Rok 1859 spędził na podróżach po europejskich dworach, wciąż jednak pod baczną kontrolą rodziców. Każdego wieczora guwerner księcia wysyłał raporty do zamku Windsor, a każdego ranka listy i instrukcję od księcia Alberta przychodziły do syna. Po powrocie do Anglii Bertie odbył przeszkolenie wojskowe (uzyskując stopień pułkownika). W październiku 1859 rozpoczął studia w Christ Church w Oksfordzie. Poznał tam Lewisa Carrolla, któremu podpisał książkę, ale odmówił pozowania do fotografii. Na studiach po raz pierwszy zetknął się z rówieśnikami i zaczął lubić to, czego jego ojciec nie cierpiał – polowania, hazard, tytoń i kobiety.

Rok później Bertie udał się w podróż do Stanów Zjednoczonych, co było pierwszą podróżą brytyjskiego następcy tronu do tego państwa. Jego prostota i jowialność zyskały mu sympatię Amerykanów. Jego przyjęcie było tak entuzjastyczne, że kiedy opuszczał Amerykę jakiś człowiek powiedział doń: Jak wróci pan za cztery lata, będzie pan naszym kandydatem na prezydenta.

W 1861 opuścił Oksford i przeniósł się do Trinity College w Cambridge, nigdy jednak nie uzyskał żadnego tytułu naukowego. Podjął karierę w armii, przez krótki czas służąc w Grenadierach Gwardii (Grenadier Guards).

Podczas studiów Bertie zyskał reputację playboya. W grudniu 1861 książę Albert umarł na dur brzuszny, dwa tygodnie po odwiedzinach syna w Cambridge. Książę-małżonek zastał tam syna z aktorką, Nellie Clifden. Pogrążona w żałobie królowa Wiktoria uznała syna za głównego sprawcę śmierci ukochanego męża. Oświadczyła: Już nigdy nie będę mogła patrzeć na Bertiego bez dreszczu. Wiktoria uważała syna za frywolnego, rozpustnego i nieodpowiedzialnego. Powierzała mu wyłącznie funkcje reprezentacyjne: otwarcia mostów i dworców, przyjmowanie monarchów, wodowanie statków, czy wręczanie odznaczeń. Nie pokazywała mu depeszy politycznych i nie wpuszczała go na posiedzenia rządu. Książę wiódł więc życie wypełnione hazardem, teatrem, wyścigami i romansami, co spotykało się z krytyką ze strony jego matki.

Małżeństwo i rodzina

Owdowiawszy, Wiktoria wycofała się z życia publicznego. Zdążyła jednak zaaranżować małżeństwo syna. Na jej polecenie jej wuj, król Leopold I Belgijski, sporządził listę kandydatek na księżną Walii. Bertie skreślił z niej kilka nazwisk, ostatecznie zdecydował się na niedosłyszącą (chorowała na otosklerozę), ale bardzo piękną księżniczkę Aleksandrę (1 grudnia 1844 – 20 listopada 1925), najstarszą córkę króla Danii Chrystiana IX i Ludwiki, córki Wilhelma Hessen-Kassell. Ślub odbył się 10 marca 1863 w kaplicy św. Jerzego w Windsorze.

Edward i Aleksandra mieli razem trzech synów i trzy córki:

Edward wraz z żoną zamieszkali w Marlborough House w Londynie, ich letnią rezydencją był Sandringham House w Norfolk. Bertie wciąż prowadził rozrzutny i rozpustny tryb życia, o którym Aleksandra wiedziała i który tolerowała. Królowa Wiktoria próbowała wywierać wpływ na małżonków, dyktując im m.in. imiona ich dzieci.

Książę Walii, kosmopolita bez uprzedzeń rasowych czy klasowych, prowadził w Marlborough House bujne życie towarzyskie. Posiadał liczne kochanki, takie jak aktorka Lillie Langtry, Jeanette Jerome (żona lorda Randolpha Churchilla i matka Winstona), Daisy Greville, hrabina Warwick, kolejna aktorka Sarah Bernhardt, tancerka Carolina Otero oraz Agnes Keyser. Kochankiem lady Warwick był w tym samym czasie lord Charles Beresford, przyjaciel Bertiego. Stało się to przyczyną napięcia między przyjaciółmi i stosunki obydwu gentelmenów pozostały nie najlepsze do końca ich życia.

Edward stanowił połączenie wielkiego arystokraty i bon vivanta. Był uprzejmy, choć zdarzało mu się wpadać w potworny gniew, np. z powodu protokolarnej pomyłki czy uchybienia etykiecie. Przemiły, gdy wszystko idzie dobrze, a arogancki przy najmniejszym sprzeciwie, jak pisał członek jego najbliższego otoczenia. Książę nie lubił przebywać sam, ani też nie potrafił skupić się dłużej na jednej czynności. Mało czytał, ale dużo mówił. Nie posiadał artystycznego zmysłu, pasjonował się za to mundurami i odznaczeniami. Czekając na śmierć matki, Bertie umilał sobie życie mniej lub bardziej dozwolonymi przyjemnościami. Był też bohaterem kilku skandali.

W 1870 członek Parlamentu, sir Charles Mordaunt, złożył pozew o rozwód z powodu złego prowadzenia się żony, którą często odwiedzał książę Walii. W czasie procesu lady Mordaunt podpisała przyznanie się do cudzołożenia nie tylko z wieloma arystokratami, ale także z samym księciem. Bertie został wezwany do sądu jako świadek, ale wszystkiemu zaprzeczył. Nikt mu nie uwierzył, ale sąd przyznał mu rację, uznając lady Mordaunt za niezrównoważoną psychicznie.

Agnes Keyser, jedną z ostatnich kochanek Bertiego, łączyła silna emocjonalna więź z księciem. Nigdy nie wyszła za mąż, a swój związek z księciem starała się utrzymać w tajemnicy. Edward ze swej strony pomagał Agnes i jej siostrze założyć szpital dla rannych oficerów. Ostatnią oficjalną kochanką Bertiego była Alice Keppel (pojawiła się ona w 1910 r. przy łożu śmierci Edwarda. Królowa Aleksandra zezwoliła na to, chociaż za Alice nie przepadała). Prawnuczką Alice Keppel jest Camilla Parker Bowles, obecna żona Karola, księcia Walii. Niektórzy historycy uważają, że babka Camilli, Sonia Keppel, była de facto nieślubną córką Edwarda, ale nie ma na to żadnych dowodów. Nie ma też informacji o innych nieślubnych dzieciach Edwarda.

Książę prowadził bujne życie towarzyskie nie tylko w Anglii, ale także za granicą. Szczególnie upodobał sobie Paryż. Zatrzymywał się tam zwykle w hotelu Bristol pod nazwiskiem "baron Renfrew" lub "książę Lancaster". Regularnie odwiedzał teatry lub opery, zawsze bacząc, czy przyniesiono z hotelu jego obszerny fotel, w którym zwykł oglądać przedstawienia. Wystąpił nawet w sztuce Fedora Victoriena Sardou. W jednej ze scen Sarah Bernhardt szlochała u łoża śmierci zamordowanego księcia. Wielu zabawiało się odtwarzając tę rolę, raz spróbował swoich sił w niej książę Walii. Interesowały go też aktorki. Jego kochankami były Hortensja Schneider, Sarah Bernhardt, czy Jeanne Granier. Książę bywał również w apartamentach wielkich kurtyzan, takich jak Anna Deslions czy Paiva, jak również w pomniejszych burdelach.

Ociężała sylwetka księcia znana była w całym Paryżu. Naśladowano jego sposób ubierania – miękki kapelusz, otwarte redingoty, plisowane spodnie, zapinanie kamizelki bez ostatniego guzika (książę wylansował to przez przypadek, gdyż ubierając się w pośpiechu o guziku zwyczajnie zapomniał), czy też podawanie ręki z łokciem przy ciele (książę cierpiał na reumatyzm ramienia). Z tego edwardiańskiego trendu w modzie pozostał do dzisiejszych czasów jedynie materiał w prążki.

Księżna Aleksandra wiedziała o pozamałżeńskich przygodach męża, ale je tolerowała. Bertie i lord Randolph Churchill kłócili się przez pewien czas o romans księcia z żoną Churchilla, ale ostatecznie pogodzili się i pozostali przyjaciółmi do śmierci Randolpha. Aleksandra i lady Jennie Churchill były bliskimi przyjaciółkami.

Następca tronu

Niedopuszczany przez matkę do aktywnego uczestniczenia w życiu politycznym kraju, Bertie zajmował się głównie czynnościami reprezentacyjnymi. Patronował również sztuce i nauce, popierając utworzenie Royal College of Music. Był zapalonym myśliwym i graczem w golfa. Pewnego razu rozkazał nawet, aby zegary w Sandringham cofnąć o pół godziny, aby mieć więcej czasu na polowanie. W ten sposób powstał w Sandringham nowy zwyczaj, który został zniesiony przez Edwarda VIII w 1936 roku. W latach 60. Bertie stawiał swoje pierwsze kroki w międzynarodowej polityce. Podczas kryzysu w Szlezwiku-Holsztynie w 1863 stał po stronie Danii, podczas gdy jego matka popierała Prusy. Niedługo później znowu zdenerwował matkę, spotykając się z włoskim rewolucjonistą Garibaldim.

Zimą 1871, podczas pobytu w Londesborough Lodge, zachorował na dur brzuszny. Wywołało to niepokój w narodzie. Jeden z jego gości, George Stanhope, 7. hrabia Chesterfield, zaraził się chorobą i zmarł, jednak Bertiemu udało się wyzdrowieć. To otarcie się o śmierć przyczyniło się do poprawy stosunków z matką (która jednak wciąż traktowała Edwarda jak dziecko i trzymała z dala od polityki) i wzrostu jego popularności w społeczeństwie.

Książę był aktywnym działaczem stowarzyszeń wolnomularskich. W 1875 został Wielkim Mistrzem Zjednoczonej Wielkiej Loży Anglii (był nim do 1901), co dało nowy impuls do rozwoju wolnomularstwa. Regularnie pojawiał się publicznie, podróżował za granicę, kładł kamienie węgielne pod różne budynki, mosty, doki i kościoły. Edward włożył duży wkład w rozwój angielskiej masonerii.

Król Edward VII

Nie uniknął także skandali. W 1890 został wplątany w Royal Baccarat Scandal. Książę grywał z kilkoma przyjaciółmi w zakazaną grę hazardową, bakarata. Podczas jednej z partii na oszustwie przyłapano sir Williama Gordon-Cummingsa. Doszło do ugody – sprawa została utrzymana w tajemnicy, ale Gordon-Cummings miał już więcej nie grać w karty. Oszustwo jednak wyszło na jaw i w 1891 r. Gordon-Cummings skierował sprawę do sądu. Bertie ponownie stanął przez sądem w roli świadka. Nie został o nic oskarżony, ale opinia publiczna nie mogła mu wybaczyć udziału w zakazanej grze i próby zatuszowania sprawy.

Reputację księcia poprawił niejaki Jean-Baptiste Sipido, który podczas podróży księcia do Danii przez Belgię strzelił do niego 4 kwietnia 1900 podczas jego pobytu w Brukseli, w proteście przeciwko II wojnie burskiej. Nieudany zamach przyczynił się do wzrostu sympatii dla księcia Walii.