Edward Woyniłłowicz - Polski Serwis Naukowy

Edward Antoni Leonard Woyniłłowicz (spotykana jest także pisownia: Wojniłłowicz, biał. Эдвард Вайніловіч, Edvard Vajhniłovič, ur. 13 października 1847, majątek Ślepianka k. Mińska (obecnie Mińsk), zm. 16 czerwca 1928, Bydgoszcz, Polska) – polski i białoruski działacz społeczny i gospodarczy, fundator kościoła pw. św. św. Szymona i Heleny w Mińsku.

Białoruska Republika Ludowa (biał. Беларуская Народная Рэспубліка, Biełaruskaja Narodnaja Respublika) – pierwsze w historii niepodległe państwo białoruskie proklamowane w 1918 roku.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Urodził się w rodzinie ziemiańskiej Adama i Anny z Wańkowiczów. Rodzina Woyniłłowiczów, pieczętująca się herbem Syrokomla odmienna, od XVII wieku posiadała wielkie dobra ziemskie z główną siedzibą w pałacu w Sawiczach, niedaleko Nieświeża.

Edward Woyniłłowicz otrzymał gruntowną edukację: najpierw domową, następnie ukończył słynne Gimnazjum w Słucku i petersburski instytut technologiczny. Po odbyciu stażu na terenie dzisiejszych Niemiec, podjął pracę w charakterze inżyniera fabrycznego w Sankt Petersburgu.

Po śmierci ojca odziedziczył majątek sawicki, w którym zamieszkał i prowadził życie ziemiańskie. Należał do Towarzystwa Rolniczego Mińskiego, w 1878 roku został jego wiceprzewodniczacym, a w kilka lat później sięgnął po prezesurę tej organizacji. W 1901 r. powołał Towarzystwo Pożyczkowo-Oszczędnościowe w Klecku.

Gimnazjum w Słucku (biał. Слуцкая ѓімназія) – szkoła średnia istniejąca w Słucku od początków XVII wieku do nastania władzy radzieckiej na Białorusi.

Kościół świętych Symeona (Szymona) i Heleny, zwany czerwonym kościołem (biał. касьцёл сьвятых Сымона й Алены, kaścioł światych Symona j Aleny, Чырвоны касьцёл, Czyrwony kaścioł) – kościół katolicki w Mińsku znajdujący się przy pl. Niepodległości.

W 1906 roku został wybrany do Rady Państwa, gdzie był przewodniczącym koła "Królestwa Polskiego, Litwy i Rusi".

Na początku XX wieku brał udział w działalności białoruskiego ruchu narodowego, wspierał go finansowo, lecz wycofał się z niego, gdy górę w nim zaczęły brać prądy lewicowe. Jako fundator Woyniłłowicz finansował budowy nie tylko kościołów, lecz także cerkwi prawosławnych, był również założycielem komitetu obrony praw Żydów i Tatarów-muzułmanów w Klecku.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Sawicze, nieistniejąca dziś wieś na terenie dzisiejszego rejonu kopylskiego w obwodzie mińskim na Białorusi. Rezydencja Edwarda Woyniłłowicza rozgromiona 6 lutego 1918 roku, opisana potem przez prof. A. Urbańskiego w książce Podzwonne na zgliszczach Litwy i Rusi.

Woyniłłowicz znany jest także jako fundator pierwszego białoruskiego wydawnictwa "Zahlanie sonca i u nasza vakonca", czasopism "Łuczynka" i "Sacha" oraz gazety "Nasza Niva".

Wspierał powstanie w 1918 Białoruskiej Republiki Ludowej, należał do jej Rady, a w jego domu w Słucku mieścił się sztab powstańców słuckich.

Z żoną Olimpią z Uzłowskich miał córkę Helenę (ur. 1884 - zm. 1903) oraz syna Szymona (ur. 1885 - zm. 1897). Na cześć zmarłych dzieci ufundował w Mińsku kościół pod wezwaniem ich świętych patronów. Przez pewien czas przewodził również społecznemu komitetowi budowy tej świątyni.

Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto w północnej Polsce, położone na historycznych Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego.

Język białoruski (беларуская мова, biełaruskaja mowa) – należy do grupy języków wschodniosłowiańskich. Liczba osób posługujących się tym językiem wynosi około 9 milionów.

Edward Woyniłłowicz wyemigrował z ojczystych stron wskutek zmian terytorialnych po I wojnie światowej. Z Bydgoszczą związał swoje ostatnie lata życia. Został pogrzebany na Cmentarzu Starofarnym. Na jego grobie widnieje bolesny w wymowie napis: "Traktatem ryskim z swej ziemi wygnany, deptać musiałem obce łany".

Latem 2006 roku zwłoki Edwarda Woyniłłowicza uroczyście przeniesiono i pochowano przy kościele pw. św. św. Szymona i Heleny przy placu Niepodległości w Mińsku. We wrześniu 2007 roku decyzją władz Mińska ulicy przy tym kościele nadano imię Edwarda Woyniłłowicza , jednak decyzja o zmianie nazwy ulicy została odwołana po sprzeciwie ze strony białoruskich komunistów .

Przypisy

Wzmianka o zmianach nazw ulic na portalu nn.by (biał.)

Przydatne linki

Towarzystwo Miłośników Ziemi Mińskiej im. Edwarda Woyniłłowicza

Bibliografia

E. Woyniłłowicz. Wspomnienia 1847—1928. Wilno, 1931.

Wł. Dzianisau, Kaścioł św. Szymona i św. Alieny, Miensk 1996 [broszura], ss. 15-31.

Roman Jurkowski. Listy Edwarda Woyniłłowicza do Mariana Zdziechowskiego z lat 1905-1928. // «Echa Przeszłości» VIII, cz. I. S. 209. Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie. 2007.

Gizela Chmielewska, Cierń Kresowy, Wydawnictwo L.T.W., 2010. ISBN 978-83-7565-128-7. S. 369.