Efekty specjalne - Polski Serwis Naukowy

Efekty specjalne (FX, SFX) – specjalne wrażenia wywierane na widzach, tworzone najczęściej komputerowo.

Historia

Po raz pierwszy efekty specjalne zostały zaprezentowane w filmach: "Enchanted Drawing" (1900) oraz Podróż na księżyc (1902) przedstawiający podróż astronautów na satelitę. Modele gwiazd i planet były robione z gliny lub były kukłami. Dziś te efekty wyglądają raczej śmiesznie, ale wtedy robiły naprawdę wielkie wrażenie. Gdy do kin wszedł Zaginiony świat (1925) prasa ogłosiła: żywy dinozaur! Dopiero później twórcy wyjaśnili iż były to kukły dinozaurów. Udoskonalone modele sztucznych dinozaurów i na dodatek wielką małpę zaprezentowano w filmie King Kong (1933). Niesamowite wrażenie robiły też efekty specjalne z obrazów Mumia (1932) i Metropolis (1926).

Poszukiwacze zaginionej arki (ang. Raiders of the Lost Ark) – film przygodowy z 1981 roku, w reżyserii Stevena Spielberga, wyprodukowany przez George Lucasa. Sztandarowe dzieło tzw. Kina Nowej Przygody i najbardziej dochodowy film 1981 roku (łącznie zarobił 384 mln. dolarów). W postać Indiany Jonesa, archeologa i poszukiwacza przygód, wcielił się Harrison Ford, który walcząc z nazistami próbuje odnaleźć Arkę Przymierza. Doczekał się trzech kontynuacji, Indiana Jones i Świątynia Zagłady (1984), Indiana Jones i ostatnia krucjata (1989) i Indiana Jones i Królestwo Kryształowej Czaszki (2008), a także serialu telewizyjnego Kroniki młodego Indiany Jonesa.

Gwiezdne wojny (ang. Star Wars) – tytuł serii filmów gatunku fantastyka (w ang.: space opera, science fantasy) George’a Lucasa oraz innych produktów związanych ze światem stworzonym w filmie: wydawnictw literackich, komiksów, gier fabularnych, gier komputerowych itp.

Sztucznych modeli potworów, robotów i zjawisk nadprzyrodzonych nie zarzucono aż do lat 90. XX wieku, udoskonalano je jednak na potęgę. Absolutne miejsce w dziedzinie czołowych efektów ma czwarty epizod Gwiezdnych wojen (1977) George'a Lucasa nagrodzony sześcioma Oscarami. Niesamowite wrażenie robiła wejściowa scena poruszającego się po kosmosie statku kosmicznego. Do najbardziej przemyślnych efektów specjalnych przed nadejściem techniki komputerowej należą sceny narodzin młodego potwora z Obcy - ósmy pasażer Nostromo (1979) Ridleya Scotta (do klatki piersiowej Johna Hurta - filmowy Kane - przyczepiono sztuczny tułów ozdobiony odpadkami z rzeźni) i otwierania Arki Przymierza przez faszystów z Poszukiwaczy zaginionej Arki Stevena Spielberga (1981). Po krótkiej chwili zachwytu naziści giną zabici w malowniczy sposób przez rozgniewanego Boga. Gumowa głowa płk. Dietricha skurczyła się przez odpompowanie z niej powietrza, sztuczną głowę Belloqa wysadzono w powietrze, a głowę majora Tohta zbudowano z wosku i poddano działania gorącego powietrza.

Forrest Gump to tytuł amerykańskiego filmu fabularnego z 1994 roku w reżyserii Roberta Zemeckisa. Wydanie filmu przyniosło twórcom potężne zyski finansowe – na całym świecie film zainkasował sześćset siedemdziesiąt siedem milionów dolarów.

Władca Pierścieni (tytuł oryginału: The Lord of the Rings) to powieść fantasy J.R.R. Tolkiena, dziejąca się w jego fikcyjnym świecie zwanym Śródziemiem.

Na początku lat 90. XX wieku świat oniemiał na widok techniki komputerowej. Modele i zjawiska nadprzyrodzone były tworzone przez komputery. Wciąż pozostawały one jednak luksusem dostępnym wyłącznie dla wysokobudżetowych superprodukcji jak Terminator 2: Dzień sądu Jamesa Camerona (1991) nagrodzony czterema oscarami, czy Park Jurajski Stevena Spielberga (1993) - trzy Oscary. Warto tu wspomnieć o Rolandzie Emmerichu twórcy tak efektownych obrazów jak Gwiezdne wrota (1994) czy Dzień niepodległości (1996).

Mumia (ang. The Mummy) - film produkcji kanadyjsko-niemiecko-amerykańskiej z 1999 w reżyserii i np. scenariusza Stephena Sommersa. Premiera światowa filmu odbyła się 7 maja 1999 roku.

Avatar – film amerykański z 2009 roku z gatunku science fiction. Twórcą, scenarzystą i reżyserem filmu jest James Cameron, który swój poprzedni film fabularny nakręcił 12 lat wcześniej. Światowa premiera odbyła się 18 grudnia 2009, a do polskich kin trafił on 25 grudnia 2009. Avatar jest najbardziej dochodowym filmem w historii kina.

Ogromny przełom w stosowaniu komputerowych efektów specjalnych nastąpił wraz z pojawieniem się na srebrnym ekranie filmu Matrix(1999) braci Wachowskich, wraz ze słynną sceną Matrix Bullet Time Fighting do której użyto nowatorskich technik nagrywania i przetwarzania obrazu. Prekursorami obecnie stosowanych efektów specjalnych, których prawdopodobnie nie da się już ulepszyć są Peter Jackson i Andy Serkis. Pierwszy z nich wyreżyserował cztery oszałamiające obrazy - trylogię Władcy pierścieni (2001 - 2003) i remake King Konga (2005). Filmy te zasłynęły dwiema stworzonymi komputerowo postaciami które nie tylko wyglądały jak żywe ale i sprawiały wrażenie szczególnie żywych - gadzinopodobnym stworem Gollumem i tytułową olbrzymią małpą - King Kongiem. Ich ruchy i zachowania były sterowane przez Serkisa. Niewątpliwie wielki sukces w dziedzinie efektów specjalnych odniósł James Cameron, który wykreował sztucznie świat Pandory (w filmie Avatar).

Gwiezdne wrota (ang. Stargate) to zastrzeżona nazwa, której właścicielem jest wytwórnia filmowa MGM. Obejmuje ona trzy filmy pełnometrażowe (Gwiezdne wrota, Stargate: The Ark of Truth, Stargate: Continuum), trzy seriale telewizyjne (Gwiezdne wrota, Gwiezdne wrota: Atlantyda i Gwiezdne wrota: Wszechświat), serial animowany (Stargate: Infinity), a także liczne książki, komiksy i gry komputerowe.

Jurassic Park – amerykański film z 1993 roku, zrealizowany na podstawie książki Michaela Crichtona o tym samym tytule, wyreżyserowany przez Stevena Spielberga. Został nagrodzony trzema Oscarami. Jest jednym z najbardziej dochodowych filmów w historii. Traktuje o fikcyjnej wyspie Isla Nublar, na której naukowcy skonstruowali park rozrywki z genetycznie wyhodowanymi dinozaurami. W polskiej telewizji wyświetlany również pod tytułem Park jurajski.

Wybrana filmografia

Podróż na Księżyc (1902)

Zaginiony świat (1925)

Metropolis (1926)

Mumia (1932)

King Kong (1933)

Wojna światów (1953) *

Ben-Hur (1959) *

2001: Odyseja kosmiczna (1968) *

Gwiezdne wojny: część IV - Nowa nadzieja (1977) *

Obcy - ósmy pasażer Nostromo (1979) *

Poszukiwacze zaginionej Arki (1981) *

Indiana Jones i świątynia zagłady (1984) *

Terminator (1984) *

Obcy - decydujące starcie (1986) *

Indiana Jones i ostatnia krucjata (1989)

Terminator 2: Dzień sądu (1991) *

Park Jurajski (1993) *

Gwiezdne wrota (1994) *

Forrest Gump (1994) *

Dzień Niepodległości (1996) *

Zaginiony Świat: Park Jurajski (1997) *

Titanic (1997) *

Matrix (1999) *

Mumia (1999) *

Władca Pierścieni: Drużyna Pierścienia (2001) *

Harry Potter i Kamień Filozoficzny (2001) *

Mumia powraca (2001) *

Władca Pierścieni: Dwie Wieże (2002) *

Władca Pierścieni: Powrót Króla (2003) *

King Kong (2005) *

Wojna światów (2005) *

Avatar (2009) *

2012 (2009) *

Incepcja (2010) *

Alicja w Krainie Czarów (2010)

Tron: Dziedzictwo (2010)

Oscar za efekty specjalne - * (Są przyznawane od 1939).

Obcy – decydujące starcie (tytuł oryg. Aliens) – film fantastycznonaukowy z 1986 roku, druga część serii filmów o Obcym, wyreżyserowana przez Jamesa Camerona. Laureat dwóch Oscarów za efekty specjalne i montaż.

2012 – amerykańsko-kanadyjski katastroficzny film science-fiction, wyreżyserowany przez Rolanda Emmericha, którego premiera w Polsce odbyła się 11 listopada, a w USA 13 listopada 2009 r.