Egzekucja zakładników tczewskich – publiczna egzekucja polskich zakładników przeprowadzona przez okupantów niemieckich w Tczewie. 24 stycznia 1940 na tzw. świńskim rynku członkowie SS i paramilitarnego Selbstschutzu rozstrzelali trzynastu Polaków – pracowników PKP, urzędników, kupców i rzemieślników. Zbrodni dokonano w odwecie za rzekome podpalenie przez polski ruch oporu niemieckich warsztatów samochodowych ulokowanych w tczewskiej fabryce "Arkona".

Początek niemieckiej okupacji

Żołnierze Wehrmachtu witani przez tczewskich volksdeutschów

Nadgraniczny Tczew został opanowany przez oddziały Wehrmachtu już 2 września 1939. W okupowanym mieście szybko zainstalowały się organy niemieckich władz policyjnych, państwowych i partyjnych. Funkcję landrata powiatu tczewskiego, a zarazem kierownika powiatowej organizacji NSDAP (kreisleitera) objął Otto Andres (zastąpiony po kilku miesiącach przez Reinholda Isendicka), natomiast burmistrzem miasta mianowano dr Gerharda Regiera. Na czele miejscowej placówki Gestapo stanął SS-Hauptsturmführer Adolf Leister. Jednocześnie w Tczewie i okolicach zaczęły tworzyć się struktury Selbstschutzu – paramilitarnej formacji, w której skład wchodzili przedstawiciele niemieckiej mniejszości narodowej zamieszkujący ziemie przedwojennej Polski.

Członkowie Selbstschutzu wraz z funkcjonariuszami gdańskiej grupy operacyjnej policji bezpieczeństwa (Einsatzkommando 16) oraz SS-manami z jednostki SS-Heimwehr-Sturmbann "Götze" rozpoczęli masowe aresztowania Polaków, których ofiarą padali przede wszystkim przedstawiciele lokalnej elity społecznej i intelektualnej, ale również osoby do których miejscowi Niemcy żywili po prostu osobiste urazy bądź pretensje. Ponadto na celowniku okupanta znaleźli się Żydzi. Owe represje były jedynie elementem szeroko zakrojonych działań eksterminacyjnych, które okupanci niemieccy realizowali na całym Pomorzu w ramach tzw. akcji "Inteligencja".

 Osobny artykuł: Intelligenzaktion na Pomorzu.

Począwszy od 10 września 1939 aresztowanych mieszkańców powiatu tczewskiego umieszczano w obozie przejściowym, który funkcjonował na terenie dawnych polskich koszar wojskowych w Tczewie, a od końca listopada – w gmachu miejscowej szkoły rzemieślniczej. Jesienią 1939 roku przez obóz przeszło łącznie około 1000–1500 osób, które poddano tam wyjątkowo brutalnemu traktowaniu. Na terenie koszar oraz w ich najbliższej okolicy zamordowano od 120 do 150 więźniów, spośród których udało się ustalić tożsamość 74. Wśród ofiar znalazło się m.in. szesnastu księży pelplińskich (członków kapituły diecezji chełmińskiej oraz profesorów pelplińskiego seminarium duchownego i słynnego Collegium Marianum) oraz kilku gdańskich Żydów. Ponadto wielu więźniów tczewskiego obozu wywieziono na śmierć do Lasu Szpęgawskiego lub do obozu koncentracyjnego Stutthof. Jednocześnie władze niemieckie podejmowały wysiłki na rzecz całkowitej germanizacji miasta, które końcem października 1939 zostało wraz z resztą Pomorza wcielone do Rzeszy jako część tzw. okręgu Gdańsk-Prusy Zachodnie. Na przełomie 1939/1940 roku wysiedlono z miasta blisko 1800 rodzin polskich (łącznie w okresie II wojny światowej wypędzono z Tczewa około 4000 Polaków).

 Osobne artykuły: Krwawa jesień pelplińska i Zbrodnia w Lesie Szpęgawskim.