Egzempcja Warmii - Polski Serwis Naukowy

Egzempcja Warmii (łac. exemptio – wykup spod czego, wyjęcie z czego) – przywilej uwalniający biskupa warmińskiego od obowiązku podległości metropolitalnej. Dzięki temu przywilejowi Warmia była wyjęta spod władzy arcybiskupiej w Rydze i bezpośrednio poddana Stolicy Apostolskiej.

Arcybiskup (gr. αρχή, arché - pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos - nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa ("ad personam").

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.

Warmia była jedyną w biskupi warmińscy zachowali bardzo korzystny status publiczno-prawny: byli najwyższymi dygnitarzami w Prusach, a w senacie Rzeczypospolitej zajmowali szóste miejsce, na zmianę z biskupem płockim.

Bezpośrednia zależność Warmii od Kurii Rzymskiej, z pominięciem metropolii w Rydze, praktycznie funkcjonowała już za czasów biskupów Mikołaja Tungena i Łukasza Watzenrodego. Wuj Mikołaja Kopernika nie składał przysięgi wierności arcybiskupowi ryskiemu, a nawet czynił starania, aby Warmię podnieść do rangi arcybiskupstwa. Od czasów biskupa Fabiana Luzjańskiego próbowano podporządkować Warmię metropolii w Gnieźnie. Jednak biskupi warmińscy kategorycznie się temu przeciwstawiali i konsekwentnie działali na rzecz utrzymania przywileju egzempcji.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

Egzempcja Warmii została ostatecznie usankcjonowana w roku 1566, gdy arcybiskup Rygi Wilhelm, brat Albrechta Hohenzollerna, przeszedł na luteranizm. Egzempcję Warmii utrwaliło przyznanie biskupom warmińskim przywileju paliusza i krzyża metropolitalnego. Przywilej ten nadał papież Benedykt XIV brewem z dnia 21 kwietnia 1742 r. biskupowi Adamowi Stanisławowi Grabowskiemu i jego następcom.

Krzyż (etymologicznie z łac. crux) – znak, kształt lub przedmiot w postaci dwóch linii przecinających się, na ogół pod kątem prostym (†). Jest jednym z najstarszych symboli ludzkości znanym w większości starożytnych religii. Niemal w każdym zakątku ziemi odkryto przedmioty związane z tym znakiem. Zazwyczaj wiązano go z jakąś formą kultu sił przyrody (ogień, słońce, życie). Jest też używany jako element herbu.

Albrecht Hohenzollern (ur. 17 maja 1490, zm. 20 marca 1568 w Tapiawie) – ostatni wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1511-1525. Wystąpił z niego razem ze znaczną liczbą innych rycerzy, co praktycznie zakończyło działalność zakonu w Prusach. 10 kwietnia 1525 złożył hołd lenny królowi Polski Zygmuntowi Staremu w Krakowie (nazwany później hołdem pruskim) i od tego czasu, aż do śmierci w 1568 r. sprawował władzę książęcą w dawnym państwie zakonnym przemianowanym na Prusy Książęce.

W roku 1929, po zawarciu konkordatu między Stolicą Apostolską a państwem niemieckim, Warmia została włączona do metropolii wrocławskiej. Wskutek tego diecezja warmińska utraciła przywilej egzempcji.

Po normalizacji stosunków między Polską a Niemcami papież Paweł VI konstytucją apostolską z 28 czerwca 1972 r. wyłączył diecezję warmińską z metropolii wrocławskiej i podporządkował ją metropolii warszawskiej. 25 marca 1992 r. diecezja warmińska bullą "Totus Tuus Poloniae populus" Ojca Świętego Jana Pawła II została podniesiona do rangi arcybiskupstwa. Pierwszym arcybiskupem warmińskim został dotychczasowy biskup warmiński Edmund Piszcz.

Konkordat (łac. concordatum: uzgodniony) – umowa międzynarodowa zawierana między państwem a Stolicą Apostolską, regulująca sprawy interesujące obie strony (pozycja Kościoła katolickiego w danym państwie, kwestie własności, nauczania religii, ważności małżeństw sakramentalnych, wpływu władz państwowych na obsadę stolic biskupich itp.). Ponadto nazwa konkordat używana jest również jako nazwa techniczna na oznaczenie jakiejkolwiek umowy dwustronnej pomiędzy władzą kościelną i państwową.

Brewe (w łac. krótkie pismo) – urzędowe pismo papieskie dotyczące spraw mniejszej wagi. W odróżnieniu od bulli jest pisane zwykłą łaciną na cienkim pergaminie, opatrzone czerwoną woskową pieczęcią papieską, którą jest odciśnięty Pierścień Rybaka.

Zobacz też

diecezja warmińska

Linki zewnętrzne

Archidiecezja Warmińska

http://domwarminski.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=18 Treść II pokoju toruńskiego]