Ten artykuł dotyczy ekonomii partycypacyjnej. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Ekonomia uczestnicząca albo ekonomia partycypacyjna lub parecon (od ang. par-ticipatory econ-omics) - system proponowany jako alternatywa dla innych systemów takich jak kapitalizm i koordynatoryzm, pochodzący z prac radykalnych teoretyków Michaela Alberta i Robina Hahnela. Parecon rozwija się od lat osiemdziesiątych XX wieku.

Podstawowe wartości, które ma wprowadzić w życie, to sprawiedliwość, solidarność, różnorodność, samorządność i efektywność. W celu ich osiągnięcia proponuje następujące instytucje i zasady:

Powyższe cztery elementy mają zagwarantować minimum hierarchii oraz maksimum przejrzystości w dyskusjach i podejmowaniu decyzji.

Albert i Hahnel podkreślają, że ekonomii uczestniczącej, jako alternatywnej teorii ekonomicznej, muszą towarzyszyć analogiczne projekty dotyczące polityki, kultury i relacji międzyludzkich. Pracę nad partycypacyjną wizją polityczną rozpoczął Stephen R. Shalom, nazywając ją "polityką uczestniczącą" (parpolity od ang. participatory politics). Jako możliwe zasady przyszłych alternatywnych projektów w tych sferach społecznych dyskutowane są elementy anarchizmu w sferze politycznej, polikulturalizmu w sferze kultury i feminizmu w sferze rodziny oraz gender.

Struktura instytucjonalna gospodarki uczestniczącej

Jednym z najważniejszych założeń ekonomii uczestniczącej jest to, że wszyscy powinni mieć udział w decyzjach proporcjonalny do stopnia, w jakim te decyzje ich dotyczą. Robin Hahel wyjaśnia tę zasadę na przykładzie zanieczyszczenia środowiska: "jeśli tylko mieszkańcy dzielnicy II Waszyngtonu sądzą, że wpływają na nich niekorzystnie zanieczyszczenia produkowane przez dzielnicę II, wówczas [decyzje podejmuje się na poziomie] dzielnicy II. Ale jeśli federacja mieszkańców wszystkich dzielnic Waszyngtonu uznaje, że substancje zanieczyszczające w dzielnicy II oddziałują na mieszkańców wszystkich dzielnic, wtedy [decyzje podejmuje] całe miasto Waszyngton. (…) Jednakże powyższa procedura w rocznym procesie planowania chroni środowisko wystarczająco tylko wtedy, gdy obecni mieszkańcy rejonu są jedynymi, którzy ponoszą negatywne konsekwencje. Jest tak faktycznie w przypadku niektórych substancji zanieczyszczających środowisko, ale często konsekwencje obecnego zanieczyszczenia środowiska ponoszą następne pokolenia. Interesy przyszłych pokoleń muszą być chronione w długookresowym procesie partycypacyjnym oraz przez aktywny ruch ekologiczny."

Tę zasadę podejmowania decyzji często określa się mianem samorządu. W ekonomii uczestniczącej zajęła ona miejsce wolności ekonomicznej, ponieważ zdaniem zwolenników pareconu ta ostatnia jest nieodpowiednią i błędną koncepcją, niedającą żadnych wskazówek zachowania w sytuacjach, gdy wchodzi ze sobą w konflikt wolność różnych osób.

Rady producentów i konsumentów

Rady konsumentów i producentów, gdzie poszczególne osoby uczestniczą w obu rodzajach rad, mają być instytucjami wprowadzającymi w życie powyższe zasady podejmowania decyzji.

Z terytorialnego punktu widzenia te rady pokrywałyby się z radami dzielnicowymi, radami miast albo regionów oraz kraju. Decyzje zapadałyby albo na mocy konsensusu, albo głosami większości, względnie w jakiś inny sposób zgodny z ogólną zasadą podejmowania decyzji (w zależności od tego, co poszczególne rady uznają za najodpowiedniejsze).

Decyzje dotyczące spraw lokalnych zapadałyby w radzie konsumentów dzielnicy albo miasta, prawdopodobnie w porozumieniu z radami producentów miasta i kraju. Ogólnokrajowe decyzje, dotyczące na przykład systemu transportowego, byłyby dyskutowane przez radę krajową radę konsumentów, prawdopodobnie w porozumieniu z miejską radą producentów, gdzie produkowane są materiały, albo ogólnokrajowych czy międzynarodowych radach producentów.

Rady producentów odpowiadałyby radom zakładowym, a zakłady o podobnym profilu łączyłyby się na coraz wyższych poziomach.

czytaj dalej: [2], [3]