Eksperyment kortowski - Polski Serwis Naukowy

Plan batymetryczny Jeziora Kortowskiego z zaznaczonym miejscem ułożenia rurociągu

Schemat eksperymentu kortowskiego

Eksperyment kortowski (metoda Olszewskiego) – metoda rekultywacji jezior, opracowana i zastosowana po raz pierwszy w 1956 r. przez profesora Przemysława Olszewskiego (WSR w Olsztynie) w zeutrofizowanym Jeziorze Kortowskim (Olsztyn). Polegała ona na odprowadzaniu przeżyźnionych wód hypolimnionu za pomocą drewnianej rury, działającej na zasadzie lewara. Woda z hypolimnionu odprowadzana była do rzeki Kortówki, a dalej do rzeki Łyny.

Jezioro Rudnickie Wielkie - jezioro przepływowe położone w granicach Grudziądza, obejmuje 177,7 ha, maksymalna głębokość wynosi 11,5 m, lustro wody znajduje się 22,6 m n.p.m. Na jeziorze znajduje się wyspa o powierzchni 0,7 ha. Przeciętny czas trwania pokrywy lodowej na jeziorze w latach 1960-1970 wynosił 130 dni. W 1982 roku ułożono na dnie jeziora dwa rurociągi: o długości 312 m i 565 m, a 16 września 1990 roku trzeci rurociąg o długości 360 m - w celu odprowadzenia do rzeczki Rudniczanki przeżyźnionych beztlenowych wód naddennych. (Zobacz Eksperyment kortowski).

Akademia Rolniczo-Techniczna im. Michała Oczapowskiego w Olsztynie (ART) – jedna z trzech placówek, na bazie których powstał 1 września 1999 Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie.

Zimą 1956 r. w jeziorze został umieszczony czworościenny rurociąg (tzw. "rura Olszewskiego") o wymiarach 40 na 50 cm w przekroju i 180 m długości, wykonany z desek obitych papą. Jeden z końców "rury" zanurzony był w jeziorze na głębokość 13 m, drugi znajdował się w rzece Kortówce. Pod wpływem ciśnienia hydrostatycznego woda z hypolimnionu poprzez rurociąg wypływała do Kortówki z maksymalną wydajnością 180 litrów na sekundę.

Jezioro Kortowskie – jezioro przepływowe położone w południowo-zachodniej części Olsztyna w bezpośrednim sąsiedztwie dzielnic Słoneczny-Stok, Dajtki i Kortowo – kampusu Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego, w zlewni Łyny-Pregoły.

Politechnika Gdańska – państwowa uczelnia wyższa o profilu technicznym w Gdańsku. Według ogólnoświatowego rankingu szkół wyższych Webometrics Ranking of World Universities opracowana przez hiszpański instytut Consejo Superior de Investigaciones Científicas uczelnia zajmuje 4. miejsce w Polsce wśród uczelni technicznych, a w świecie 779. pośród wszystkich typów uczelni..

Początkowo rezultaty obniżenia trofizmu jeziora nie były duże, ze względu na fakt, iż napływające wody (wpływająca rzeka Kortówka) były tylko nieco mniej zeutrofizowane niż woda w samym jeziorze, oraz dlatego, że koniec rury nie docierał do największych głębokości.

Po kilku latach przejrzystość wody poprawiła się, a czas deficytu tlenowego przy dnie uległ skróceniu. Zmalały zakwity wód.

Łyna (ros. Лава, Ława, niem. Alle, prus. Alna) – rzeka w północno-wschodniej Polsce (województwo warmińsko-mazurskie) i Rosji (Obwód kaliningradzki). Lewy dopływ Pregoły. Płynie przez Pojezierze Olsztyńskie i Nizinę Sępopolską.

Eutrofizacja – proces wzbogacania zbiorników wodnych w substancje pokarmowe (nutrienty, biogeny), jest to wzrost trofii, czyli żyzności wód. Dotyczy to nie tylko zbiorników wodnych ale również cieków.

W 1973 r., po śmierci prof. Olszewskiego, rekultywacją jeziora zajął się ówczesny adiunkt, prof. Czesław Mientki. Pomimo częstych napraw, nieszczelności drewnianego rurociągu uniemożliwiały uzyskanie zakładanych efektów rekultywacji. Dlatego w latach 1974-75 zaprojektowano i przy współpracy z Zakładem Tworzyw Sztucznych Instytutu Okrętowego Politechniki Gdańskiej zbudowano z włókna szklanego i żywicy poliestrowej nowy rurociąg (średnica 60 cm, długość 250 m, wydajność maksymalna 250 litrów na sekundę). Jego wlot znajduje się w najgłębszym miejscu jeziora (17,2 m). Nowy rurociąg działa bezawaryjnie do chwili obecnej.

Trofizm (trofia wód) - termin określający produktywność biologiczną zbiorników wodnych. Pod pojęciem trofia zbiornika (trofizm) rozumie się także zespół czynników środowiskowych decydujących (wpływających) o żyzności zbiornika wodnego. Trofizm uzależniony od wielu czynników, np. ilości nawozów dostających się do wód, składu i liczebności organizmów itp. Najczęściej trofia zbiornika utożsamiana jest z zawartością biogenów w toni wodnej (śródjezierzu) i zdeponowanych w osadach dennych profundalu, pomijając biogeny zdeponowane w litoralu. Trofizm odnoszony jest najczęściej do jezior (wód jeziornych).

Przemysław Olszewski (ur. 23 czerwca 1913 w Krakowie, zm. 16 grudnia 1972 w Olsztynie), hydrobiolog i limnolog polski, profesor Wyższej Szkoły Rolniczej i Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie.

Pozytywne efekty stosowanej na Jeziorze Kortowskim metody i jednocześnie stosunkowo niewielki koszt zabiegu (woda odpływa samoczynnie bez nakładów energetycznych), zadecydowały o zastosowaniu jej na wielu innych jeziorach: Hecht, Piburger, Reither, Kleiner Montiggler, Laacher, Lützelsee, de Paladru, Bled, Gemündener Maar, Meerfelder Maar, Waramaug, Wononscopomuc, Burgäschi, Mauen. W Polsce podobny system zastosowano w latach 1982 i 1991 w Jeziorze Rudnickim Wielkim w Grudziądzu. Wody hypolimnionu z tego zbiornika usuwane są w łącznej ilości 90 litrów na sekundę za pomocą 3 rurociągów (15 l/s, 25 l/s, 50 l/s) z dwóch najgłębszych miejsc.

Papa (niem. Pappe) - materiał budowlany stosowany do wykonywania izolacji przeciwwilgociowych i przeciwwodnych elementów budynku lub budowli (izolacje fundamentów, posadzek, ścian piwnic i pokryć dachowych). Otrzymywany przez nasączenie masą asfaltową lub smołową osnowy z tektury (tzw. papy tradycyjne) lub welonu z włókna szklanego lub poliestrowego. W Polsce w obrocie handlowym papy z osnową z welonu szklanego mają w symbolu oznaczenie V oraz liczbę oznaczającą gramaturę welonu, np. "W-V60 S42" oznacza papę z osnową z welonu szklanego o gramaturze 60g/m2. Papy na osnowie z tkaniny poliestrowej mają w symbolu oznaczenie PY lub PYE oraz gramaturę osnowy, np. "W-PYE250 S52" oznacza papę na osnowie z tkaniny poliestrowej o gramaturze 250g/m2. Papę na osnowie z welonu szklanego od papy na osnowie z tkaniny poliestrowej można bardzo łatwo odróżnić doświadczalnie - tę pierwszą można bez problemu przerwać w rękach, gdy tymczasem papy na tkaninie poliestrowej praktycznie nie da się ręcznie rozerwać.

Grudziądz (niem. Graudenz, łac. Graudensis, ros. Грудзёндз) – miasto na prawach powiatu w województwie kujawsko-pomorskim nad Wisłą. W latach 1975-1998 miasto leżało w administracyjnych granicach województwa toruńskiego. Liczba mieszkańców miasta wynosi 99 074 co daje mu 4. miejsce pod względem wielkości w województwie i 40. miejsce w Polsce. Miasto ciągnie się w kierunku południkowym ponad 12,5 km, w kierunku równoleżnikowym tylko 6,2 km. Na południe od ujścia Osy wznosi się Kępa Forteczna (86,1 m n.p.m.), zaś na południe od niej – Kępa Strzemięcińska (79,3 m n.p.m.)

Drewniany rurociąg Olszewskiego na lodzie przed zatopieniem (zima 1955/56 r.)

Prace przy układaniu nowego rurociągu na Jeziorze Kortowskim (lipiec 1976 r.)

Lokalizacja rury Olszewskiego — ujście Kortówki z jeziora Kortowskiego

Zobacz też

eutrofizacja