Eksplozja czołgu-pułapki na ulicy Kilińskiego

Wrak pojazdu-miny na ulicy Kilińskiego, 13 sierpnia 1944

Eksplozja czołgu-pułapki na ulicy Kilińskiego – wybuch zdobytego przez powstańców warszawskich niemieckiego pojazdu specjalnego Borgward IV - Sd.Kfz. 301, do którego doszło 13 sierpnia 1944 przy ulicy Kilińskiego na warszawskim Starym Mieście.

W wyniku eksplozji, prawdopodobnie celowo opóźnionej przez Niemców, zginęło ponad trzystu powstańców i cywilów, którzy tłumnie zbiegli się podziwiać zdobyty pojazd. Wydarzenie to przeszło do historii jako "wybuch czołgu-pułapki" i jest uznawane za jeden z najtragiczniejszych epizodów obrony Starego Miasta. Od 1992 rocznica wybuchu jest obchodzona jako Dzień Pamięci Starówki.

Czołg – gąsienicowy wóz bojowy, przeznaczony do walki z siłami przeciwnika na krótkich i średnich dystansach za pomocą prowadzenia ognia na wprost. Ciężki pancerz i duża mobilność zapewniają czołgom przetrwanie na polu bitwy, a napęd gąsienicowy pozwala na przemieszczanie się z dużą prędkością w trudnym terenie. Czołg jest zasadniczym środkiem prowadzenia walki lądowej, zwłaszcza natarcia.
Adam Józef Borkiewicz ps. „Leszczyński”, „Poleski” (ur. 17 marca 1896 w Bąkowej Górze, zm. 29 grudnia 1958 w Warszawie) – żołnierz Legionów Piłsudskiego, pułkownik Wojska Polskiego, członek Komendy Głównej Armii Krajowej, historyk wojskowości. Jako pierwszy historyk podjął się opisania przebiegu powstania warszawskiego.

Zdobycie "czołgu"

Schwerer Ladungsträger Borgward B IV (Sd.Kfz. 301)

Szczegółowo przebieg wydarzeń związanych z tragedią na ulicy Kilińskiego opisał (m.in. w relacji dla "Gazety Wyborczej") weteran batalionu AK "Gustaw", Witold Piasecki "Wiktor". Według jego relacji, 13 sierpnia 1944, około godziny 8:00 lub 9:00, dwa niemieckie czołgi typu PzKpfw IV ostrzelały z Placu Zamkowego polskie pozycje na ulicy Świętojańskiej i na Podwalu. Zaraz potem zza czołgów wyłonił się niewielki pojazd, który ruszył wprost na przegradzającą Podwale barykadę, bronioną przez żołnierzy batalionu "Gustaw". Na szarżującą maszynę poleciały butelki z benzyną. Celnie trafiony pojazd stanął w płomieniach i utknął na barykadzie. Kierowca pojazdu uciekł nim zaskoczeni obrotem sytuacji powstańcy zdołali chwycić za broń. AK-owcy szybko ugasili płomienie piaskiem.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).
Działo pancerne to rodzaj działa samobieżnego - działo artyleryjskie umieszczone na silnie opancerzonym podwoziu gąsienicowym. Jego zadaniem było wspieranie ogniem artyleryjskim piechoty i czołgów. Zazwyczaj działa pancerne budowano na podwoziach takich samych, jak czołgi.

Inne relacje podają nieco odmienny przebieg wydarzeń. Niemiecki atak miał się rozpocząć o godzinie 10:00, a zapoczątkować go miał godzinny ostrzał powstańczych pozycji przez trzy niemieckie działa pancerne. Dopiero później osłaniany przez nieco większy wóz pancerny i piechotę niemiecki pojazd (nazywany w relacjach "tankietką") miał ruszyć do szarży na barykadę.

Podchorąży – tytuł wojskowy kandydata na oficera zawodowego lub rezerwy (tradycyjnie tytuł ten jest używany także w innych służbach mundurowych, np. w straży pożarnej).
Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Zdobyczną maszynę zbadał jako pierwszy podchorąży Wiktor Trzeciakowski "Tur" (według innych relacji był to podchorąży Ludwik Wyporek "Miętus"). Polskich żołnierzy zaskoczył fakt, iż zdobyty pojazd nie przypominał żadnego znanego im niemieckiego wozu bojowego. Nie posiadał też żadnego uzbrojenia, lecz tylko radio. Dowódca batalionu kapitan Ludwik Gawrych "Gustaw" oraz jego zastępca Włodzimierz Stetkiewicz "Włodek" nakazali swoim żołnierzom zachować ostrożność i trzymać się z daleka od pojazdu. Podejrzewali, że jego porzucenie może być podstępem wroga, tym bardziej, że po utracie wozu Niemcy z niewiadomych przyczyn natychmiast wstrzymali ogień. Dowództwo postanowiło, że "Wiktor" (pełniący funkcję batalionowego pirotechnika) zbada zdobycz po zapadnięciu zmroku.

Kolumbowie – polski serial telewizyjny opowiadający o losach przedstawicieli pokolenia kolumbów – konspiratorów, żołnierzy Armii Krajowej podczas okupacji niemieckiej, a później powstania warszawskiego.
Plac Zamkowy w Warszawie – plac w Warszawie, położony na skraju Starego Miasta, u wylotu Traktu Królewskiego, który wytyczał główny kierunek rozwojowy miasta w XVIII wieku wzdłuż skarpy wiślanej.

W międzyczasie, około godziny 17:00, inna grupa powstańców przejęła jednak pojazd, powołując się na rzekome polecenie dowództwa obrony Starego Miasta. Byli to prawdopodobnie żołnierze któregoś z powstańczych oddziałów zmotoryzowanych – dywizjonu motorowego "Młot" lub kompanii motorowej "Orlęta". Uruchomili pojazd i wjechali nim w uliczki Starówki, budząc ogromny entuzjazm ludności cywilnej, która słysząc okrzyki "czołg zdobyty!" zbiegła się tłumnie, aby podziwiać zdobycz.

Major – stopień oficerski używany w armiach wielu krajów. W wojsku polskim jest to stopień niższy od podpułkownika, wyższy od kapitana. Major wchodzi w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych. Odpowiednikiem majora w marynarce wojennej jest komandor podporucznik a w policji podinspektor Policji.
Tadeusz Komorowski, ps. Bór, Znicz, Lawina (ur. 1 czerwca 1895 w Chorobrowie, w pow. brzeżańskim, zm. 24 sierpnia 1966 w Buckley, w Anglii) – generał dywizji Wojska Polskiego, dowódca Armii Krajowej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)