Elżbieta Bośniaczka - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy królowej. Zapoznaj się również z: Elżbieta Bośniacka - poetka.

Elzbieta Bośniaczka nad grobem Ludwika Węgierskiego

Elżbieta Bośniaczka (ur. ok. 1340, zm. w styczniu 1387 w Nowym Grodzie), żona Ludwika Węgierskiego, królowa węgierska i królowa polska.

Ban to tytuł spotykany w środkowej i południowo-wschodniej Europie między VII a XX wiekiem. Pierwotnie używany wśród rdzennej ludności Bośni od VII wieku, a później też w Chorwacji, w Węgrzech, na Wołoszczyźnie od XIV wieku do 1831 roku, w średniowiecznej Mołdawii, w Serbii, i w Królestwie Jugosławii od 1929 do 1941 roku. Ziemia pod władzą bana nosiła nazwę banat lub banowina.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Elżbieta była jedyną córką Stefana II Kotromanicia, bana Bośni i Elżbiety kujawskiej, córki Kazimierza III, księcia gniewkowskiego.

Bardzo wcześnie została sprowadzona na dwór swojej potężnej krewnej, Elżbiety Łokietkówny, węgierskiej królowej-matki. Data przyjazdu nie jest znana; jeszcze w 1350 roku była w Bośni. Elżbieta Bośniaczka słynęła z urody i zwróciła uwagę swojego kuzyna, Ludwika, króla Węgier. Ten postanowił poślubić kuzynkę i wystąpił o dyspensę do Innocentego VI (między narzeczonymi istniało pokrewieństwo czwartego stopnia). 20 czerwca 1353 roku Ludwik ożenił się z Elżbietą, a dopiero 31 sierpnia tego roku papież wydał zgodę na ten związek.

Elżbieta Łokietkówna (ur. 1305, zm. 29 grudnia 1380 w Budzie) – królewna polska, królowa węgierska, regentka w Polsce w latach 1370-1375, 1376-1377 i 1378-1380 z dynastii Piastów.

Innocenty VI (łac. Innocentius VI), faktycznie Étienne Aubert (ur. w 1282 w Monts we Francji, zm. 12 września 1362 w Awinionie) – papież "niewoli awiniońskiej".

Urodziła 4 córki: Marię, Katarzynę, Marię i Jadwigę. 17 listopada 1370 Ludwik w myśl układu budzińskiego koronował się na króla Polski, tymczasem Elżbieta pozostała na Węgrzech, niemniej zaczęła używać tytułu królowej Polski.

Po śmierci regentki Elżbiety Łokietkówny 29 grudnia 1380 i Ludwika Węgierskiego 10 sierpnia 1382 Elżbieta Bośniaczka skupiła w swoim ręku pełnię władzy. Zmieniła postanowienia co do sukcesji tronu - Maria miała zostać władcą Węgier a Jadwiga Polski. Ponadto zerwała zaręczyny obu swych córek - Marii z Zygmuntem Luksemburskim (w rezultacie nieskutecznie) i Jadwigi z Wilhelmem Habsburgiem. Zmiany te spowodowały zamieszania przede wszystkim na węgierskim tronie. Królowa Maria i regentka Elżbieta zostały zdetronizowane. Królem Węgier został król Neapolu Karol III z Durazzo. W wyniku spisku Elżbiety Bośniaczki i palatyna Garai nowy król został zamordowany. Władzę w wewnętrznie osłabionym kraju ponownie objęły Elżbieta z córką. W obawie przed Chorwatami (zwolennikami Durazzo) obie kobiety schroniły się w posiadłości Garai w południowych Węgrzech. Wkrótce zostały napadnięte i uwięzione w zamku Nowy Grod nad Adriatykiem. Elżbieta nie doczekała się pomocy od męża Marii - Zygmunta Luksemburskiego, który dążył do przejęcia węgierskiej korony. Została uduszona przed 15 stycznia 1387 i została tymczasowo pochowana w kościele św. Chrysogomo w Zadarze. W tym samym roku jej zwłoki zostały przewiezione do nekropolii królów węgierskich w Székesfehérvár.

Kazimierz (Kaźko) III gniewkowski (urodzony pomiędzy 1280 a 1287 - zmarł pomiędzy 1347 a 1350), 1287-1302 pod opieką najpierw matki później starszych braci Leszka i Przemysła, od 1306 lennik Polski, w latach 1306-1309 namiestnik na Pomorzu Gdańskim z ramienia Władysława Łokietka, od 1314 roku w wyniku podziału z braćmi książę gniewkowski, w latach 1332-1343 usunięty z księstwa przez Krzyżaków.

Chorwaci – naród południowosłowiański, liczący około 7 mln ludzi. Zamieszkują głównie Chorwację (około 4 mln) oraz Bośnię i Hercegowinę (0,6 mln). Większe skupiska Chorwatów znajdują się też w Austrii i Serbii. Na emigracji żyje około 2,5 mln Chorwatów, głównie w USA (0,3 mln), Chile (0,3 mln), ale również w takich krajach jak Argentyna, Niemcy, Kanada, Australia, Szwecja, i Brazylia.

Bibliografia

Dworzaczek W., Genealogia, Warszawa 1959, tab. 85.

Rudzki E., Polskie królowe, t. 1, Warszawa 1990, s. 47-62.

Sroka S. A., Genealogia Andegawenów węgierskich, Kraków 1999, s. 30.

Przypisy

Elżbieta Bośniaczka była - przez swoją matkę Elżbietę kujawską, dziadka ojczystego Kazimierza gniewkowskiego i pradziadka Siemomysła kujawskiego - praprawnuczką Kazimierza I kujawskiego. Ludwik Węgierski - przez swoją matkę Elżbietę Łokietkównę i dziadka ojczystego Władysława Łokietka - był prawnukiem tegoż Kazimierza I kujawskiego.

Karol III z Durazzo, zw. Małym (ur. w 1345, zm. 24 lutego 1386 w Wyszehradzie) – król Neapolu w latach 1382-1386, w latach 1383-1386 książę Achai, król Węgier (jako Karol II) w latach 1385-1386 z dynastii Andegawenów. Syn Ludwika z Durazzo, hrabiego Gravina i Małgorzaty Sanseverino, córki hrabiego Corigliano Roberta Sanseverino. Po mieczu prawnuk króla Sycylii i Neapolu Karola II.

Katarzyna Andegaweńska (węgr. Katalin) (ur. początek lipca 1370, zm. 1378) - pierwsza lub druga córka króla Węgier i Polski Ludwika Andegaweńskiego. Pochodziła z jego drugiego małżeństwa z Elżbietą Bośniaczką.