Elżbieta wrocławska - Polski Serwis Naukowy

Elżbieta wrocławska (ur. w latach 1224-1232, zm. 16 stycznia 1265 w Modrzu) – śląska księżniczka, księżna wielkopolska, córka Henryka II Pobożnego.

Elżbieta była piątym pod względem starszeństwa dzieckiem księcia śląskiego Henryka II Pobożnego i córki króla Przemysła Ottokara I, Anny Czeskiej.

Dzieciństwo spędziła w klasztorze w Trzebnicy, gdzie pozostawała zapewne pod silnym wpływem babki Jadwigi z Meranu - późniejszej świętej. Nie jest pewne czy ulegając naciskom wstąpiła wówczas do klasztoru. O tym że Elżbieta została jednak mniszką można byłoby sądzić z tonu pełnego oburzenia kroniki wielkopolskiej, kiedy w 1244 r. opuściła Trzebnicę porwana stamtąd przez rodzonego brata Bolesława Rogatkę, który pragnął wydać ją za księcia wielkopolskiego Przemysła I.

Henryk II Pobożny (ur. 1196/1207, zm. 9 kwietnia 1241 [1]) – książę śląski, krakowski i wielkopolski 1238- 1241 (do 1239 tylko w południowej Wielkopolsce po linię rzeki Warty). Przez cały okres nad ziemią kaliską i wieluńską (rudzką) wyłącznie opieka nad małoletnimi książętami. W latach 1238 - 1239 rządy w księstwie opolskim i opieka nad sandomierskim.

Książęta wielkopolscy - lista obejmuje władców Wielkopolski. Wielkopolska w 1138 roku, na mocy ustawy sukcesyjnej Bolesława III Krzywoustego, przypadła jego synowi Mieszkowi III Staremu. Dzielnicą tą rządzili Piastowie wielkopolscy, a przejściowo także Henryk I Brodaty i Henryk II Pobożny, przedstawiciele śląskiej linii tej dynastii.

Małżeństwo było zawarte z powodów politycznych. Przemysł I chciał za jego pomocą zabezpieczyć się przed awanturniczą polityką Bolesława Rogatki. Być może liczył również, że pozwoli mu ono na odzyskanie terytorialnych strat ojca na rzecz książąt śląskich - południowo-zachodniej Wielkopolski. Ślub nie spełnił w pokładanych w nim nadziei, gdyż już w 1246 r. doszło do zbrojnego konfliktu pomiędzy szwagrami.

4 czerwca jest 155. (w latach przestępnych 156.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 210 dni. Słońce w tym dniu znajduje się w zodiakalnym gwiazdozbiorze Bliźniąt.

Bazylika Archikatedralna św. Piotra i św. Pawła w Poznaniu – jeden z najstarszych polskich kościołów i najstarsza polska katedra (od 968), położona na Ostrowie Tumskim. Jest ona miejscem pochówku pierwszych władców Polski i przypuszczalnym miejscem chrztu Mieszka I. Obecna gotycka katedra powstała w XIV – XV w., częściowo odbudowana i regotyzowana po zniszczeniach II wojny światowej.

O rządach Elżbiety jako księżny poznańskiej wiemy bardzo niewiele. W 1250 stała ona zapewne za fundacją klasztoru cysterek w Owińskach, gdzie sprowadzono mniszki m.in. z Trzebnicy.

Elżbieta z małżeństwa z Przemysłem I miała pięcioro dzieci:

Konstancja (1245 lub 1246 - 8 października 1281) późniejszą żonę Konrada, margrabiego brandenburskiego,

Eufrozyna (? - 17 lutego 1298) ksienię w klasztorze w Trzebnicy,

Anna (1253 - po 26 czerwca 1295) mniszkę w Owińskach, później ksienię,

Eufemia (1253 - 5 września 1298) mniszkę u klarysek we Wrocławiu,

Przemysł II (urodzonego już po śmierci męża - 14 października 1257 - 8 lutego 1296), króla polskiego w latach 1295-1296.

Kiedy 4 czerwca 1257 zmarł Przemysł I Elżbieta zamieszkała w swoich dobrach oprawnych w Modrzu koło Poznania, gdzie zmarła 16 stycznia 1265. Pochowana została najprawdopodobniej w katedrze poznańskiej.

Owińska – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Czerwonak, położona około 8 km na północ od granic Poznania, licząca 2272 mieszkańców (28.02.2006).

Przemysł I (niepoprawnie Przemysław I) (ur. pomiędzy 5 czerwca 1220 a 4 czerwca 1221, zm. 4 czerwca 1257 w Poznaniu), książę wielkopolski w latach 1239-1247 (współrządy z bratem), (według niektórych historyków w latach 1239-1241 tylko książę na Ujściu), 1247-1249 w Poznaniu i Gnieźnie, 1249-1250 w Poznaniu i Kaliszu, 1250-1253 w całej Wielkopolsce, 1253-1257 w Poznaniu.

Przypisy

Kazimierz Jasiński, Rodowód Piastów Śląskich, Wrocław 1973, t. I, s. 115-117, Włodzimierz Dworzaczek, Genealogia, Warszawa 1959, tablica 5, 82.
Kronika Wielkopolska, tłumaczył Kazimierz Abgarowicz, wstęp i komentarze Brygida Kurbisówna, Warszawa 1965, s. 224.
Fakt pobytu Elżbiety w klasztorze trzebnickim degebat in Trebnicz odnotowały: Kronika Polska, oprac. L.Ćwikliński, w: MPH, t. III, s. 651, oraz Kronika książąt polskich, oprac. Z. Węclewski, w: MPH, t. III, s. 490. Nie przesądza to wbrew zdaniu Oswalda Balzera, Genealogia Piastów, Kraków 2005, s. 402, że Elżbieta złożyła śluby zakonne. Według K. Jasińskiego - Genealogia Piastów wielkopolskich. Potomstwo Władysława Odonica, [w:] Nasi Piastowie, „Kronika Miasta Poznania” 1995, nr 2, s. 41 zapewne wychowywała się przed ślubem w tym klasztorze.
Tak Kronika Wielkopolska ... s. 224, 277. Z nieznanych powodów kronikarz wielkopolski w jednym miejscu zapisał, że żona Przemysła miała na imię Jadwiga, w drugim widnieje już poprawne imię: Elżbieta.
Aleksander Swieżawski, Przemysł II. Król Polski, Warszawa 2006, s. 71.
Zofia Waniek, Powiązania genealogiczne askańsko-wielkopolskie w XII i XIII w. "Prace Komisji Historii", XI, 1975, Bydgoskie Towarzystwo Naukowe, Prace Wydziału Nauk Humanistycznych, seria C,nr 16, s. 94, por. Edward Rymar, Studia i materiały z dziejów Nowej Marchii i Gorzowa. Szkice historyczne,Gorzów Wlkp. 1999,s. 19.
Oswald Balzer, Genealogia Piastów ..., s.400.
Kronika Wielkopolska ... , s. 277.
K. Jasiński, Genealogia Piastów wielkopolskich. Potomstwo Władysława Odonica, s. 41.

Bibliografia

Jasiński K., Genealogia Piastów wielkopolskich. Potomstwo Władysława Odonica, [w:] Nasi Piastowie, „Kronika Miasta Poznania” 1995, nr 2, s. 34-66.