El Verdugo - Polski Serwis Naukowy

El Verdugo (hiszp. Kat) – opowiadanie Honoriusza Balzaka z cyklu Komedia ludzka, stanowiące część Studiów filozoficznych. Zostało pierwszy raz opublikowane w czasopiśmie La Mode w 1830. Jest to jedne ze starszych części Komedii ludzkiej i zarazem jeden z najsilniej zabarwionych romantyzmem dzieł Balzaka.
Język hiszpański – język należący do rodziny romańskiej języków indoeuropejskich. Współczesne standardy literackie (z Hiszpanii i Ameryki hiszpańskojęzycznej) wywodzą się ze średniowiecznego języka kastylijskiego. Jeszcze dziś język hiszpański bywa nazywany kastylijskim, dla odróżnienia go od innych języków używanych w Hiszpanii (zob. niżej).

Kat - człowiek, który zawodowo zajmuje się głównie wykonywaniem wyroków, skazujących na kary cierpienia, okaleczenia i na karę śmierci. Poza torturami, traktowanymi jako środek karny, kaci zajmowali się również zadawaniem cierpienia w celu wymuszenia zeznań.

Treść

Akcja opowiadania rozgrywa się w czasie wojen napoleońskich, podczas walk w Hiszpanii. Młody francuski komendant, Wiktor Marchand, otrzymuje zadanie utrzymywania porządku w hiszpańskiej wiosce Menda. Zakochuje się z wzajemnością w młodej arystokratce Klarze de Léganès, która ratuje mu życie w czasie buntu antyfrancuskiego współorganizowanego przez jej ojca. Powstanie zostaje okrutnie stłumione, a cała rodzina Léganès skazana na śmierć. Zrozpaczony Marchand uzyskuje jedynie możliwość uratowania życia najstarszego syna, Juanita, by stary ród mógł przetrwać. By jednak samemu nie zostać straconym, młodzieniec ma w czasie egzekucji swojej rodziny wystąpić w roli kata. Juanito zgadza się. W trakcie egzekucji Wiktor Marchand proponuje Klarze, tuż przed jej ścięciem, małżeństwo i tym samym uratowanie życia, dziewczyna jednak odmawia. Juanito nie jest jedynie w stanie zabić własnej matki, ta jednak, widząc jego wahanie, popełnia samobójstwo. Jedyny pozostały przy życiu de Léganès zakłada po latach własną rodzinę, by ród nie wygasł. Do końca życia znany jest pod nadanym mu tytułowym przydomkiem.
Wojny napoleońskie – ciąg konfliktów zbrojnych pomiędzy Francją – najpierw republiką, a następnie cesarstwem – w czasach supremacji Napoleona Bonaparte. Były one częściowo kontynuacją konfliktów, które wybuchły z powodu rewolucji francuskiej i trwały – z inicjatywy i dzięki finansowaniu przez Anglię – przez cały okres I Cesarstwa. Historycy nie są zgodni co do tego, kiedy dokładnie należy datować ich początek. Niektórzy uważają, że należy je liczyć od momentu, gdy w listopadzie 1799 roku Napoleon przejął władzę we Francji. Inni uznają, że konflikty okresu 1799-1802 należy zaliczać jeszcze do wojen okresu rewolucji francuskiej i za punkt początkowy „wojen napoleońskich” uważają zerwanie pokoju w Amiens i wypowiedzenie Francji wojny w 1803 r. przez Zjednoczone Królestwo. Obecnie w historiografii zachodniej coraz częściej nazywa się je „wojnami Koalicji”, ponieważ faktycznie zostały one narzucone Napoleonowi przez kolejne koalicje. Wojny te – dzięki talentom dowódczym Napoleona początkowo zwycięskie, co zaowocowało pobiciem w polu armii większości dawnych mocarstw europejskich – zakończyły się przegraną Francji i najpierw abdykacją, a po ostatniej kampanii, znanej jako "100 dni Napoleona", zesłaniem byłego cesarza na wyspę św. Heleny. Za ich końcową datę uznaje się 20 listopada 1815 r. – po ostatecznej klęsce Napoleona w bitwie pod Waterloo i podpisaniu drugiego traktatu paryskiego w 1815 r.

Bibliografia

Pierre Laforgue: El Verdugo (fr.). W: Balzac. La Comédie humaine. Edition critique en ligne. [on-line]. [dostęp 2011-04-06].