Elekcja cesarska – proces wyboru króla Niemiec i jednocześnie cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. We wczesnym średniowieczu był dokonywany przez wiec plemion niemieckich, które wybierały najlepszego kandydata spośród członków panującej dynastii (wówczas saskich Ludolfingów). W praktyce wiec zatwierdzał decyzję elitarnego grona książąt plemiennych i dostojników dworskich, co z czasem doprowadziło do zastrzeżenia prawa udziału w wyborach tylko dla owych możnych, najpierw drogą precedensu, potem przez pisaną normę prawną. Od 1356 roku na mocy Złotej Bulli cesarza Karola IV Luksemburskiego prawo wyboru cesarza przysługiwało jedynie siedmiu elektorom, obdarzonym szczególnymi przywilejami, zrównującymi ich w godności z królami.

Elektorzy Rzeszy

Skład Kurii Elektorskiej, czyli kolegium książąt uprawnionych do udziału w elekcji ustalił się drogą precedensu już w połowie XIII w. Prawną sankcję dla tego stanu wprowadziła Złota Bulla z 1356 r. Kolegium tworzyli:

książę-arcybiskup Moguncji, jako nominalny arcykanclerz Królestwa Niemiec;

książę-arcybiskup Kolonii jako arcykanclerz Królestwa Włoch;

książę-arcybiskup Trewiru jako arcykanclerz Królestwa Burgundii;

król Czech jako arcypodczaszy Rzeszy;

hrabia-palatyn reński jako arcystolnik Rzeszy i wikariusz cesarski ziem prawa reńskiego;

książę Saksonii-Wittenbergii (w okresie nowożytnym popularnie nazywany po prostu księciem saskim) jako arcymarszałek Rzeszy i wikariusz cesarski ziem prawa saskiego;

margrabia brandenburski jako arcykomornik Rzeszy;

Trzech pierwszych nazywano popularnie elektorami duchownymi, pozostałych zaś świeckimi. W przypadku popełnienia przez jakiegoś elektora zbrodni felonii (zdrady), cesarz mógł przenieść jego godność na inny ród. Ponieważ w przypadku elektorów świeckich godności były silnie związane ze sprawującymi je tradycyjnie (a więc w praktyce dziedzicznie) rodami, najchętniej widziano przeniesienie na krewnego poprzedniego elektora. Na mocy Złotej Bulli cesarz mógł także, za zgodą pozostałych elektorów, tworzyć nowe elektoraty. Przypadki takich zmian miały miejsce kilkakrotnie:

W 1622 roku wojska cesarza Ferdynanda II pokonały siły książąt protestanckich pod Höchst. W jej następstwie w 1623 roku cesarz odebrał godność elektorską i Palatynat zbuntowanemu Fryderykowi V z dynastii Wittelsbachów i przekazał ją władcy bawarskiemu Maksymilianowi I reprezentującemu inną linię tego samego roku . W ten sposób do kurii elektorskiej weszli książęta Bawarii .

W 1692 roku cesarz Leopold I Habsburg obdarzył godnością elektorską i tytułem arcychorążego Rzeszy księcia Hanoweru (Brunszwiku-Lüneburga) Ernesta Augusta z rodu Welfów . Liczebność kurii wzrosła tym samym do dziewięciu.

Niektórzy elektorzy nie pogodzili się z upadkiem Rzeszy i nadal używali tytułów elektorskich (władcy Hesji aż do 1866 roku).

Elekcje XIV wieku

Elekcja 1376 roku

Wybory miały miejsce 10 czerwca 1376 roku we Frankfurcie, wzięli w nich udział:

arcybiskup Moguncji Ludwik Wettyn (1374-1379)

arcybiskup Kolonii Kuno II von Falkenstein (1362–1388)

arcybiskup Trewiru Fryderyk III von Saarwerden (1372–1414)

król Czech Karol IV Luksemburski (1346–1378)

hrabia Palatynatu Reńskiego Ruprecht I Wittelsbach (1356–1390)

książę Saksonii Wacław Askańczyk (1370–1388)

margrabia Brandenburgii Wacław IV Luksemburski (1373–1378)

Królem został wybrany Wacław IV Luksemburski

Pierwsza Elekcja 1400 roku

Wybory miały miejsce 22 maja 1400 roku we Frankfurcie, wzięli w nich udział:

arcybiskup Moguncji Jan II Nassau (1396–1419)

arcybiskup Kolonii Werner von Falkenstein (1388–1418)

arcybiskup Trewiru Fryderyk III von Saarwerden (1372–1414)

hrabia Palatynatu Reńskiego Ruprecht Wittelsbach (1398–1410)

książę Saksonii Rudolf III Saski (1388–1419)

margrabia Brandenburgii Jodok z Moraw (1388–1411)

Królem został wybrany Fryderyk Braunschweig-Wolfenbüttel

Druga Elekcja 1400 roku

Wybory miały miejsce 21 sierpnia 1400 roku w Rhens, wzięli w nich udział:

arcybiskup Moguncji Jan II Nassau (1396–1419)

arcybiskup Kolonii Werner von Falkenstein (1388–1418)

arcybiskup Trewiru Fryderyk III. von Saarwerden (1372–1414)

hrabia Palatynatu Reńskiego Ruprecht Wittelsbach (1398–1410)

Królem został wybrany Ruprecht Wittelsbach.