Eli Cohen - Polski Serwis Naukowy

Publiczne wykonanie egzekucji Cohena

Eli Cohen, właśc. Eliahu Ben Szaul Cohen, ps. Operative 88 oraz Menasze (ur. 1928 lub 26 grudnia 1924, zm. 18 maja 1965) – jeden z najskuteczniejszych, legendarnych pracowników wywiadu izraelskiego (Mossadu) obok Wolfganga Lotza, pierwszy obywatel Izraela stracony za szpiegostwo. Działając pod przykrywką spenetrował najwyższe władze syryjskie, cywilne i wojskowe, zdołał przekazać Mossadowi niezwykle cenne informacje wojskowe.

Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīyah al-Lubnānīyah, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.

Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya, nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska الجمهورية العربية السورية Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

Urodził się w Aleksandrii w Egipcie. Jego rodzice, syryjscy Żydzi z dobrze prosperującego miasta Aleppo, od początku wpajali swemu żądnemu edukacji synowi tradycje ludu żydowskiego, syjonizmu, a szczególnie kulturę żydowskiej społeczności Syrii. Mimo że pragnął żyć w Izraelu, poświęcił się jednak dla sprawy. W 1949 jego trzej bracia i rodzice przenieśli się do nowo utworzonego państwa żydowskiego Izrael, a Eli został, aby koordynować pracę na rzecz ojczyzny.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Argentyna (Argentina, Republika Argentyńska – República Argentina) – państwo w Ameryce Południowej, nad południowym Atlantykiem. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Argentyna rości pretensje do archipelagu Falklandów oraz części Antarktydy. Nazwa pochodzi od łacińskiego argentum (srebro), którym Indianie obdarowali hiszpańskich rozbitków Juana Díaza de Solís. Pod względem wielkości Argentyna jest ósmym krajem na świecie i drugim w Ameryce Południowej (biorąc pod uwagę liczbę ludności i powierzchnię). Argentyna jest członkiem organizacji gospodarczej Mercosur.

Latem 1955 Cohen przybył w tajemnicy z Egiptu przez Grecję do Izraela, gdzie przeszedł intensywne przeszkolenie wywiadowcze w obiekcie szkoleniowym Amanu i Mossadu, w którym szkolona także była sławna Jednostka 131, podlegająca Sztabowi Generalnemu IDF. Przez pewien czas służył w siłach zbrojnych, następnie w maju 1960 Mossad powierzył mu zadanie penetracji rządzącej w Syrii partii Baas. Na początku 1962 Eli Cohen pojawił się w stolicy Syrii, Damaszku, z odpowiednio przygotowaną tzw. legendą, jako Kamal Amin Taabet, Libańczyk pochodzenia syryjskiego, obywatel Argentyny od 1947. Założył przedsiębiorstwo zajmujące się eksportem dywanów i mebli. Jako zamożny, rozmiłowany w wystawnym trybie życia człowiek interesu, nawiązał rozległe kontakty towarzyskie w środowisku syryjskich wojskowych, biznesmenów i funkcjonariuszy partii Baas. W gronie jego nowych przyjaciół znalazł się m.in. Hafiz al-Assad, przyszły (od 1965) wiceminister obrony, późniejszy prezydent Syrii.

Mossad (hebr. המוסד למודיעין ולתפקידים מיוחדים, Ha-Mossad le-Modiin u-le-Tafkidim Mejuchadim, Instytut Wywiadu i Zadań Specjalnych) – izraelska agencja wywiadowcza odpowiedzialna m.in. za gromadzenie politycznych, technicznych, gospodarczych danych wywiadowczych poza granicami kraju, formalnie utworzona 1 kwietnia 1951, jako Instytut Koordynacji. Obecną nazwę nadano w 1963.

Syjonizm (od nazwy wzgórza Syjon w Jerozolimie, na którym stała Świątynia Jerozolimska) – ruch polityczny i społeczny, dążący do stworzenia żydowskiej siedziby narodowej na terenie Palestyny. Syjonizm doprowadził do powstania Państwa Izrael w 1948 r.; współcześnie jego celem jest także utrzymanie jedności narodu żydowskiego żyjącego w rozproszeniu i jego więzi z Izraelem. Ruch zapoczątkowany w końcu XIX wieku miał wiele nurtów i postaci; powszechnie utożsamiany z syjonizmem politycznym, interpretowanym w różny sposób: jako nacjonalizm żydowski, jako ruch kolonialny i rasistowski, jako ruch narodowowyzwoleńczy, wreszcie jako ruch religijny. Poza syjonizmem politycznym mówiono o syjonizmie duchowym, którego celem była nowa tożsamość żydowska (Ahad ha-Am), odrodzenie języka hebrajskiego (Eliezer ben-Yehuda) i powstanie literatury i kultury w tym języku.

Kamal Amin Taabet (Eli Cohen) stał się osobistością niezwykle popularną w syryjskich kręgach rządowych, cieszył się ogromnym zaufaniem syryjskiej elity wysokich wojskowych i polityków, rozważano nawet jego kandydaturę na stanowisko wiceministra obrony narodowej. Cohen zdołał przekazać Mossadowi wiele niezwykle cennych informacji wojskowych, m.in. dane o umocnieniach na Wzgórzach Golan.

Hafiz al-Assad, Hafez al-Assad (ur. 6 października 1930, zm. 10 czerwca 2000), polityk syryjski, prezydent w latach 1971-2000. Po objęciu urzędu zmienił swoje nazwisko z Wahsz (co po arabsku oznacza dzikie zwierzę) na al-Assad (co po arabsku oznacza lew).

Maj – piąty miesiąc w roku, wg używanego w Polsce kalendarza gregoriańskiego, ma 31 dni. Nazwa miesiąca pochodzi od łacińskiej nazwy Maius (zobacz: kalendarz rzymski).

Wpadł przez przypadek – agenci Wydziału II (radiowywiadu) syryjskiego kontrwywiadu namierzyli jego transmisję radiową, nadawaną w trakcie zarządzonej przez władze syryjskiej, w celu przetestowania radzieckich elektronicznych urządzeń namiarowych, ciszy radiowej", o czym Cohen nie został poinformowany.

Kara śmierci (kara główna, kara ostateczna) – kara polegająca na pozbawieniu życia sprawcy przestępstwa stosowana od początków istnienia prawa, różnie w zależności od krajów, systemów prawnych i epok, najczęściej za czyny uniwersalnie pojmowane jako zbrodnie takie jak zabójstwo lub zdrada stanu, ale także za drobniejsze przestępstwa, w tym skierowane przeciw mieniu lub nawet występki obyczajowe, jak cudzołóstwo. Była bądź jest też zapisana w prawach religijnych różnych wyznań. W polskim systemie prawnym nie obowiązuje od 1998.

Aresztowanego 18 stycznia 1965, po torturach, postawiono przed trybunałem wojskowym, pod zarzutem szpiegostwa i skazano go na karę śmierci. 18 maja tego roku powieszony został publicznie na placu Marjeh w Damaszku, przy aplauzie dziesięciotysięcznego tłumu. Jego egzekucję relacjonowała na żywo telewizja syryjska. Prawdopodobnie stracono także ok. 17 oficerów armii syryjskiej, którzy utrzymywali z Cohenem najbliższe kontakty.

Rząd Izraela podobno próbował za pośrednictwem Francji wykupić Cohena za milion dolarów, co spotkało się z przewidzianą odmową.