Elli - 1914 - Polski Serwis Naukowy

Elli (gr.: Κ/Δ Έλλη) – grecki mały krążownik lekki z okresu I i II wojny światowej, nazwany na cześć bitwy koło przylądka Elli w czasie I wojny bałkańskiej, podczas której grecka flota odniosła zwycięstwo nad flotą turecką. Został zatopiony w 1940 przez włoski okręt podwodny. W anglojęzycznych publikacjach nazwa bywa zapisywana jako Helle.

Język rosyjski (русский язык, russkij jazyk; dawniej też język wielkoruski) – język należący do grupy oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
Eleutherios Venizelos, gr. Ελευθέριος Βενιζέλος = Eleftherios Wenizelos (ur. 23 sierpnia 1864 r., zm. 18 marca 1936) – grecki polityk, prawnik, ośmiokrotny premier.

Historia

Początkowo okręt został zamówiony w nowojorskiej stoczni New York Shipbuilding dla Chin jako krążownik "Fei Hong" (飛鴻). Przedstawiał sobą nietypowy mały krążownik lekki (z konstrukcyjnego punktu widzenia - krążownik pancernopokładowy), zbliżony do zbudowanych dla Chin w Wielkiej Brytanii krążowników "Zhao He" (肇和) i "Ying Rui" (应瑞). Cała trójka była przewidziana głównie do celów szkolnych, stąd miała zróżnicowaną artylerię, kotły różnych typów i niewielką prędkość. Stępkę pod budowę położono w 1910 roku, wodowanie odbyło się 4 maja 1912 roku. Ze względu na wybuch rewolucji Xinhai i problemy finansowe rządu chińskiego, zamówienie na "Fei Hong" zostało anulowane. Stocznia wystawiła ukończony w listopadzie 1913 krążownik na sprzedaż i znalazła nabywcę w postaci rządu Grecji, który zakupił krążownik 14 maja 1914.

Pierwsza wojna bałkańska (9 października 1912 - 30 maja 1913) - konflikt zbrojny pomiędzy Ligą Bałkańską, czyli antytureckim sojuszem państw bałkańskich (Bułgaria, Serbia, Grecja, Czarnogóra), a samą Turcją.
Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Państwo to dokonywało ekspansji morskiej, która nastąpiła wraz z sukcesami w wojnach bałkańskich i poszukiwało wzmocnień dla swej marynarki wojennej. Były to działania niezbędne dla zrównoważenia przebiegu zbrojeń najpoważniejszego rywala Grecji w regionie – Turcji, która zamówiła w tym czasie w stoczniach brytyjskich dwa drednoty.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.
Wojny bałkańskie - dwa konflikty zbrojne na terenie Bałkanów, które wybuchły na początku XX wieku. Pierwszy z nich miał charakter wielonarodowej wojny wyzwoleńczej. Drugi konflikt wybuchł na tle podziału terytoriów, uprzednio odebranych imperium osmańskiemu.

Po wybuchu I wojny światowej Grecja zachowała neutralność, a dążący do przyłączenia się do działań po stronie państw Ententy premier Eleutherios Venizelos został zmuszony do ustąpienia ze stanowiska. Efektem była zbrojna interwencja aliantów celem jego powrotu do władzy. W grudniu 1916 cała flota grecka przeszła pod kontrolę Francji. Po przystąpieniu Grecji do działań wojennych w 1917 roku, okręt pełnił głównie funkcje patrolowe, nie biorąc udziału w żadnym starciu zbrojnym. Podobnie działo się w czasie wojny grecko-tureckiej w latach 1919-1922.

Wyrzutnia torpedowa — urządzenie służące do wystrzeliwania torped lub innych aparatów pływających z okrętu , wyjątkowo z lądu lub budynku, np. torpedowni.
Kreta (gr. Κρήτη od słowa krateia – silna, łac. Creta, tur. Kirid, wen. Candia) – grecka wyspa położona na Morzu Śródziemnym. Jest ona największą grecką wyspą, i piątą co do wielkości wyspą śródziemnomorską. Linia brzegowa ma długość ok. 1040 km. Największym miastem jest Heraklion (Iraklion).

Początkowo okręt miał architekturę typową dla niewielkich krążowników przełomu XIX i XX wieku, z podniesionymi pokładami dziobowym i rufowym, na których znajdowały się działa 152 mm oraz z pozostałymi działami i wyrzutniami torpedowymi ustawionymi wzdłuż burt, w wycięciach nadburcia. Nadbudówka dziobowa była krótka, lecz wysoka, a sylwetkę uzupełniały dwa lekko pochylone kominy pośrodku długości okrętu i dwa palowe maszty.

Mina morska to środek walki morskiej, przeznaczony do rażenia podwodnej części kadłuba okrętu lub statku. Składa się z ładunku materiału wybuchowego umieszczonego w kulistym lub cylindrycznym kadłubie wodoszczelnym, wyposażonego w urządzenia zapalające i zabezpieczające.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W latach 1925–1927 "Elli" został gruntownie zmodernizowany i przebudowany we francuskiej stoczni w La Seyne. Zainstalowano trzecie działo kal. 152 mm na śródokręciu, zdejmując wszystkie działa mniejszych kalibrów oraz zmodernizowano artylerię przeciwlotniczą, którą stanowiły dwa działa 76 mm po obu stronach nadbudówki dziobowej oraz dwa działa 57 mm (później 40 mm) na małej nadbudówce rufowej. Dostosowano jednostkę do przenoszenia maksymalnie 110 min morskich na torach na pokładzie górnym, przy czym zlikwidowano podniesiony pokład rufowy. Wyrzutnie torped przeniesiono do przodu, na wysokość nadbudówki dziobowej, której forma została zmodernizowana. Stare kotły, opalane węglem i ropą, wymieniono na nowe typu Yarrow, przystosowane do opalania tylko ropą, zmieniając przy tym kominy i przesuwając pierwszy z nich do przodu. Maszty zamieniono na trójnożny maszt za nadbudówką dziobową. Architektura okrętu stała się przez te zmiany podobna do niszczyciela, przy zbliżonych rozmiarach. Zwiększono ponadto grubość pokładu pancernego i zainstalowano system kierowania ogniem Vickersa. Znacznemu zmniejszeniu uległa ilość załogi, z 330 do 232 ludzi.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.
Drednot (ang. Dreadnought) - określenie generacji pancerników (okrętów liniowych) budowanych od 1906 roku do 1922 roku. Nazwa pochodzi od nazwy brytyjskiego pancernika HMS "Dreadnought", który wszedł do służby w grudniu 1906 roku jako pierwszy okręt zbudowany według nowych koncepcji. W stosunku do wcześniejszych pancerników (zwanych przeddrednotami lub predrednotami), drednoty charakteryzowały się:

Podczas próby republikańskiego zamachu stanu w Grecji w 1935 "Elli" dołączył do sił spiskowców kadm. Demestichasa i 2 marca wyszedł w morze, ostrzeliwując niszczyciele wierne rządowi i lekko je uszkadzając (wraz z niszczycielami "Leon", "Psara" i "Niki"). Okręty następnie przeszły na zbuntowaną Kretę, ścigane tam przez lotnictwo. 10 marca "Elli" poddał się siłom rządowym, a spisek następnie upadł.

Krążownik lekki - klasa dużych okrętów artyleryjskich, podklasa krążowników. Obecnie, podobnie jak i inne okręty artyleryjskie, zanikła. Do tej klasy należały też krążowniki przeciwlotnicze.
Okręt podwodny – klasa okrętów przystosowanych do pływania pod wodą (potoczne, błędnie używane, określenie łódź podwodna jest rusycyzmem od Подводная лодка podwodnaja łodka).

"Elli" został zatopiony 15 sierpnia 1940 roku, pomimo panującego pomiędzy oboma państwami pokoju, przez włoski okręt podwodny "Delfino" (typu Squalo). Krążownik, biorący ze strony floty greckiej udział w obchodach święta Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny na wyspie Tinos, został trafiony pojedynczą torpedą w prawą burtę na wysokości maszynowni. Dwie inne torpedy wystrzelone przez "Delfino" trafiły w molo, wywołując panikę wśród zgromadzonych ludzi i załóg statków handlowych. Pomimo prowadzonej akcji ratowniczej okręt zatonął w odległości ok. 800 metrów od mola portu Tinos. W wyniku ataku zginęło 9 marynarzy a 24 zostało rannych.

Krążownik pancernopokładowy - historyczna klasa okrętów, podklasa krążowników, budowana w latach 1880-1914. Z klasy tej następnie wywodziły się krążowniki lekkie, z którymi czasami jest mylnie utożsamiana.
Ententa (z , później angielsko-francuskiego (tzw. entente cordiale, 1904) a następnie angielsko-rosyjskiego (1907). Trójporozumienie zaczęło funkcjonować w 1907.

W wyniku śledztwa ustalono, że torpeda, która zatopiła okręt, była produkcji włoskiej. Aby uniknąć konfrontacji z Włochami, rząd grecki utrzymywał to w tajemnicy aż do wybuchu wojny grecko-włoskiej. Wrak okrętu został wydobyty z morza i złomowany w 1955 roku.

Fregaty rakietowe typu Kortenaer – holenderskie fregaty rakietowe, w służbie od 1978, przystosowane do zwalczania celów podwodnych, nawodnych i powietrznych. W latach 1978–1982 zbudowano 12 okrętów tego typu: 10 jednostek weszło w skład holenderskiej marynarki wojennej, 2 trafiły do greckiej marynarki wojennej.
Niszczyciel (zwany wcześniej kontrtorpedowcem) – klasa uniwersalnych, szybkich okrętów torpedowo-artyleryjskich średniej wielkości, obecnie rakietowo-artyleryjskich (niszczyciele rakietowe).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)