Elvis Aaron Presley (ur. 8 stycznia 1935 w Tupelo, zm. 16 sierpnia 1977 w Memphis) – amerykański piosenkarz i aktor. Często nazywany Królem rock'n'rolla lub po prostu, Królem. Elvis Presley był prekursorem rock and rolla i znaczącą postacią w kulturze masowej XX wieku. Jest rozpoznawany na całym świecie przez swoje pierwsze imię. Sprzedał ponad jeden miliard płyt na całym świecie – najwięcej w dziejach muzyki. Został określony przez magazyn Billboard najlepszym artystą lat pięćdziesiątych. Po śmierci został pożegnany przez prezydenta USA Jimmy'ego Cartera słowami: „Jego muzyka, jego osobowość zmieniły oblicze amerykańskiej kultury. Elvis Presley był symbolem buntowniczego ducha naszego narodu”. W 1986 został wprowadzony do Rock and Roll Hall of Fame.

Biografia

Elvis Presley na planie musicalu Jailhouse Rock (1957)

Elvis Presley urodził się w niezamożnej rodzinie w Tupelo w stanie Missisipi. Jego rodzicami byli Gladys Love Presley (1912-1958) (zmarła w sierpniu na zapalenie wątroby) i Vernon Presley (1916-1979). W roku 1948 wraz z rodzicami przeniósł się do Memphis. Od dzieciństwa śpiewał w chórze kościelnym. W 1954 roku w wytwórni Sun Records nagrał pierwszy singel z piosenką That's All Right Mama, który stał się hitem miejscowych rozgłośni radiowych. Z czasem jego popularność zaczęła rosnąć, by niedługo potem osiągnąć nieznaną wcześniej skalę. W roku 1955 na jednym z jego koncertów pojawił się pułkownik Tom Parker, który widząc jego szybko wzrastającą popularność podpisał z nim kontrakt. Wkrótce Elvis przeszedł do wytwórni RCA. Jednym z pierwszych jego przebojów dla tej wytwórni była piosenka Heartbreak Hotel. W 1956 Presley rozpoczął również karierę aktorską, grając w westernie Love Me Tender. W grudniu 1956 roku Presleyowi nadano nieformalny tytuł „króla rock and rolla”, który przylgnął do niego do końca jego kariery. W okresie 1956-1958 nagrał wiele utworów. Oprócz wspomnianej Heartbreak Hotel, były to między innymi I Got a Woman, Hound Dog, Don't Be Cruel, Jailhouse Rock, Teddy Bear, One Night.

24 marca 1958 zgłosił się do komisji poborowej i został powołany do armii. W tym roku w sierpniu zmarła jego matka Gladys. Dwa lata służył w bazach amerykańskich w Niemczech Zachodnich. Dwuletnia nieobecność nie odbiła się jednak negatywnie na jego karierze. Materiały nagrane wcześniej pozwalały na stałe publikacje jego muzyki nawet pod jego nieobecność. Pobyt w wojsku wręcz przysporzył mu popularności, zjednując mu fanów pośród bardziej konserwatywnej i starszej publiczności. Po powrocie z armii (3 marca 1960 roku w stopniu sierżanta) kontynuował karierę piosenkarską i filmową. Filmy z lat sześćdziesiątych to w przeważającej większości komedie muzyczne. Stworzył też wtedy swój image, który odcisnął znaczące piętno na kulturze popularnej Ameryki. Elvis stał się jednym z bardziej rozpoznawalnych i opłacanych artystów Hollywood. Grał wiele ról w różnych gatunkach filmowych od dramatów (Wild in the country, Flaming Star), poprzez westerny (Charro!, Stay Away Joe) po wspomniane wcześniej komedie muzyczne (Viva las Vegas).

Elvis był jednym z bardziej popularnych muzyków popowych w USA nawet w czasach wielkiej brytyjskiej inwazji (zob. rock), od kiedy to rynek muzyczny zdominował nowoczesny, europejski rock and roll, a potem rock. Z powodzeniem śpiewał muzykę country, rhythm and blues, pop, rock, a także gospel, za którą trzy razy otrzymał Grammy Awards (za album How Great Thou Art z 1967 roku oraz He Touched Me z 1971 roku oraz za wykonanie na żywo utworu gospel How Great Thou Art 20 marca 1974 r. w Memphis, Tennessee). Łącznie był nominowany do tej nagrody aż 14 razy. Otrzymał też the Grammy Lifetime Achievement Award w 1971 roku.

1 maja 1967 roku w Las Vegas poślubił Priscillę Beaulieu, którą poznał podczas służby wojskowej w Niemczech w 1959 roku. 1 lutego 1968 roku na świat przyszła córka Elvisa, Lisa Marie Presley.

Po ośmioletniej przerwie wrócił do koncertów specjalnym programem telewizyjnym zrealizowanym dla telewizji NBC Elvis Comeback Special, wyemitowanym w grudniu 1968 roku. W roku 1969 nagrał w American Sound Studio w Memphis materiał łączący gatunki gospel, blues i rock'n'roll. Piosenki, które powstały podczas tej sesji to m.in. Suspicious Minds (1 miejsce na liście przebojów w sierpniu 1969 i stały element jego koncertów), In the Ghetto, Don't Cry Daddy, Kentucky Rain i wiele innych. W sierpniu 1969 roku Elvis z nowym materiałem powrócił na scenę do Las Vegas. Występy w Vegas oraz w Lake Tahoe mieszały się z przeprowadzanymi po całej Ameryce tournée oraz nagrywaniem nowych płyt. Powstały filmy dokumentalne z jego koncertów z Las Vegas z sierpnia 1970 roku (Elvis: Tak to jest) oraz z jego trasy koncertowej z kwietnia 1972 roku (Elvis w trasie).

14 stycznia 1973 roku dał koncert charytatywny na Hawajach, zatytułowany jako Aloha from Hawaii i był to pierwszy w historii koncert transmitowany na cały świat przez satelitę. Zgromadził wtedy przed telewizorami ponad 1,5 miliarda widzów (co trzeci człowiek na Ziemi oglądał jego koncert). W lutym 1973 roku RCA Records wydała album zawierający materiał z tego międzynarodowego widowiska. 4 kwietnia 1973 ukazała się w amerykańskiej telewizji zmontowana wersja koncertu.

Prezydent USA Richard Nixon i Elvis Presley; Biały Dom 21 grudnia 1970

Elvis koncertował do końca swojego życia. Lata 1974-1977 to kolejne sukcesy (m.in. słynne koncerty z Memphis). W 1974 roku za wykonanie na żywo w Memphis utworu gospel How great thou art dostał nagrodę Grammy. Ostatni koncert Elvis dał w Indianapolis 26 czerwca 1977 roku. Od powrotu na scenę 31 lipca 1969 roku Elvis dał 1156 koncertów, odbył 52 trasy koncertowe i sprzedał miliony płyt. W latach 70. powstały jego płyty ukazujące uniwersalność w muzyce (mieszanka utworów country, blues, gospel i rock'n'roll) – m.in. Almost in Love 1970, That's the Way It Is (1970), Elvis Now (1972), Promised Land (1975), Good Times (1974), Today (1975). Przedostatnią jego płytą była Moody Blue wydana w lipcu 1977, zawierająca m.in. materiał z sesji z lutego i października 1976 roku.

Jego ostatnia płyta Elvis in Concert została wydana 3 października 1977 roku razem z programem telewizyjnym zrealizowanym oraz wyemitowanym przez telewizję CBS pod tym samym tytułem.

Małżeństwo Elvisa z Priscillą trwało sześć lat. Po rozwodzie 9 października 1973 roku Elvis miał parę przelotnych romansów, m.in. z Sheilą Ryan (w latach 1974-1976) i Lindą Thompson (lata 1972-1976). Ostatnią jego partnerką była Ginger Alden.

Elvis zmarł 16 sierpnia 1977 we własnej posiadłości w Memphis, na dzień przed planowanym rozpoczęciem swojej kolejnej trasy koncertowej. Oficjalnie podaną przyczyną było zatrzymanie akcji serca. Jego pogrzeb odbył się 2 dni później, 18 sierpnia 1977.

Posądzanie o rasizm

Kiedy Dewey Philips po raz pierwszy puścił "That's All Right Mama" w radiu Memphis, wielu słuchaczy kontaktowało się z radiem przez telefon lub za pomocą telegramu, zakładając, że wykonawca tego utworu był rasy czarnej. Od samego początku swojej kariery, Elvis miał szacunek do afroamerykańskich wykonawców i ich muzyki, mimo segregacji rasowej i uprzedzeń do afroamerykanów na południu Stanów Zjednoczonych. W wywiadzie z 1956 roku, artysta opowiadał jak godzinami mógł słuchać afroamerykańskiego muzyka bluesowego Arthura Crudupa. Gazeta redagowana i skierowana głównie do afroamerykanów, The Memphis World, napisała o tym, jak Elvis – "fenomen rock'n'rolla" – "zniósł segregację rasową w Memphis", bawiąc się bez skrępowania w parku rozrywki w dzielnicy zamieszkanej w większości przez ludzi rasy czarnej. Później temu incydentowi nadano nazwę "kolorowej nocy". Takie zachowania prezentowane przez Presleya zagwarantowały mu akceptację ze strony afroamerykanów w pierwszych latach jego kariery. Z drugiej strony, według Arnolda Shawa z magazynu Billboard: "wielu białych dorosłych ludzi nie tolerowało Presleya za to, że rozpowszechniał "rock'n'roll", który ma swoje korzenie w społecznościach rasy czarnej i zwracał uwagę na ich kulturę.

Mimo pozytywnego wizerunku, jaki zyskał Presley w oczach afroamerykanów, w samym środku 1957 roku pojawiła się pewna plotka mówiąca o jego rasistowskich poglądach. Mówiła ona o tym, że Presley wypowiedział się o czarnoskórych w następujący sposób: "Jedyną rzecz jaką czarni mogą dla mnie zrobić jest kupowanie moich płyt i pastowanie moich butów". Dziennikarz z afroamerykańskiego tygodnika "Jet", Louis Robinson, postanowił śledzić te plotki. W trakcie kręcenia ujęć do kolejnego filmu-musicalu Presleya, Jailhouse Rock, dziennikarz przeprowadził krótki wywiad z gwiazdą. Elvis odparł zarzuty dotyczące istnienia tej wypowiedzi i jego rasistowskich poglądów. Jednak Robinson nie uwierzył Presleyowi, a wręcz był przekonany, po wysłuchaniu zeznań wielu osób, że Elvis był nikim więcej tylko rasistą. Czarnoskóry wykonawca bluesowy Ivory Joe Hunter, który słyszał plotkę, po wizycie w Graceland jednego późnego popołudnia, powiedział o Presleyu: "Był jednym z najbardziej uprzejmych ludzi jakich kiedykolwiek spotkałem". Mimo że plotka została praktycznie całkowicie zdementowana po wizycie Huntera, nadal była wykorzystywana przeciwko Presleyowi dekady później.

Zazdrość i niechęć, która powodowała i napędzała takie zachowania, była spowodowana tym, że Elvis, będąc u szczytu swojej kariery miał "rzucić swoich czarnych przyjaciół w niepamięć". W XXI wieku, stwierdzenie, że "Presley ukradł muzykę czarnym" znajduje jeszcze swoich zwolenników. Znanym afroamerykańskim artystą, który odrzucał tę plotkę, był Jackie Wilson, który powiedział: "Dużo ludzi oskarżało Elvisa o "kradzież czarnej muzyki", gdy tak naprawdę prawie każdy afroamerykański wykonawca skopiował wizerunek i ruchy Elvisa." Podczas całej kariery Presleya, odrzucał on jakiekolwiek stwierdzenia o jego rasistowskich poglądach.