Emanuel Ringelblum

Emanuel Ringelblum (ur. 21 listopada 1900 w Buczaczu, rozstrzelany ok. 10 marca 1944 w Warszawie) – polski historyk, pedagog i działacz społeczny pochodzenia żydowskiego. Twórca podziemnego Archiwum Getta Warszawskiego.

Młodość

Emanuel Ringelblum urodził się 21 listopada 1900 w Buczaczu (należącym podówczas do Austro-Węgier). Jego ojciec był nauczycielem; matka zmarła, gdy miał 12 lat. Podczas I wojny światowej rodzina Ringelblumów przeniosła się do Nowego Sącza, gdzie w 1919 młody Emanuel ukończył gimnazjum. Jesienią 1919 przeprowadził się do Warszawy, gdzie planował podjąć studia medyczne. Nie został jednak przyjęty na wydział lekarski Uniwersytetu Warszawskiego ze względu na obowiązującą na uczelni zasadę numerus clausus. W rezultacie w 1922 rozpoczął studia na wydziale humanistycznym UW. Uczęszczał m.in. na seminaria profesorów Jana Kochanowskiego i Marcelego Handelsmana, lecz jego głównym opiekunem naukowym stał się dr Ignacy Schiper. Jeszcze jako student związał się politycznie z partią Poalej Syjon – Lewica

W 1931 poślubił Judytę Lewit Herman, nauczycielkę języka polskiego w szkołach żydowskich, z którą miał syna Uriego (ur. 1932).

Działalność naukowa i społeczna w okresie międzywojennym

Na podstawie dysertacji o dziejach warszawskich Żydów w epoce Średniowiecza Ringelblum uzyskał w 1927 tytuł doktora filozofii. W okresie międzywojennym opublikował szereg artykułów i monografii nt. dziejów społeczności żydowskiej w Polsce, szybko awansując do grona najbardziej cenionych historyków żydowskich średniego pokolenia. Niepełne zestawienie jego studiów, szkiców i artykułów opublikowanych do 1939 obejmuje 126 pozycji. W 1930 nawiązał współpracę z wydawaną w Berlinie „Encyclopedia Judaica”. Z jego inicjatywy udało się także umożliwić udział delegacji historyków żydowskich w Międzynarodowym Kongresie Nauk Historycznych w Warszawie (sierpień 1933). Ringelblum będąc zakorzenionym w kulturze polskiej, traktował dzieje Żydów jako integralny składnik historii Polski. Swoje prace pisał zarówno w jidysz, jak i w języku polskim. Jako syjonista oraz zwolennik zachowania żydowskich tradycji, kultury i odrębności narodowej, niechętnie odnosił się jednak do tendencji asymilacyjnych panujących w niektórych kręgach żydowskich.

Ringelblum bardzo aktywnie uczestniczył w życiu społeczności żydowskiej w Polsce. Był inicjatorem utworzenia koła historyków żydowskich przy Żydowskim Domu Akademickim w Warszawie, a także uczestniczył w pracach sekcji historycznej Żydowskiego Instytutu Naukowego w Wilnie (YIVO). Działał w świeckim Zjednoczeniu Szkół Żydowskich oraz pozostawał członkiem Związku Nauczycieli Żydowskich i Związku Literatów Żydowskich. Od 1929 współpracował z Centralą Kas Bezprocentowych („Cekabe”), których celem była samopomoc i stymulowanie produktywizacji drobnomieszczaństwa żydowskiego (był m.in. redaktorem wydawanego przez tę instytucję czasopisma „Folkshilf”). Ponadto był współpracownikiem Żydowskiego Towarzystwa Krajoznawczego, w którego czasopiśmie („Krajoznawstwo”) publikował swoje artykuły.

Od czasów studenckich głównym źródłem utrzymania Ringelbluma była praca nauczycielska. Po powrocie z Wilna, gdzie był zatrudniony w żydowskich szkołach średnich, zdał nauczycielski egzamin państwowy (1928) i nieprzerwanie przez 10 lat uczył historii w szkołach średnich dla młodzieży żydowskiej (m.in. w warszawskim gimnazjum dla dziewcząt „Jehudija”). W 1938 pragnąc zaangażować się całkowicie w działalność społeczną, zrezygnował z pracy w szkolnictwie.

Od jesieni 1938 roku Ringelblum z ramienia American Jewish Joint Distribution Committee („Joint”) kierował akcją pomocy dla żydowskich uchodźców z Niemiec, którzy na skutek prześladowań ze strony władz III Rzeszy znaleźli się na terytorium Polski. Przystąpił wówczas do opracowywania raportu nt. dyskryminacji Żydów w nazistowskich Niemczech, którego nie udało mu się jednak ukończyć przed wybuchem wojny.