Emil Krukowicz-Przedrzymirski - Polski Serwis Naukowy

Emil Karol Przedrzymirski de Krukowicz herbu Łuk (ur. 25 stycznia 1886 w Niemirowie, powiat Rawa Ruska, zm. 29 maja 1957 w Toronto) – generał dywizji Wojska Polskiego.

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Był synem Karola Jakuba, farmaceuty i właściciela apteki w Niemirowie, oraz Wandy Marii Smirzitz, z pochodzenia Czeszki. Ukończył niższą wojskową szkołę realną w Kassie (Koszyce) i wyższą – w Mährisch-Weisskirchen (Hranice). Następnie studiował w Wojskowej Akademii Technicznej w Mödling. W 1906 został mianowany na stopień podporucznika. Od 1 października 1907 do 30 kwietnia 1908 był słuchaczem kursu w Szkole Jazdy Konnej. 18 sierpnia 1908 został przydzielony do 32 Pułku Armat Polowych we Lwowie. W 1911 awansował do stopnia porucznika.

Bitwa pod Mławą miała miejsce na północ od Mławy między 1 i 3 września 1939 roku. Była to jedna z pierwszych bitew wojny obronnej Polski i podczas II wojny światowej w ogóle. Walczącymi między sobą siłami były polska Armia Modlin dowodzona przez gen. Emila Krukowicza-Przedrzymirskiego oraz niemiecka 3 Armia pod dowództwem gen. Georga von Küchlera.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

I wojna światowa

W czasie I wojny światowej dowodził baterią w macierzystym pułku. 26 sierpnia 1914 został ranny w nogę w walkach pod Buskiem koło Lwowa. W latach 1915-1916 był wykładowcą, a następnie dowódcą kompanii szkolnej w Szkole Kadetów Artylerii w Traiskirchen pod Wiedniem. W 1915 został awansowany do stopnia kapitana. Następnie powrócił do macierzystego pułku, w którym kolejno pełnił funkcje: adiutanta pułku, dowódcy dywizjonu oraz II oficera sztabu pułku.

Pułkownik – stopień oficerski w armii. W WP jest to najwyższy stopień korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – korpusu oficerów sztabowych. W większości armii po stopniu pułkownika (ang. i fr. - colonel, niem. Oberst, ros. полковник) są już stopnie generalskie.
Lista generałów polskich lub wyższych dowódców polskich jednostek wojskowych na przestrzeni dziejów. Odpowiednikiem generała w marynarce wojennej jest admirał.

10 listopada 1918 zgłosił się do służby w Wojsku Polskim. Początkowo pełnił funkcję delegata wojskowego w Misji Specjalnej w Jugosławii i na Węgrzech. Od 1 kwietnia do 20 maja 1919 dowodził dywizjonem w 6 Pułku Artylerii Polowej, a od 20 maja 1919 do 30 kwietnia 1920 był szefem Sekcji Artylerii Oddziału I Naczelnego Dowództwa. W czasie wojny z bolszewikami 1920 objął dowodzenie tworzącym się w Grudziądzu 16 Pułkiem Artylerii Polowej. Był wówczas (w lipcu i sierpniu 1920) również dowódcą południowego odcinka obrony Grudziądza. Od 12 sierpnia do 31 października 1920 dowodził pułkiem na Froncie Północno-Wschodnim. Za walki o Horodec na Polesiu został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojskowego Virtuti Militari, a w 1935 miasto nadało mu honorowe obywatelstwo. Po ukończeniu kursu informacyjnego dla wyższych dowódców w Poznaniu ponownie objął obowiązki dowódcy 16 Pułku Artylerii Polowej i sprawował je do 21 października 1922.

Ignacy Mościcki (ur. 1 grudnia 1867 w Mierzanowie w powiecie ciechanowskim, zm. 2 października 1946 w Versoix pod Genewą) – polski polityk i chemik. Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1926–1939. Naukowiec, wynalazca, budowniczy polskiego przemysłu chemicznego.
Stowarzyszenie Polskich Kombatantów (SPK), Federacja Światowa Stowarzyszenia Polskich Kombatantów, centralna organizacja kombatancka założona w 1946 w Londynie, skupiająca lokalne organizacje kombatanckie działające w krajach osiedlenia się żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, którzy pozostali na emigracji po zakończeniu II wojny światowej; członek Światowej Federacji Kombatantów.

Dwudziestolecie międzywojenne

Jerzy Kirchmayer, który był w 1922 dowódcą baterii w 16 Pułku Artylerii Polowej, tak wspomina swego dowódcę: Pułkownik Przedrzymirski, późniejszy generał, szef Departamentu Artylerii, a we wrześniu 1939 dowódca Armii Modlin, był oficerem [...] eleganckim, doskonale zrównoważonym, wytwornym w obejściu [...]. Nadzwyczaj taktowny, [...] bardzo lubiany.

Adam Bernard Mickiewicz , zm. , a nawet za jednego z największych na skalę . Określany też przez innych, jako poeta przeobrażeń oraz bard słowiański. Członek , zarówno w ojczyźnie jak i w Europie zachodniej porównywany do . W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą literatury słowiańskiej w Collège de France. Znany przede wszystkim jako autor ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei narodowej Pan Tadeusz uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczpospolitej Obojga Narodów.
Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

W okresie od 22 października 1922 do 15 października 1923 był słuchaczem II Kursu Doszkolenia Wyższej Szkoły Wojennej w Warszawie. Po ukończeniu kursu i otrzymaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego przydzielony został Dowództwa Okręgu Korpusu Nr V w Krakowie, na stanowisko szefa sztabu. Od lipca 1924 do września 1926 był I oficerem sztabu Inspektoratu Armii Nr IV w Krakowie.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.
Major – stopień oficerski używany w armiach wielu krajów. W wojsku polskim jest to stopień niższy od podpułkownika, wyższy od kapitana. Major wchodzi w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych. Odpowiednikiem majora w marynarce wojennej jest komandor podporucznik a w policji podinspektor Policji.

13 września 1926 został wyznaczony na stanowisko szefa Samodzielnego Wydziału Artylerii Ministerstwa Spraw Wojskowych, a 14 kwietnia 1927 szefa Departamentu Artylerii M.S.Wojsk. W tym okresie prowadził pertraktacje o zakup moździerzy czeskiej firmy Škoda dla 1 Pułku Artylerii Najcięższej oraz doprowadził do ujednolicenia kalibrów armat (75 mm). Wyjeżdżał również do Turcji i na Węgry jako przewodniczący komitetu sprowadzenia do kraju zwłok gen. Józefa Bema.

Podpułkownik (ppłk) – stopień oficerski. W Wojsku Polskim bezpośrednio poprzedzający pułkownika, a powyżej stopnia majora. Jest zaliczany w skład korpusu oficerów starszych, natomiast w okresie międzywojennym – w skład korpusu oficerów sztabowych.
Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych (GISZ) – organ pracy Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, powołany dekretem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego z dnia 6 sierpnia 1926 "O sprawowaniu dowództwa nad siłami zbrojnymi w czasie pokoju i ustanowieniu Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych".

W 1929 wdał się w spór z gen. bryg. Olgierdem Pożerskim w sprawie zasadności użycia armat polowych do strzelań przeciwlotniczych. W wyniku tego konfliktu 23 grudnia 1929 został przeniesiony na stanowisko dowódcy piechoty dywizyjnej 7 Dywizji Piechoty w Częstochowie.

Wyróżniony przez marszałka Józefa Piłsudskiego w czasie gry wojennej w Wilnie, został 14 października 1931 mianowany na stanowisko dowódcy 30 Dywizji Piechoty w Kobryniu.

Tadeusz Komorowski, ps. Bór, Znicz, Lawina (ur. 1 czerwca 1895 w Chorobrowie, w pow. brzeżańskim, zm. 24 sierpnia 1966 w Buckley, w Anglii) – generał dywizji Wojska Polskiego, dowódca Armii Krajowej.
Bitwa pod Tomaszowem Lubelskim – w istocie dwie bitwy. Pierwsza miała miejsce w dniach 17-20 września 1939 roku, druga trwała od 22 do 27 września 1939 roku. Była to druga po bitwie nad Bzurą największa batalia kampanii wrześniowej. W pierwszej bitwie udział brały zjednoczone Armie "Kraków" i "Lublin" pod dowództwem gen. Tadeusza Piskora. W drugiej walczyły wojska Frontu Północnego utworzone z Armii "Modlin" generała Emila Przedrzymirskiego, dowodzone przez Stefana Dęba-Biernackiego. W pierwszej bitwie pod Tomaszowem Lubelskim brało udział największe polskie zgrupowanie pancerne ok 80 wozów bojowych, w tym 22 czołgi typu 7 TP.

10 grudnia 1931 Prezydent RP, Ignacy Mościcki awansował go do stopnia generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1932 i 4 lokatą w korpusie generałów oraz zezwolił na nałożenie odznak nowych stopni przed 1 stycznia 1932 .

28 stycznia 1938 ponownie został mianowany szefem Departamentu Artylerii Ministerstwa Spraw Wojskowych. 24 marca 1939 marszałek Edward Śmigły-Rydz, w obecności szefa Sztabu Głównego gen. bryg. Wacława Stachiewicza, zakomunikował mu, że na wypadek wojny przewiduje się go na dowódcę Armii "Modlin". Stanowisko przyszłego dowódcy armii miało na razie pozostać zakonspirowane, a na zewnątrz miał dalej figurować jako szef Departamentu Artylerii i funkcję tę – obok nowej – nadal sprawować. 20 lipca 1939 Prezydent RP mianował go generałem do prac przy GISZ. Obowiązki szefa departamentu zdał swemu następcy płk. dypl. Brunonowi Romiszewskiemu dopiero 16 sierpnia.

Order Virtuti Militari (. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 dla uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami, po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej, w obronie Konstytucji 3 Maja.
Władysław Raczkiewicz (ur. 28 stycznia 1885 w Kutaisi w Gruzji, zm. 6 czerwca 1947 w Ruthin w Walii) – polski działacz polityczny, społeczny i wojskowy, uczestnik I wojny światowej i walk z bolszewikami, minister spraw wewnętrznych w czterech rządach II RP (w latach 1921, 1925–1926, i 1935–1936), senator (z list BBWR) i marszałek Senatu III kadencji (1930–1935), wojewoda nowogródzki (1921–1924), wileński (1926–1931), krakowski (1935), pomorski (1936–1939), prezes Światowego Związku Polaków z Zagranicy (1934–1939), Prezydent RP na Uchodźstwie (1939–1947).

II wojna światowa

Podczas inwazji niemieckiej dowodzona przez niego Armia "Modlin" stoczyła krwawą trzydniową bitwę pod Mławą (1–3 września 1939), skutecznie stawiając czoła niemieckiej 3 Armii gen. Georga von Küchlera. Następnie w ciągłych walkach Armia "Modlin" wraz z podporządkowaną jej Grupą Operacyjną Wyszków dokonała odwrotu i broniła się na linii Narwi i Bugu. 10 września na rozkaz Naczelnego Wodza oddała część swych sił (8 i 20 DP oraz Warszawską Brygadę Obrony Narodowej) Armii Warszawa i rozpoczęła odwrót znad Bugu na Kałuszyn. Z reszty oddziałów Armii "Modlin" i Grupy Operacyjnej "Wyszków" została utworzona tzw. Armia gen. Przedrzymirskiego.

Ryszard Zarzycki ps. "Artur Łempicki", "Scott" (ur. 23 maja 1919 w Montowie, zm. 4 sierpnia 1944 w Warszawie) – harcmistrz, podporucznik, uczestnik powstania warszawskiego jako żołnierz batalionu "Zośka" Armii Krajowej.
Wacław Teofil Stachiewicz (ur. 1894 we Lwowie, zm. 12 listopada 1973 w Montrealu) – generał dywizji Wojska Polskiego, szef Sztabu Głównego WP (1935–1939), pisarz wojskowy.

11 września na rozkaz Naczelnego Wodza weszła ona w skład nowo tworzonego Frontu Północnego. Podczas przebijania się do południowo-wschodniej Polski wzięła udział w II bitwie pod Tomaszowem Lubelskim z niemieckim VII Korpusem Armijnym. Po rozwiązaniu Frontu Północnego i porzuceniu wojsk przez jego dowódcę gen. dyw. Stefana Dęba-Biernackiego nie skorzystał z upoważnienia do złożenia kapitulacji i kontynuował walkę. Dopiero w rejonie Krasnobrodu i Tereszpola, gdy oddziały polskie zostały okrążone przez przeważające siły nieprzyjaciela, doszedł do wniosku, że ze względu na katastrofalne położenie oraz brak amunicji i żywności przebijanie się na południowy wschód nie ma żadnych szans powodzenia. Kapitulację podpisał dopiero 26 września 1939 o godz. 17.30 w lesie pod Góreckiem Kościelnym, umożliwiając oddziałom zniszczenie sprzętu.

1) pododdział stanowiący zazwyczaj część składową dywizjonu lub pułku artylerii (np. bateria artylerii, bateria artylerii przeciwlotniczej, bateria moździerzy) lub rakiet (bateria rakietowa). Jest ona uzbrojona w działa samobieżne, holowane lub wyrzutnie rakiet. Składa się zwykle z pododdziału dowodzenia i plutonów ogniowych. Rozmieszcza się ją na jednym stanowisku ogniowym (stanowisku startowym) lub plutonami, niekiedy nawet poszczególnymi działonami. Może wykonywać jedno lub więcej zadań ogniowych - zależnie od liczby dział (wyrzutni) i rodzaju amunicji (konwencjonalna, jądrowa). Może strzelać z zakrytych (ogniem pośrednim) lub odkrytych (ogniem na wprost) stanowisk ogniowych;
Adiutant (łac. adiutare - "pomagać"), adiutant ordynansowy - żołnierz pomocniczy asystujący najwyższym oficerom (zazwyczaj generałom oraz dowódcom jednostek wojskowych). Jest w osobistej dyspozycji swego przełożonego. Wykonuje ogólne prace kancelaryjno-biurowe i organizacyjne zapewniające rytmiczność działalności służbowej dowódcy, a także zlecenia osobistego przełożonego, oraz kieruje pracą innych pracowników adiutantury (kancelarii dowódcy).

Gen. Przedrzymirski podzielił los swych żołnierzy. 27 września 1939 w Piaskach został wzięty do niemieckiej niewoli. 5 października 1939 przybył do Oflagu VII A Murnau. Później przebywał w Oflagu IV A Hohnstein, w Oflagu VIII E Johannisbrunn (od 30 października 1940) i ponownie w Oflagu VII A Murnau (od 27 kwietnia 1942). W międzynarodowym generalskim Oflagu VIII E Johannisbrunn nawiązał bliskie stosunki z generałami holenderskimi, odbywając na ich zaproszenie częste spotkania, w czasie których komentował przebieg działań na froncie niemiecko-radzieckim.

Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1945-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.
Podporucznik (ppor.) – najniższy stopień oficerski w Wojsku Polskim, z korpusu oficerów młodszych. Polski oficer w stopniu podporucznika na naramiennikach nosi dwie gwiazdki.

Po pięciu latach niewoli doczekał się wyzwolenia przez Amerykanów 29 kwietnia 1945. Najpierw udał się do Paryża, a następnie do Nicei, gdzie pełnił funkcję reprezentanta przebywających tam 18 generałów brygady wobec polskich władz wojskowych w Londynie. Na wezwanie prezydenta Władysława Raczkiewicza przybył do Londynu, gdzie dokonał oceny powstałego wśród generałów sporu w kwestii tworzenia Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia (PKPR) z żołnierzy zwalnianych z Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Polski Korpus Przysposobienia i Rozmieszczenia (ang. Polish Resettlement Corps) - korpus Armii Brytyjskiej przeznaczony dla przysposobienia zdemobilizowanych żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie do życia cywilnego i rozmieszczenia ich na terytorium Zjednoczonego Królestwa lub poza jego granicami.
Józef Zachariasz Bem, herbu Bem (ur. 14 marca 1794 w Tarnowie, zm. 10 grudnia 1850 w Aleppo) – artylerzysta, polski generał, dowódca artylerii czynnej Wojska Polskiego w czasie powstania listopadowego, feldmarszałek armii tureckiej, naczelny wódz powstania węgierskiego 1848-1849 i zastępca wodza drugiej rewolucji wiedeńskiej.

1 lipca 1945 gen. dyw. Tadeusz Bór-Komorowski mianował go generałem dywizji ze starszeństwem z 1 stycznia 1946. O nominacji tej został powiadomiony przez gen. Władysława Andersa dopiero w lutym 1955.

Lata powojenne

W 1947 połączył się z rodziną w Wielkiej Brytanii, a w 1949 przeniósł się z żoną do Kanady, gdzie wcześniej osiadła jego córka Małgorzata z mężem inż. Tadeuszem Świderskim. Po rocznym pobycie w Montrealu zamieszkał w Toronto, gdzie pozostał do końca życia.

Założył tam przedsiębiorstwo eksportowo-importowe "Euro-Trade", które umożliwiło mu niesienie pomocy wielu jego dawnym żołnierzom. Działał tu m.in. w Związku Narodowym Polskim, Stowarzyszeniu Polskich Kombatantów, Kongresie Polonii Kanadyjskiej, Komisji Skarbu Narodowego w Kanadzie, Kole Przyjaciół Harcerstwa. Będąc przewodniczącym Komisji Pomocy Inwalidom Wojennym interesował się ich losem. Założył dla nich fundusz pomocy, który po jego śmierci otrzymał nazwę Funduszu Inwalidzkiego Generała Przedrzymirskiego. Przewodniczył także Komitetowi Obchodów Setnej Rocznicy Śmierci Adama Mickiewicza.

Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej – zgodnie z Konstytucją, najwyższy przedstawiciel polskich władz, gwarant ciągłości władzy państwowej, najwyższy organ państwa w zakresie władzy wykonawczej, czuwa nad przestrzeganiem postanowień i przepisów Konstytucji, zwierzchnik Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej.
Harcmistrz - najwyższy harcerski stopień instruktorski, zdobywany przez instruktorów harcerskich. Oznaczany czerwoną podkładką pod krzyżem harcerskim oraz czerwoną lilijką naszytą na lewym ramieniu munduru harcerskiego. Często zapisywany w skrócie jako hm. przed imieniem i nazwiskiem.

Zmarł nagle na zawał serca 29 maja 1957 w Toronto, gdzie został pochowany na cmentarzu Holy Cross.

23 sierpnia 2006 Minister Obrony Narodowej nadał jego imię 16 Pomorskiemu Pułkowi Artylerii w Braniewie.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)