Endre Ady - Polski Serwis Naukowy

Endre Ady de Diósad (ur. 22 listopada 1877 w Érmindszent, zm. 27 stycznia 1919 w Budapeszcie) – węgierski poeta; dzięki jego twórczości rozpoczęło się odrodzenie poezji w literaturze tego kraju.

Życiorys

Ady pochodził z dobrej, siedmiogrodzkiej rodziny i był starszym z dwojga rodzeństwa. Po ukończeniu ewangelickiego gimnazjum w Zilah, kontynuował edukację na uniwersytecie w Debreczynie. Po skończeniu studiów rozpoczął pracę jako dziennikarz, publikując jednocześnie swój debiutowy poemat "Versek" (1899). Krótko potem przeniósł się do Nagyváradu, gdzie poznał swą kochankę Adél Brüll (zamężną kobietę, którą nazywał w swych wierszach Léda). Wspólnie z nią odbył podróż do Paryża, poznając tam najnowsze prądy europejskiej literatury. Po powrocie na Węgry Ady rozpoczął pracę dla czasopisma Budapesti Napló, w którym opublikował ponad 500 artykułów i wierszy. W tym okresie rozpoczął również swą działalność polityczną wstępując do radykalnej grupy o nazwie Huszadik Század (Dwudziesty Wiek). Literacko zaś, będąc ciągle jeszcze pod wrażeniem literatury paryskiej, stworzył nowy styl literacki, zwany Krytycznym Patriotyzmem. W swych wierszach starał się ujawnić społeczne problemy Węgier, starając się zainicjować niezbędne jego zdaniem przemiany. Po opublikowaniu tomików poezji Új versek (1906) i Vér és arany (1907) musiał, ze względu na spowodowane nimi wzburzenie, zakończyć pracę dla Budapesti Napló i udał się ponownie do Paryża. Po powrocie założył w 1908 r. koło literackie A Holnap (Poranek) w Nagyváradzie i rozpoczął współpracę z literackim czasopismem Nyugat (Zachód), z którym był związany do końca życia, od 1912 został nawet jego wydawcą. Z powodu swej politycznej (niepatriotycznej) postawy oraz ze względu na podejmowaną tematykę erotyczną Ady był częstokroć krytykowany i atakowany, co jednak przysporzyło mu zainteresowania i uznania wśród młodych twórców literatury, dla których był on wyznacznikiem nowego kierunku. Po zachorowaniu na syfilis aktywność literacka Adyego znacznie zmalała, nie omieszkał jednak po wybuchu I wojny światowej krytykować rosnącego węgierskiego nacjonalizmu.

Nyugat (węg.: "Zachód") – węgierskie czasopismo literackie, założone w 1908 przez Ignotusa (Hugo Veigelsberga), Ernő Osváta i Miksa Fenyő. Jego celem było śledzenie i opis filozoficznych i literackich prądów (takich jak: naturalizm, symbolizm i impresjonizm) na zachodzie Europy w początkach XX w. Nyugat zajmował się zarówno poezją, jak i prozą.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Liryka Endre Adyego pozostawała pod silnym wpływem francuskiego symbolizmu (Charles Baudelaire i Paul Verlaine). W jego utworach można wyraźnie ujrzeć dekadenckiego ducha, schyłkowość monarchii i chęć politycznej odnowy i zakończenia niesprawiedliwości społecznej.

Dzieła

Podobizna poety na banknocie węgierskim z 1975 roku.

Versek (Wiersze), 1899

Még egyszer (Jeszcze raz), 1903

Új versek (Nowe wiersze), 1906

Vér és arany (Krew i złoto), 1907

Az Illés szekerén (Na wozie Eliasza), 1909

Szeretném, ha szeretnének (Chciałbym, żeby mnie kochali - tłum. Tadeusz Fangrat), 1910

A Minden Titkok versei (Wiersze o tajemnicach), 1911

A menekülő Élet (Uciekające życie), 1912

A magunk szerelme (Nasza miłość), 1913

Ki látott engem? (Kto mnie widział?), 1914

A halottak élén (Polowanie na śmierć), 1918

Źródła

Leksykon Poetów, Janusz Termer, Iskry 1999, ISBN 83-207-1618-7

Linki zewnętrzne

Zdjęcie poety

Siedmiogród lub Transylwania (rum. Transilvania lub Ardeal, węg. Erdély, niem. Siebenbürgen) – kraina historyczna położona na Wyżynie Siedmiogrodzkiej w centralnej Rumunii. Główne miasta Siedmiogrodu to Braszów, Kluż-Napoka, Sybin i Târgu Mureş. Zamieszkany jest przez ludność narodowościowo mieszaną, większość stanowią Rumuni, ale zamieszkują ten teren także bardzo liczne mniejszości narodowe, przede wszystkim węgierska, saska (niemiecka), szeklerska i cygańska.

Paul Verlaine (ur. 30 marca 1844 w Metzu, zm. 8 stycznia 1896 w Paryżu) – jeden z największych i najbardziej uznanych poetów francuskich. Zaliczany do grona poetów wyklętych. Przedstawiciel impresjonizmu w literaturze.