Ernst Jandl - Polski Serwis Naukowy

Ernst Jandl and Friederike Mayröcker,
public reading in Vienna, Austria, in 1974.

Ernst Jandl (ur. 1 sierpnia 1925 w Wiedniu w Austrii, zm. 9 czerwca 2000 także w Wiedniu w Austrii) – austriacki poeta i pisarz. Rozgłos zyskał dzięki pełnej humorystycznego podejścia do języka poezji eksperymentalnej i kilku neologizmom, które weszły do języka potocznego.

Poezja (z gr. ποίησις, poíesis – tworzenie, wytwórczość, sztuka poetycka) – wieloznaczny termin, współcześnie stanowiący przede wszystkim określenie dzieł literackich nienapisanych prozą lub synonim liryki.

Dadaizm (dada) – międzynarodowy ruch artystyczno-literacki w sztuce XX wieku, którego głównymi hasłami były dowolność wyrazu artystycznego, zerwanie z wszelką tradycją i swoboda twórcza odrzucająca istniejące kanony. Jego członkowie, będący świadkami I wojny światowej, w poczuciu rozpadu cywilizacji negowali powszechnie przyjęte ideały estetyczne i wartości, takie jak religia, moralność i honor. Nie wytworzyli jednolitego stylu czy programu, które spójnie łączyłyby ich dzieła – jednoczyła ich raczej wspólna postawa niż styl.

Życiorys

Pod koniec II wojny światowej Ernst Jandl został wzięty w brytyjską niewolę. Po zwolnieniu z obozu jenieckiego studiował w Wiedniu filologię germańską i angielską. W 1949 zdał egzamin nauczycielski, doktoryzował się rok później i podjął pracę jako nauczyciel gimnazjalny. Wykładał również w "Szkole poezji" w Wiedniu.

Austria, Republika Austrii (Österreich ?/i, Republik Österreich ?/i) – państwo położone w Europie Środkowej, federacja dziewięciu krajów związkowych (landów).

Jazz – gatunek muzyczny, który powstał w początkach XX wieku na południu Stanów Zjednoczonych w Nowym Orleanie jako połączenie muzyki zachodnioafrykańskiej i europejsko-amerykańskiej. Stanowi połączenie muzyki ludowej, artystycznej i rozrywkowej.

Pod wpływem poezji konkretnej i dadaizmu Jandl zwrócił się w stronę poezji eksperymentalnej. W 1952 opublikował pierwsze utwory w czasopiśmie "Neue Wege" ("Nowe drogi").

Od 1954 Jandl był blisko związany z Friederike Mayröcker, późniejszą towarzyszką życia, z którą również wspólnie napisał kilka utworów. W 1973 utworzył wraz z kilkoma innymi literatami Stowarzyszenie Autorów w Grazu, dwa lata później został jego wiceprzewodniczącym, a w latach 1983-1987 przewodniczył mu. Poeta stał się dzięki swoim zabawom słownym jednym z najważniejszych przedstawicieli niemieckojęzycznej poezji eksperymentalnej.

Gimnazjum (łac. gymnasium z gr. gymnásion – "miejsce służące gimnastyce") – określony typ szkoły średniej, różnej postaci zależnie od epoki i kraju.

Germanistyka - jest dyscypliną naukową, wchodzącą w zakres nauk humanistycznych i zajmującą się, w sensie węższym, językiem niemieckim i niemieckojęzyczną literaturą. Natomiast, w szerszym swym sensie, germanistyka obejmuje badanie i opis języka, literatury i kultury narodów germańskich. Jakkolwiek ślady zainteresowania Germanami datują się już od starożytności ("Germania" Tacyta), germanistyka, tak jak inne neofilologie, powstała na początku XIX stulecia.

Równie ważna jak same wiersze Jandla była ich mistrzowska deklamacja przez samego autora. Dostępne są liczne nagrania jego zabaw słownych i dźwiękowych, często z towarzyszeniem śpiewu lub muzyki jazzowej.

Jandl był zagorzałym miłośnikiem jazzu. Miał również małego psa, który stał się natchnieniem do jednego z najbardziej znanych jego wierszy pt. "Ottos Mops": w scence pomiędzy mężczyzną, kobietą i psem spośród samogłosek występuje jedynie O.

Twórczość

Do najpopularniejszych wierszy Jandla zaliczają się: "Laut und Luise", "schtzngrmm", "ottos mops", "kneiernzuck" oraz "lichtung".

Neologizm (z gr. νεος + λογός – nowe słowo) – środek stylistyczny; nowy wyraz utworzony w danym języku, aby nazwać nieznany wcześniej przedmiot czy sytuację lub osiągnąć efekt artystyczny w utworze poetyckim.

Literatura austriacka – niemieckojęzyczna literatura Austrii. Ze względu na swą specyfikę językową jest ściśle związana z literaturą niemiecką.

Okazało się, że dzięki twórczemu podejściu Jandla do języka wyraźnie wzrosły zainteresowania literackie młodzieży szkolnej. Dlatego ważną rolę w jego pracy nauczycielskiej odgrywała "poezja dla dzieci".

Większość jego dzieł musi być prezentowana ustnie i traci wiele przy zwykłym czytaniu:

"Lichtung" manche meinen, lechts und rinks kann man nicht velwechsern, werch ein illtum!

i po polsku:

"Kielunek" Niektórzy myślą, że plawe z rewym nie może być polpątane, co za łbąd!

Zobacz też

literatura austriacka