|
|
|
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku
 RSS
Dodaj do:
Warto przeczytać: Wyniki nowych międzynarodowych badań pokazują, że zmiany klimatu pustoszą linię brzegową w regionie Arktyki, intensyfikując erozję i powodując cofanie się o 50 cm rocznie. To nieustające oddziaływanie wpływa zarówno na ekosystemy w regionie, jak i ... Ceramiczne zabytki archeologiczne oraz próbki spieków metalicznych, polepy, kości zwierzęcych, węgli drzewnych, pobrane z osad położonych na styku Krainy Wielkich Jezior Mazurskich i Krainy Węgorapy przebadano w ramach projektu "Doli... Polska obrończyni Doliny Rospudy - Małgorzata Górska - została laureatką prestiżowej amerykańskiej nagrody Fundacji Goldmanów, przyznawanej obrońcom środowiska naturalnego. Nagrodzie, zwanej Zielonym Noblem, towarzyszy czek na 150 tys. dolarów.Zielony... "Tajemnice doliny Nilu", miniserial dokumentalny w reżyserii Władysława Jurkowa, prezentujący dokonania polskich archeologów w Egipcie i Sudanie, otrzymał Grand Prix I Festiwalu Filmów Archeologicznych - Kraków 2010. Natomiast film pt. "Trzcinica - Karpack... Zespół naukowców odkrył, jak działa jeden z najpowszechniej stosowanych w gospodarstwach domowych środków przeciwbólowych, co oznacza, że już niedługo może być dostępny lek uśmierzający ból o mniej szkodliwych skutkach ubocznych.
Prezentując swoje odkrycia w czasopiśmie Nature Communica...
Ostatnio na Forum:
Dyskusje
8
odp.
4
odp. Reklama:
 Erozja wstecznaCzy wiesz że...? Marmit (kocioł eworsyjny, kocioł wirowy) – przegłębienie w dnie strumienia lub rzeki powstałe w wyniku eworsji u podnóża wodospadu lub progu skalnego. Kotły eworsyjne powstają gdy spadająca woda rzeźbi na dole mały kocioł. Woda zaczyna w nim wirować wokół osi pionowej, a porwane wraz z nią kamienie działają jak wiertła szorując po dnie i po bokach. W rezultacie wieloletniego działania tworzy się często okrągła, wygładzona niecka, która ciągle się poszerza i podcina ścianę wodospadu, która zawala się i otwiera się nowy próg wodospadu. W nowym miejscu tworzy się kolejny kocioł eworsyjny, poprzednie pozostają porzucone przed licem wodospadu. Erozja denna - erozja prowadząca do pogłębienia koryta rzecznego i doliny rzecznej. Działa przede wszystkim w górnym biegu rzeki, gdzie spadek jest duży i wody mogą transportować duże ilości materiału skalnego. Erozja denna odbywa się przede wszystkim przez tarcie o dno koryta głazami wleczonymi po nim (abrazja rzeczna). Dolina rzeczna przybiera charakterystyczny V-kształtny profil poprzeczny. Erozja wsteczna - rodzaj erozji prowadzący do cofania się progów w korycie rzecznym i rozcinania zamknięcia doliny, a przez to najczęściej do wydłużania doliny w górę rzeki. Zachodzi w progach rzeki oraz strefie występowania źródła, gdzie pod wpływem spłukiwania powierzchniowego, skierowanego ku niszy źródliskowej oraz wypłukiwania i rozpuszczania utworów podłoża, zagłębienie przekształca się w lej źródliskowy. Cofanie się źródeł rzeki w kierunku działu wodnego może doprowadzić do przejęcia początkowego odcinka innej rzeki (tzw. kaptaż). Ruchy masowe (geologiczne ruchy masowe, ruchy grawitacyjne) - ruchy materiału skalnego (w tym osadów, zwietrzelin, a także gleby) skierowane w dół zbocza wywołane siłą ciężkości. W ruchy masowe zaangażowana jest tylko siła grawitacji, tzn. nie obejmują one ruchów spowodowanych prądem wody, ruchem lodowców oraz wiatrem. Ruchy masowe (transport materiału po stoku) odbywają się w zarówno z szybką prędkością, nagle i gwałtownie (np. osuwiska, obrywy), jak również w tempie bardzo wolnym i w sposób trudny do bezpośredniego zaobserwowania (np. spełzywanie).
Koryto rzeki – najniższa część doliny, która znajduje się w obrębie jej dna i przez którą okresowo lub ciągle płynie woda dokonując zmian w kształcie powierzchni. Jeśli rzeka ma silny nurt, następuje erozja denna, jeżeli słaby - akumulacja niesionego materiału, a jeśli rzeka meandruje, dochodzi do erozji bocznej. Koryto należy do fragmentu łożyska rzeki. Efekty erozji wstecznej: łączenie się dwóch cieków wodnych w odcinkach źródliskowych (kaptaż), wyrównywanie się brzegów rzeki i "cofanie się" wodospadów, powstawanie kotłów eworsyjnych. Wypływ wód powoduje powiększanie otworu źródła i przyśpiesza procesy stokowe. Materiał powstały wskutek procesów wynoszą wypływające wody, a źródło, ściany niszy i leja się cofają. Następuje wydłużenie koryta potoku. Nisza źródłowa, nisza źródliskowa - małe zagłębienie o stromych zboczach, zwykle amfiteatralne, utworzone wokół źródła wskutek rozszerzania się miejsca wypływu i pod działaniem erozji wstecznej wypływającej wody (erozja źródłowa).
Próg rzeczny - poprzeczny stopień skalny w korycie rzeki, powstały w wyniku różnic w prędkości przebiegu zjawiska erozji skał, przez które przepływa rzeka, utworzony jest ze skał o większej odporności na erozję. Rzadziej pochodzenia tektonicznego. Zobacz też
Czy wiesz że...? beta Źródło – naturalny, skoncentrowany, samoczynny wypływ wody podziemnej na powierzchnię Ziemi. W hydrobiologii strefa źródliskowa określana jest nazwą krenal, dzielący się na eukrenal (źródło właściwe) i hypokrenal (strefę odpływu źródła), natomiast organizmy je zamieszkujące to krenon.
Rzeka – naturalny, powierzchniowy ciek wodny płynący w wyżłobionym przez erozję rzeczną korycie, okresowo zalewający dolinę rzeczną. W Polsce przyjmuje się, że rzekę stanowi ciek wodny o powierzchni dorzecza powyżej 100 km².
Kaptaż, inaczej przeciągnięcie rzeki jest to przechwycenie przez jedną rzekę wód innej rzeki w wyniku bardzo silnego działania erozji wstecznej, najczęściej wtedy, gdy jedna z rzek z powodu większego spadku energiczniej wcina się w podłoże. Następuje wtedy przecięcie działu wodnego i wody rzeki kaptowanej przepływają do rzeki kaptującej. Dzięki temu rzeka kaptująca powiększa swoje dorzecze kosztem części dorzecza drugiej rzeki.
Erozja boczna jest to rozmywanie brzegów przez wodę płynącą. Najsilniej zaznacza się w środkowym odcinku biegu rzeki, potęgowana przez siłę Coriolisa - na półkuli północnej mocniej podcina brzegi prawe, doprowadza do tworzenia się meandrów, wypukłego i wklęsłego brzegu oraz równiny nadrzecznej terasy zalewowej.
Lej źródliskowy, lej źródłowy, cyrk źródłowy, kocioł źródłowy - nieckowate zamknięcie doliny o stromych stokach otaczające niszę źródłową ze źródłem, będącym początkiem cieku wodnego. Zbocza leja z biegiem czasu osuwają się, zaś materiał skalny unoszony jest przez wody płynące od źródła, a cała forma stopniowo przesuwa się wstecz (wraz ze źródłem). Leje źródłowe spotyka się w Polsce m.in. na zboczach Babiej Góry i na zachodnim obrzeżu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej. Rzeka Centuria ma rozwinięty w piaskach lej źródłowy ze stromymi zboczami o wysokości do 30 m.
Erozja wgłębna - polega na wcinaniu się rzeki w koryto rzeczne poprzez niszczenie go przez niesiony przez rzekę materiał skalny. Efektem tego typu erozji rzecznej jest tworzenie się głębokich i wąskich dolin w kształcie litery V. Doliny te mają strome brzegi. Dzięki erozji wgłębnej powstają terasy.
Dolina, dolina rzeczna - wklęsła forma terenu o wydłużonym kształcie otoczona ze wszystkich stron wzniesieniami i wyraźnie wykształconym dnie, najczęściej powstała w wyniku działalności rzek (erozji i akumulacji rzecznej) lub lodowców. Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń.
Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania
Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne. Nie mogą być traktowane jako porady. |
