Ertholmene - Polski Serwis Naukowy

Wyspa Christiansø widziana z morza

Store Tårn na Christiansø widziana z Frederiksø

Gaden - uliczka na Christiansø między budynkami dawnych koszar

Frederiksø widziana z Christiansø

Ułożony bez spoin mur obronny na wyspie Christiansø

Ertholmene - duński archipelag (nazywany też od największej wyspy Christiansø lub po prostu Øen, co znaczy "wyspa", w odróżnieniu od Bornholmu nazywanego "lądem"), położony na Bałtyku o 10 Mm na północny wschód od Gudhjem na Bornholmie i 70 Mm na północ od Kołobrzegu (55º19'N 015º11'E).

Dania posiada 443 wysp, z tego 76 z jest zamieszkanych. W języku duńskim "wyspa" to jednoliterowe słowo: en ø. Największe duńskie wyspy połączone są ze sobą i z kontynentem mostami.
Kormoranowate (kormorany, Phalacrocoracidae) - rodzina ptaków z rzędu pełnopłetwych. Obejmuje gatunki wodne, zamieszkujące brzegi mórz i rzek poza Azją Środkową i Oceanią.

Liczba stałych mieszkańców wynosi około 100 osób. Zamieszkane są tylko dwie wyspy: Christiansø i Frederiksø, połączone 30-metrowym mostem zwodzonym, przerzuconym przez cieśninę, która stanowi zarazem znakomity port naturalny. Poruszanie się samochodem po wyspach nie jest możliwe. Zabudowa koncentruje się na dwóch zamieszkanych wyspach wokół portu.

Natura 2000 – program utworzenia w krajach Unii Europejskiej wspólnego systemu (sieci) obszarów objętych ochroną przyrody. Podstawą dla tego programu są dwie unijne dyrektywy: Dyrektywa Ptasia i Dyrektywa Siedliskowa (Habitatowa). Celem programu jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważa się za cenne i zagrożone w skali całej Europy. Wspólne działanie na rzecz zachowania dziedzictwa przyrodniczego Europy w oparciu o jednolite prawo ma na celu optymalizację kosztów i spotęgowanie korzystnych dla środowiska efektów. Jednolite prawo powinno ułatwić współdziałanie wielu instytucji zajmujących się ochroną przyrody stale i tych dla których jest to działanie oboczne. Zadanie i cel rangi europejskiej powinno łatwiej uzyskać powszechną akceptację społeczną, tym bardziej że poszczególne kraje członkowskie są zobowiązane do zachowania na obszarach wchodzących w skład sieci Natura 2000 walorów chronionych w stanie nie pogorszonym, co wcale nie musi wykluczać ich gospodarczego wykorzystania.
Wiechlinowate (Poaceae (R. Br.) Barnh.), według starszego nazewnictwa trawy (Gramineae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu wiechlinowców. Liczy ok. 11 tys. gatunków. Stanowi ona główny komponent roślinności stepowej, łąkowej i pastwiskowej. Należą do niej również ważne rośliny uprawne, w tym zboża. W Polsce występuje ponad 150 gatunków traw.

Wyspy archipelagu

W skład archipelagu wchodzi szereg wysp, wysepek i skałek (szkierów), (w języku duńskim odpowiednio: "ø", "holm", "skær"). Najmniejsze skałki ledwie wystają z wody lub są tuż pod jej powierzchnią. Wszystkie wyspy są zbudowane z granitu, mniejsze pozbawione są roślinności.

Christiansø

Osobny artykuł: Christiansø.

Tłumaczenie dosłowne: "wyspa Chrystiana". Nazwana na cześć króla Chrystiana V Oldenburga. Największa wyspa archipelagu, jedna z dwóch zamieszkanych.

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.
Latarnia morska – znak nawigacyjny w postaci charakterystycznej wieży umieszczonej na brzegu lub wodzie (latarniowiec) wysyłający znaki świetlne. W dawnych czasach ogień rozpalany był także na skałach lub unoszony za pomocą żurawia. Czasem wysyła także sygnały radiowe (radiolatarnia). W czasie mgły może wysyłać sygnały dźwiękowe.

powierzchnia: 22,3 ha;

rozmiary: długość 710 m, szerokość 430 m;

najwyższy punkt: Møllebakken - 22 m n.p.m..

Na Christiansø ulokowano światło nawigacyjne widoczne z Bornholmu, o charakterystyce: Fl 5s 19M.

Frederiksø

Tłumaczenie dosłowne: "wyspa Fryderyka". Nazwana na cześć króla Fryderyka IV Oldenburga. Druga z zamieszkanych wysp archipelagu, trzecia pod względem wielkości.

powierzchnia: 4 ha;

rozmiary: długość 440 m, szerokość 160 m;

najwyższy punkt: 8 m n.p.m.

Na Fredriksø ulokowano światło sektorowe ułatwiające nocne podejście do portu archipelagu oboma wejściami (charakterystyka: Iso 4s WRG 7/4/4 M)

Ptaki (Aves) – gromada stałocieplnych zwierząt z podtypu kręgowców. Jest najbardziej zróżnicowaną spośród gromad kręgowców lądowych – istnieje około 10 000 gatunków ptaków, które zamieszkują ekosystemy na całym świecie. Ich wielkość waha się od 5 cm u koliberka hawańskiego do 2,7 m u strusia.
Rozchodnik (Sedum L.) – rodzaj roślin należący do rodziny gruboszowatych. Według niektórych ujęć taksonomicznych należy do niego ok. 400 gat. występujących głównie na półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Sedum acre L.:

Høgebur

Leży pomiędzy Østerskær a Christiansø. Pow. 0,01 ha.

Græsholm

Osobny artykuł: Græsholm.

Tłumaczenie dosłowne: "wysepka traw", "trawiasty ostrów".

powierzchnia: 9 ha;

rozmiary: długość 420 m, szerokość 300 m;

najwyższy punkt: 11 m n.p.m..

Druga pod względem wielkości, a największa niezamieszkana z wysp Ertholmene.

Obecnie jest ścisłym rezerwatem ptaków i wstęp na nią jest dozwolony tylko za specjalnym zezwoleniem. Wbrew swej nazwie, na skutek wielkiej ilości ptasiego guana, prawie nie porasta jej już trawa.

Charakterystyka światła nawigacyjnego to zespół łatwych do zaobserwowania cech pozwalający na odróżnienie jednego światła nawigacyjnego od innych (na jego identyfikację).
Græsholm (Græsholmen) – druga co do wielkości, a największa niezamieszkana wyspa w należącym do Danii bałtyckim archipelagu Ertholmene. Ma powierzchnię około 9 ha, a wznosi się na wysokość do 11 m n.p.m. Obecnie cała wyspa jest ścisłym rezerwatem ptaków. Nazwa Græsholm oznacza "wyspę traw". Pierwotnie wyspę porastały trawy i niskie krzewy, jednak duża liczba ptaków i pozostawiane przez nie guano sprawiło, że wyspa stała się niemal naga, a połacie zielonej trawy pojawiają się jedynie w niektóre, wilgotne lata.

Lilleø

Tłumaczenie dosłowne: "mała wyspa". Położona nieopodal południowo-zachodniego brzegu Fredriksø. Wymiary: 80 x 35 m, pow. 0,2 ha.

Østerskær

Tłumaczenie dosłowne: "szkier wschodni", "wschodnia skała". Pow. 0,1 ha. Położona ok. 300 m na wschód od Christiansø. Jest to najbardziej na wschód wysunięty skrawek Danii.

Storeø

Tłumaczenie dosłowne: "duża wyspa" lub "wyspa zapasów". Położona u południowo-zachodniego brzegu Christiansø

Chrystian V (ur. 15 kwietnia 1646 we Flensburgu, zm. 25 sierpnia 1699 w Kopenhadze) — król Danii i Norwegii w latach 1670–1699. Pochodził z dynastii Oldenburgów. Był synem Fryderyka III i Zofii Amelii brunszwickiej.
Śledź atlantycki, śledź oceaniczny (Clupea harengus) – nieduża, ławicowa ryba morska z rodziny śledziowatych, blisko spokrewniony ze śledziem pacyficznym. Obydwa gatunki – powszechnie określane nazwą śledź – miały olbrzymie znaczenie gospodarcze stanowiąc główny cel połowów w rybołówstwie morskim. W wyniku przełowienia w latach 90. XX wieku liczebność poszczególnych populacji znacznie się zmniejszyła, jednak nadal śledzie są bardzo ważnymi rybami użytkowymi.

Tat

Leży ok. 500 m na północ od Græsholm i 1500 m na północny zachód od Christiansø. Najbardziej oddalona od innych wysepek archipelagu. Długość ok. 100 m, szerokość 75 m.

Znajduje się na niej światło nawigacyjne białe, błyskowe grupowe (2 błyski) o okresie 10 s (charakterystyka: Fl (2) 10 s]).

Tyveskær

Tłumaczenie dosłowne: "szkier dwadzieścia", "dwudziesta skała". Położona ok. 20 metrów na północ od Christiansø. Wymiary: 40 x 30 m, pow. 0,4 ha.

Język duński (dansk, det danske sprog) - język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Posługuje się nim około 5,2 mln mówiących, głównie w Danii i Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech (ok. 50 tys. osób). Duński w charakterze języka urzędowego używany jest w Danii a także na Wyspach Owczych. W Islandii, która aż do 1944 r. była posiadłością Danii, duński jest nauczany jako jeden z głównych języków obcych, obok angielskiego, norweskiego i szwedzkiego.
Szlachar, tracz długodzioby (Mergus serrator) – gatunek średniego lub dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych, zamieszkujący Eurazję (pas od Wysp Brytyjskich, przez Benelux, Europę Środkową i Wschodnią, południową Syberię po Mandżurię i północną Japonię) oraz Amerykę Północną po Wielkie Jeziora Północnoamerykańskie na południu, a także Grenlandię i Islandię.

Vesterskær

Tłumaczenie dosłowne: "szkier zachodni", "zachodnia skała". Leży 75 metrów na zachód od Fredriksø. Wymiary: 100 x 70 m, pow. 0,4 ha.

Zobacz położenie wysp na wikimapii)

Środowisko przyrodnicze

Ze względu na swe walory przyrodnicze obszar archipelagu i otaczających go wód do głębokości 50 m o pow. całkowitej 1256 ha, w tym obszar morski o pow. 1232 ha, został włączony do sieci obszarów chronionych Natura 2000. Obszar ten jest chroniony również w ramach Konwencji Ramsarskiej jako obszar wodno-błotny mających znaczenie międzynarodowe, zwłaszcza jako środowisko życiowe ptactwa wodnego.

Traszka zwyczajna (Lissotriton vulgaris) – gatunek płaza ogoniastego z rodziny salamandrowatych. Ubarwiony jest w odcieniach brązu z czarnymi plamkami, bardziej widocznymi u samców, które są większe od samic. Posiada szeroki zasięg występowania w Europie i zachodniej Azji. Preferuje niziny i lasy, choć zapuszcza się też w góry i siedliska zmodyfikowane działalnością człowieka. Większą część życia spędza na lądzie. Rozród przebiega w wodzie. Zapłodnienie poprzedza taniec godowy samca, po nim zaś następuje składanie jaj przez samicę, która zawija je w liście roślin wodnych. Wylęgają się z nich kijanki, które po metamorfozie wychodzą na ląd. Zwierzęta te żywią się w większości bezkręgowcami, ale też i innymi płazami.
Szkier (również skier, skjer, szer) - skalista wysepka, muton, powstały w wyniku niszczenia podłoża przez lodowiec oraz zalania. Szkiery charakterystyczne są dla bałtyckich wybrzeży Szwecji i Finlandii (np. Wyspy Alandzkie) oraz wybrzeży Alaski.

Roślinność lądowa jest tu niezbyt obfita, lecz unikatowa. Występują tu między innymi odporne na brak wody sukulenty, np. pięć różnych gatunków rozchodnika.

Na Christiansø są też niewielkie zadrzewienia. W środkowej części wyspy znajduje się ogród królewski, a w nim kępa wysokich drzew. Mimo niewielkich rozmiarów ludność nazywa ją "lasem". Poza tym na wyspie są wrzosowiska oraz eutroficzne oczka wodne, gromadzące wodę deszczową, i związana z nimi roślinność wodno-błotna. Są one środowiskiem życia 4 gatunków płazów, z których najbardziej pospolita jest ropucha szara i traszka zwyczajna.

Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.
Mila morska (NM, nautical mile – NM, International Nautical Mile – INM) – jest jednostką odległości stosowaną w nawigacji morskiej. Jest to długość łuku południka ziemskiego odpowiadająca jednej minucie kątowej koła wielkiego. W rzeczywistości ze względu na kształt kuli ziemskiej (Geoida) długość łuku 1 minuty kątowej jest różna w zależności od szerokości geograficznej, dlatego umownie przyjęto długość uśrednioną.

Jedynym żyjącym tu dziko gatunkiem ssaka lądowego jest przywieziony przez ludzi jeż. Przez długi czas tępiono zawleczone przez statki myszy i szczury. Występujący w Bałtyku morświn, foka pospolita i foka szara są obserwowane bardzo rzadko.

Na wiosnę i na jesieni wyspy są masowo odwiedzane przez małe ptaki przelotne pokonujące Bałtyk, które tu odpoczywają i szukają pożywienia.

Na Græsholm, która jest cennym rezerwatem przyrody, znajduje się jedyne w Danii lęgowisko alki krzywonosej (740 par) i nurzyka podbielałego (2500 par), który tu także zimuje.

Hektar – jednostka powierzchni używana między innymi w rolnictwie i leśnictwie. 1 hektar jest to pole powierzchni kwadratu o boku 100 m. Oznaczana symbolem ha. Nazwa pochodzi od przedrostka "hekto-" oznaczającego 100 i nazwy jednostki miary "ar".
Fryderyk IV, Frederik IV (ur. 11 października 1671 w Kopenhadze, zm. 12 października 1730), król Danii i Norwegii od 1699, syn i następca Chrystiana V. Fryderyk IV był jednym z najzdolniejszych władców duńskich. Potrafił zapewnić swemu krajowi prosperity i szacunek innych narodów, mimo przeciwności jakie spotkały jego stolicę. (Kopenhaga bardzo ucierpiała w wyniku plagi dżumy).

Znajdują się tu również drugie największe w Danii kolonie lęgowe mewy srebrzystej (ok. 10.000 par) oraz edredonów, które masowo gnieżdżą się na Frederiksø i Christiansø, a ich gniazda znajdują się bezpośrednio na ziemi, też pomiędzy domami, dlatego na wyspach obowiązuje zakaz posiadania psów i kotów.

Występuje tu także mewa żółtonoga, mewa pospolita, kormoran, szlachar, czernica i kaczka krzyżówka.

Rezerwat przyrody – jedna z obszarowych form ochrony przyrody w Polsce. Podobne pod względem funkcji tereny chronione powoływane są też w wielu innych krajach na świecie.
Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

Na wyspach nie wolno trzymać zwierząt domowych także ze względu na ryzyko zanieczyszczenia zbiorników wody pitnej. Wyjątkiem są bardzo popularne wśród mieszkańców świnki morskie. Można też hodować kury, gęsi i króliki, ale pod warunkiem, że ich klatki są zamknięte, a wybiegi ogrodzone.

Płytkie wody otaczające archipelag są ważnym obszarem tarła sałaki (śledzia bałtyckiego.

Metr to jednostka podstawowa długości w układach: SI, MKS, MKSA, MTS, oznaczenie m. Metr został określony 26 marca 1791 roku we Francji, ze względu na potrzebę korzystania z dziesiętnego systemu miar[potrzebne źródło]. W myśl definicji zatwierdzonej przez XVII Generalną Konferencję Miar i Wag w 1983 jest to odległość, jaką pokonuje światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s.
Krzyżówka, kaczka krzyżówka (Anas platyrhynchos) — gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Zasiedla ona większość półkuli północnej, ale została introdukowana do południowo-wschodniej Australii oraz na Nową Zelandię. Nie jest zagrożona, wyróżnia się 7 podgatunków. Gatunek łowny w okresie od 15 sierpnia do 21 grudnia. Od krzyżówki pochodzą kaczki domowe.

Obawy budzi planowana budowa Gazociągu Północnego, którego trasa ma przebiegać w odległości zaledwie 11,2 km od archipelagu. Może ona kolidować m.in. z połowami ryb.

Źródła:

Natur og Fugle, Dansk Ornitologisk Forening

Dokumentacja Nord Stream dotycząca Oceny Oddziaływania na Środowisko...

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)