Erwin Axer - Polski Serwis Naukowy

Erwin Axer (ur. 1 stycznia 1917 w Wiedniu) – polski reżyser teatralny, autor felietonów teatralnych i zapisków wspomnieniowych.

Urodzony w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, jako syn adwokata Maurycego Axera (1887–1942) i Ernestyny Fryderyki z domu Schuster (1895–1982). Dzieciństwo i młodość spędził we Lwowie. W 1939 ukończył Wydział Sztuki Reżyserskiej Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej. Debiutował na scenie Teatru Narodowego sztuką Księżyc nad Karybami Eugene'a O'Neilla. Kolejne jego przedwojenne inscenizacje to:

Juliusz Jan Machulski (ur. 10 marca 1955 w Olsztynie) – polski reżyser i producent filmowy, aktor, scenarzysta i dramaturg, założyciel Studia Filmowego Zebra (1988).

Anton Pawłowicz Czechow (ros. Антон Павлович Чехов, ur. 29 stycznia 1860 w Taganrogu, zm. 15 lipca 1904 w Badenweiler, Niemcy) – rosyjski nowelista i dramatopisarz.

opera Macieja Kamieńskiego Nędza uszczęśliwiona (1938)

Zwiastowanie Paula Claudela (1938)

Panna Julia Augusta Strindberga (marzec 1939).

Po wybuchu II wojny światowej wrócił do Lwowa, gdzie spędził trzy lata (1939–1942). W czasie okupacji sowieckiej, gdy czynny był Polski Teatr Dramatyczny we Lwowie, reżyserował w nim (m.in. Pannę Maliczewską Gabrieli Zapolskiej) i grał epizodyczne role. Po aresztowaniu ojca, w końcu 1942 wyjechał do Warszawy.

Burgtheater (Teatr Zamkowy, początkowo k.k. Theater nächst der Burg, później do 1920 k.u.k. Hofburgtheater) - najbardziej prestiżowy teatr w krajach niemieckojęzycznych, oficjalne otwarty 14 marca 1741 r. w Wiedniu. Znajduje się przy wiedeńskim Ringu.

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wzniesieniach Łódzkich, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945 roku. Siedziba władz województwa łódzkiego oraz powiatu łódzkiego wschodniego.

Erwin Axer z Ryszardem Matuszewskim - Warszawa, 11 maja 2006

Brał udział w powstaniu warszawskim, po jego upadku został uwięziony w stalagu. Pracował w kamieniołomach w górach Harzu. Po wojnie wrócił do Polski. W 1946 został kierownikiem Teatru Kameralnego Domu Żołnierza w Łodzi (teatr ten po przeniesieniu do Warszawy w 1949 przemianowano na Teatr Współczesny). Kierował nim do 1981. W latach 1954–1957 był dyrektorem połączonych scen Teatru Współczesnego i Narodowego. Od 1962 reżyserował regularnie za granicą – w Niemczech, Szwajcarii, Związku Radzieckim, Stanach Zjednoczonych i Holandii, zaś od 1972 był stałym reżyserem-gościem wiedeńskiego Burgtheater.

Teatr Narodowy w Warszawie jest najstarszym, obecnie istniejącym, teatrem w Polsce, założonym w 1765 roku przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego. Pierwszy stały teatr na ziemiach polskich powstał 17 lat wcześniej w Białymstoku.

Powstanie warszawskie () – wystąpienie zbrojne przeciwko okupującym Warszawę wojskom niemieckim, zorganizowane przez Armię Krajową w ramach akcji "Burza", połączone z ujawnieniem się i oficjalną działalnością najwyższych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

W latach 1949–1979, z małymi przerwami, wykładał na Wydziale Reżyserii w warszawskiej PWST. Napisał liczne eseje o teatrze oraz krótkie formy literackie, porównywane do prozy Antoniego Czechowa. Zostały one opublikowane w miesięcznikach Dialog i Teatr oraz w książkach: Listy ze sceny (1955, 1957), Sprawy teatralne (1966), Ćwiczenia pamięci (1984, 1991, 1998), Kłopoty młodości, kłopoty starości (2006), Z pamięci (2007).

Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W Seksmisji, filmie Juliusza Machulskiego, Wiesław Michnikowski zadedykował graną przez siebie rolę Jej Ekscelencji właśnie jemu.

Był mężem Bronisławy Kreczmar. Jest ojcem Jerzego Axera filologa klasycznego. Był też związany z aktorką Zofią Mrozowską, z którą ma syna Andrzeja Axera socjologa i szefa zakładu psychiatrycznego Columbia Care Services w Portland (Oregon). Erwin Axer mieszka w Warszawie przy ulicy Odyńca.

Polacy – zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, poza granicami Polski tworzący zbiorowości polonijne.

Portland – miasto w USA, największe w stanie Oregon, przy ujściu rzeki Willamette do rzeki Kolumbia. Podzielone jest na 5 części: Północną, Północno-Zachodnią, Północno-Wschodnią, Południowo-Zachodnią i Południowo-Wschodnią. 583 776 mieszkańców (2010). Zespół miejski – 2 mln mieszkańców. Powierzchnia 376,5 km². Założony w 1844, prawa miejskie w 1851. Posiada port dostępny dla statków morskich oraz lotnisko. Znajduje się w nim ok. 240 parków miejskich. Jednymi z przydomków miasta są : Miasto Róż oraz Miasto Mostów.

Ordery i odznaczenia

Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski (1996)

Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (1952)

Order Sztandaru Pracy II klasy (1954)

Medal 10-lecia Polski Ludowej (1955)

Nagroda państwowa II stopnia (1953)

Przypisy

M.P. z 1997 r. Nr 14, poz. 124
M.P. z 1952 r. Nr 70, poz. 1078
M.P. z 1954 r. Nr 108, poz. 1458
M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400
Dziennik Polski, rok IX, nr 173 (2948), s. 7.

Biografia

Z pamięci Wydawnictwo Iskry 2006, ISBN: 83-244-0027-3

Bibliografia

Magdalena Prokopowicz (red.): Żydzi Polscy Historie niezwykłe. Warszawa: Wydawnictwo DEMART, 2010. ISBN 978-83-7427-392-3.

Linki zewnętrzne

Erwin Axer - Culture.pl

Erwin Axer - "Wspomnienie"